<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="B12n0078"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Supplement to the Dazangjing, Electronic version, No. 78 洛阳伽蓝记挍注</title> <title xml:lang="zh-Hans">大藏经補编数位版, No. 78 洛阳伽蓝记挍注</title> <author><name role="" type="person">杨衒之</name>著 范祥雍挍注</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>BuBian</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt> </editionStmt> <extent>5卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">B</idno>.<idno type="vol">12</idno>.<idno type="no">78</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-04-14 23:30:55 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Supplement to the Dazangjing</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">大藏经補编</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">洛阳伽蓝记挍注</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA(first version), Input by CBETA(second version)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入（版本一），CBETA 人工输入（版本二）</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【補编】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00096"> <charName>CBETA CHARACTER CB00096</charName> <mapping cb:dec="983136" type="PUA">U+F0060</mapping> <mapping type="unicode">U+24B2A</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[土*瓦]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00437"> <charName>CBETA CHARACTER CB00437</charName> <mapping cb:dec="983477" type="PUA">U+F01B5</mapping> <mapping type="unicode">U+28D57</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>阙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[门@卦]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00551"> <charName>CBETA CHARACTER CB00551</charName> <mapping cb:dec="983591" type="PUA">U+F0227</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7ABB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>窗</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[窗/心]</value></charProp></char> <char xml:id="CB00830"> <charName>CBETA CHARACTER CB00830</charName> <mapping cb:dec="983870" type="PUA">U+F033E</mapping> <mapping type="unicode">U+28DC2</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>阙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[门@报]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02023"> <charName>CBETA CHARACTER CB02023</charName> <mapping cb:dec="985063" type="PUA">U+F07E7</mapping> <mapping type="unicode">U+44C8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[廿/役]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02174"> <charName>CBETA CHARACTER CB02174</charName> <mapping cb:dec="985214" type="PUA">U+F087E</mapping> <mapping type="unicode">U+452B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蔬</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[蔬-(梳-木)+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB03231"> <charName>CBETA CHARACTER CB03231</charName> <mapping cb:dec="986271" type="PUA">U+F0C9F</mapping> <mapping type="unicode">U+3771</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>梦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[寐-未+梦]</value></charProp></char> <char xml:id="CB07330"> <charName>CBETA CHARACTER CB07330</charName> <mapping cb:dec="990370" type="PUA">U+F1CA2</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+382F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[耜-耒]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08464"> <charName>CBETA CHARACTER CB08464</charName> <mapping cb:dec="991504" type="PUA">U+F2110</mapping> <mapping type="unicode">U+49A7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>阋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[门@儿]</value></charProp></char> <char xml:id="CB09004"> <charName>CBETA CHARACTER CB09004</charName> <mapping cb:dec="992044" type="PUA">U+F232C</mapping> <mapping type="unicode">U+481E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>蹙</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+戚]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15313"> <charName>CBETA CHARACTER CB15313</charName> <mapping cb:dec="998353" type="PUA">U+F3BD1</mapping> <mapping type="unicode">U+3D7D</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[灅-土]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15705"> <charName>CBETA CHARACTER CB15705</charName> <mapping cb:dec="998745" type="PUA">U+F3D59</mapping> <mapping type="unicode">U+3B0B</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[日*侯]</value></charProp></char> <char xml:id="CB16199"> <charName>CBETA CHARACTER CB16199</charName> <mapping cb:dec="999239" type="PUA">U+F3F47</mapping> <mapping type="unicode">U+221AF</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[糸-八]</value></charProp></char> <char xml:id="CB32850"> <charName>CBETA CHARACTER CB32850</charName> <mapping cb:dec="1015890" type="PUA">U+F8052</mapping> <mapping type="unicode">U+4183</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[道/禾]</value></charProp></char> <char xml:id="CB32852"> <charName>CBETA CHARACTER CB32852</charName> <mapping cb:dec="1015892" type="PUA">U+F8054</mapping> <mapping type="unicode">U+21E30</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[山*房]</value></charProp></char> <char xml:id="CB32864"> <charName>CBETA CHARACTER CB32864</charName> <mapping cb:dec="1015904" type="PUA">U+F8060</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[言*敷]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2015-04-09"> <name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0285a" n="0285a"/> <lb ed="B" n="0285a01"/><cb:mulu type="卷" n="1"/> <lb ed="B" n="0285a02"/> <lb ed="B" n="0285a03"/> <lb ed="B" n="0285a04"/> <lb ed="B" n="0285a05"/> <lb ed="B" n="0285a06"/><cb:juan fun="open" n="1a"><cb:jhead>洛阳伽蓝记挍注</cb:jhead></cb:juan><byline cb:type="author">范祥雍</byline> <lb ed="B" n="0285a07"/> <lb ed="B" n="0285a08"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">序</cb:mulu><head>序</head> <lb ed="B" n="0285a09"/> <lb ed="B" n="0285a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">一 洛阳伽蓝记与北魏<persName>佛</persName>教</cb:mulu><head>一 洛阳伽蓝记与北魏<persName>佛</persName>教</head> <lb ed="B" n="0285a11"/><p xml:id="pB12p0285a1101">我国南北朝时代，在经济上和文化上都较落後的北魏拓跋王朝，百六十年间留下的著作不多， <lb ed="B" n="0285a12"/>贾思勰的齐民要術、郦道元的水经注、<name role="" type="person">杨衒之</name>的洛阳伽蓝记，可称北魏的三部杰作。齐民要術是我 <lb ed="B" n="0285a13"/>国最早的一部完整的而有科学價値的农书。水经注是一部具有很高的文学價値的地理书。洛阳伽蓝 <lb ed="B" n="0285a14"/>记以记北魏京城洛阳<persName>佛</persName>寺的兴废为题，实际记述了当时的政治、人物、风俗、地理以及掌故传闻，具有 <lb ed="B" n="0285a15"/>很高的文学價値和历史價値。这三部书因钞刻舛误，错字脱文太多，都很难读。水经注一书，淸代的 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0286a" n="0286a"/> <lb ed="B" n="0286a01"/>学者，从全祖望、戴震到王先谦、杨守敬，都还下过不少的工夫，而其他两书，挍订注释的工作，不是绝 <lb ed="B" n="0286a02"/>少人做，即是有人做了，也还不够。这就是洛阳伽蓝记挍注一书的来由罢。</p> <lb ed="B" n="0286a03"/><p xml:id="pB12p0286a0301">我们知道，南北朝时代是承魏晋以来五胡十六国长期大动乱的时代，也就是黄河流域南北两岸人 <lb ed="B" n="0286a04"/>民大遭苦难的时代；同时它是我国中古时期宗教狂热的时代，也就是<persName>佛</persName>教臻于极盛的时代。<anchor xml:id="nkr_note_add_0286a0401" n="0286a0401"/><anchor xml:id="beg0286a0401" n="0286a0401"/>历史告诉我们，当人民受到阶级压迫或民族压迫还反抗无力之时，往往会产生对美好的来世生活的憧憬。宗教就利用其对美好的来世生活这一幻想来安慰他们，麻醉他们，使他们能够忍受在现实中遭遇到的一切痛苦。而在剥削阶级或压迫民族的统治者中就利用宗教驯服人民的这一精神武器，作为缓和阶级矛盾或民族矛盾以巩固其统治权力的一种有效工具。又在宗教本身也必须依靠统治者的力量来达到它推行教義和牟取僧侣特权的目的，正如晋<name role="" type="person">释道安</name>说的：“不依国主，则法事难擧。”<anchor xml:id="end0286a0401"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0286001" n="0286001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0286001" n="0286001"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0286a0402" n="0286a0402"/><anchor xml:id="beg0286a0402" n="0286a0402"/>我想这就是南北朝时代何以成为我国历史上宗教狂热时代的一个大原因。王昶在金石萃编总论北朝造像诸碑时早已接触到了这一点。<anchor xml:id="end0286a0402"/></p> <lb ed="B" n="0286a05"/><p xml:id="pB12p0286a0501">南朝梁释僧祐弘明集，唐<name role="" type="person">释道宣</name>廣弘明集，反映到这一时代关于宗教的发展及其在教理上和政治 <lb ed="B" n="0286a06"/>上的衝突。魏收魏书特撰释老志，记载了这一时代北魏王朝的宗教史实。雲岗、龙门、敦煌等石窟都 <lb ed="B" n="0286a07"/>留下了这一时代北朝方面的<persName>佛</persName>教艺術，最可珍视的是造像和壁画。洛阳伽蓝记也特写了这一时代北 <lb ed="B" n="0286a08"/>魏王朝迁都洛阳以後的<persName>佛</persName>教寺塔。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0286a09"/> <lb ed="B" n="0286a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">二 北魏建都平城时期的<persName>佛</persName>教</cb:mulu><head>二 北魏建都平城时期的<persName>佛</persName>教</head> <lb ed="B" n="0286a11"/><p xml:id="pB12p0286a1101">北魏王朝迁都洛阳以前对于<persName>佛</persName>教是怎样的情形呢？</p> <lb ed="B" n="0286a12"/><p xml:id="pB12p0286a1201">北魏崛起于极北鲜卑游牧民族，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286002" n="0286002"/>到太祖道武帝拓跋珪天兴元年，（东<name role="" type="person">晋安帝</name>司马德隆安二年， <lb ed="B" n="0286a13"/>公元三九八年）定国号为魏，迁都平城，开始营宫室，建宗庙，立社稷，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286003" n="0286003"/>纔算具有国家规模，初步完 <lb ed="B" n="0286a14"/>成了向汉族社会转化的过程，同时也开始了修建<persName>佛</persName>寺。释老志载著拓跋珪的诏书说：</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0287a" n="0287a"/> <lb ed="B" n="0287a01"/><p xml:id="pB12p0287a0101">夫<persName>佛</persName>法之兴，其来远矣。济益之功，冥及存殁。神踪遗轨，信可依凭。其敕有司于京城建饰容笵，修整官舍，令信 <lb ed="B" n="0287a02"/>向之徒，有所居止。</p> <lb ed="B" n="0287a03"/><p xml:id="pB12p0287a0301">廣弘明集还载拓跋珪的与朗法师书，遣使者送太山朗和尙“素二十端，白毡五十领，银钵二枚”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287004" n="0287004"/> <lb ed="B" n="0287a04"/>表示敬意。可以想见他对<persName>佛</persName>教的态度了。</p> <lb ed="B" n="0287a05"/><p xml:id="pB12p0287a0501">经过太宗明元帝拓跋嗣到世祖太武帝拓跋焘太平真君七年，（宋文帝刘義隆元嘉二十三年，公元 <lb ed="B" n="0287a06"/>四四六年）三月，下灭<persName>佛</persName>法诏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287005" n="0287005"/>说：</p> <lb ed="B" n="0287a07"/><p xml:id="pB12p0287a0701">昔後汉荒君，信惑邪伪，妄假睡梦，事胡妖鬼，以乱天常，自古九州之中无此也。夸诞大言，不本人情。叔季之世， <lb ed="B" n="0287a08"/>暗君乱主，莫不眩焉。由是政教不行，礼義大壞，鬼道炽盛，视王者之法蔑如也。自此以来，代经乱祸，天罚亟行， <lb ed="B" n="0287a09"/>生民死尽。五服之内，鞠为丘墟。千里萧条，不见人迹，皆由于此。朕承天緖，属当穷运之敝，欲除伪定真，复羲农 <lb ed="B" n="0287a10"/>之治。其一切荡除胡神，灭其踪迹，庶无谢于风氏矣。自今以後，敢有事胡神，及造形象泥人铜人者，门诛。虽言胡 <lb ed="B" n="0287a11"/>神，问今胡人，共云无有。皆是前世汉人无赖子弟刘元真、吕伯强之徒，乞胡之诞言，用老莊之虚假，附而益之，皆非 <lb ed="B" n="0287a12"/>真实。至使王法废而不行，盖大姦之魁也。有非常之人，然後能行非常之事，非朕孰能去此历代之伪物？有司宣 <lb ed="B" n="0287a13"/>告征镇诸军刺史：诸有<persName>佛</persName>图形像及胡经，尽皆击破焚烧；沙门无少长悉坑之。</p> <lb ed="B" n="0287a14"/><p xml:id="pB12p0287a1401">这是在太平真君五年正月下了禁容匿沙门师巫诏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287006" n="0287006"/>之後，又下的一道严诏。“诏诸州坑沙门，毁诸 <lb ed="B" n="0287a15"/><persName>佛</persName>像。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287007" n="0287007"/>这是中国宗教史上的一件大事。这和後来北周武帝、<name role="" type="person">唐武宗</name>的灭<persName>佛</persName>法相类似，<persName>佛</persName>家称为 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0288a" n="0288a"/> <lb ed="B" n="0288a01"/>“三武之厄。”先是拓跋焘太延四年（公元四三八年）三月，诏“罢沙门年五十已下”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288008" n="0288008"/>通鉴採 <lb ed="B" n="0288a02"/>用了这条史实，胡三省注：“以其强壮，罢使为民，以从征役。”明年改元为太平真君。又二年而“亲 <lb ed="B" n="0288a03"/>至道壇，受符箓。备法驾，旗帜尽靑”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288009" n="0288009"/>这当是由于他笃信道教天师<name role="" type="person">寇谦之</name>的缘故。释老志说：</p> <lb ed="B" n="0288a04"/><p xml:id="pB12p0288a0401">世祖即位，富于春秋，既而锐志武功，每以平定祸乱为先。虽归宗<persName>佛</persName>法敬重沙门，而未存览经教，深求缘报之意。 <lb ed="B" n="0288a05"/>及得<name role="" type="person">寇谦之</name>道，帝以淸净无为，有仙化之证，遂信行其術。时司徒崔浩博学多闻，帝每访以大事。浩奉谦之道，尤 <lb ed="B" n="0288a06"/>不信<persName>佛</persName>，与帝言，数加非毁。常谓虚诞为世费害，帝以其辩博，颇信之。会盖吴反杏城，关中搔动，帝乃西伐至于长 <lb ed="B" n="0288a07"/>安。先是长安沙门种麦寺内，御驺牧马于麦中。帝入观马，沙门饮从官酒。从官入其便室，见藏有弓矢矛盾，出以 <lb ed="B" n="0288a08"/>奏闻。帝怒曰：“此非沙门所用，当与盖吴通谋，规害人耳”。命有司案诛一寺。阅其财产，大得酿酒具，及州郡 <lb ed="B" n="0288a09"/>牧守富人所寄藏物，盖以万计。又为屈（窟）室，与贵室女私行婬乱。帝既忿沙门非法，浩时从行，因进其说。诏 <lb ed="B" n="0288a10"/>诛长安沙门，焚破<persName>佛</persName>像。敕留台下四方，令一依长安行事。</p> <lb ed="B" n="0288a11"/><p xml:id="pB12p0288a1101">这是记拓跋焘下灭<persName>佛</persName>法诏之前的事，促成了他下诏的动機和决心。由此可见这一历史事件的复杂， <lb ed="B" n="0288a12"/>不仅是由于道教<persName>佛</persName>教间的衝突。同时也由于当时佞<persName>佛</persName>招致了政治经济和军事上的许多不利。比如说， <lb ed="B" n="0288a13"/>僧徒不事生产，不从“征役”，“虚诞为世费害”。<persName>佛</persName>寺暗藏兵器，有阴谋反抗嫌疑。幷有收寄赃 <lb ed="B" n="0288a14"/>贿，败壞风化，以及“妄生妖孽”种种“非法”行为，“至使王法废而不行”。拓跋焘毁灭<persName>佛</persName>法，想 <lb ed="B" n="0288a15"/>要“除伪定真，复羲农之治”，俨然“具有张中华王道正统之義”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288010" n="0288010"/>我们懂得了当时在宗教上或 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0289a" n="0289a"/> <lb ed="B" n="0289a01"/>说在<persName>佛</persName>教上这件大事的现实根據、历史意義，纔会了解到这也有了可能影响到<name role="" type="person">杨衒之</name>写作洛阳伽蓝记 <lb ed="B" n="0289a02"/>的动機和态度。</p> <lb ed="B" n="0289a03"/><p xml:id="pB12p0289a0301">拓跋焘死，其孙濬立，是为高宗文成帝，兴安元年，（宋文帝刘義隆元嘉二十九年，公元四五二年） <lb ed="B" n="0289a04"/>即下修复<persName>佛</persName>法诏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289011" n="0289011"/>说：</p> <lb ed="B" n="0289a05"/><p xml:id="pB12p0289a0501">夫为帝王者，必祗奉明灵，显彰仁道。其能惠著生民，济益群品者，虽在古昔，犹序其风烈。是以春秋嘉崇明之礼， <lb ed="B" n="0289a06"/>祭典载功施之族。况释迦<persName>如来</persName>功济大千，惠流尘境。等生死者歎其达观，览文義者贵其妙明。助王政之禁律，益 <lb ed="B" n="0289a07"/>仁智之善性，排斥群邪，开演正觉。故前代已来，莫不崇尙，亦我国家常所尊事也。世祖太武皇帝开廣边荒，德泽 <lb ed="B" n="0289a08"/>遐及。沙门道士，善行纯诚。惠始之伦，无远不至。风義相感，往往如林。夫山海之深，怪物多有。奸婬之徒，得 <lb ed="B" n="0289a09"/>容假托。讲寺之中，致有兇黨。是以先朝因其瑕衅，戮其有罪。有司失旨，一切禁断。景穆皇帝，（拓跋晃，文成 <lb ed="B" n="0289a10"/>帝父）每为慨然，値军国多事，未遑修复。朕承洪緖，君临万邦，思述先志，以隆斯道。今制诸州郡县，于众居之所， <lb ed="B" n="0289a11"/>各听建<persName>佛</persName>图一区，任其财用，不制会限。其好乐道法，欲为沙门，不问长幼，出于良家，性行素笃，无诸嫌秽，鄕里所 <lb ed="B" n="0289a12"/>明者，听其出家。率大州五十，小州四十人，其郡遥远台者十人，各当局分，皆足以化恶就善，播扬道教也。</p> <lb ed="B" n="0289a13"/><p xml:id="pB12p0289a1301">拓跋焘毁灭<persName>佛</persName>法，只看到了<persName>佛</persName>教“至使王法废而不行”，对国家有害的一面。拓跋濬修复<persName>佛</persName>教，只看 <lb ed="B" n="0289a14"/>到了<persName>佛</persName>教“助王政之禁律，益仁智之善性”，于人民起了安慰作用，对统治有利的一面。和平初（公 <lb ed="B" n="0289a15"/>元四六〇年），沙门统“昙曜，白帝于京城西武州塞，凿山石壁，开窟五所，镌建<persName>佛</persName>像各一，高者七十尺， <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0290a" n="0290a"/> <lb ed="B" n="0290a01"/>次六十尺，雕饰奇伟，冠于一世。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290012" n="0290012"/>这就是世界闻名的大同雲岗石窟造像的开始了。</p> <lb ed="B" n="0290a02"/><p xml:id="pB12p0290a0201">拓跋濬既于“兴光元年（公元四五四年）秋，敕有司于五缎（级）大寺内为太祖已下五帝铸释迦立 <lb ed="B" n="0290a03"/>像五，各长一丈六尺，都用赤金二万五千斤”。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290013" n="0290013"/>其子弘，即献文帝，又于天安元年，（<name role="" type="person">宋明帝</name>刘彧泰始 <lb ed="B" n="0290a04"/>二年，公元四六六年）“起<name role="" type="person">永寧寺</name>，构七级<persName>佛</persName>图，高三百馀尺，基架博敞，为天下第一。又于<name role="" type="person">天宫寺</name> <lb ed="B" n="0290a05"/>造释迦立像，高四十三尺，用赤金十万斤，黄金六百斤。皇兴中，又构三级石<persName>佛</persName>图，榱栋楣楹，上下重 <lb ed="B" n="0290a06"/>结，大小皆石，高十丈，镇固巧密，为京华壮观。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290014" n="0290014"/>这可以想见当初北魏都平城时，建筑寺塔，铸造<persName>佛</persName> <lb ed="B" n="0290a07"/>像，规模已经很大了，耗费已经很多了。</p> <lb ed="B" n="0290a08"/><p xml:id="pB12p0290a0801">拓跋弘死，其子宏立，是为高祖孝文帝。太和元年，（宋顺帝刘准陞明元年，公元四七七年）“京城 <lb ed="B" n="0290a09"/>内寺，新旧且百所，僧尼二千馀人。四方诸寺，六千四百七十八，僧尼七万七千二百五十八人。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290015" n="0290015"/>这 <lb ed="B" n="0290a10"/>可以想见北魏王朝建都平城百年间（公元三九八～四九五）<persName>佛</persName>教骤兴的盛况。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0290a11"/> <lb ed="B" n="0290a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">三 北魏迁都洛阳时期的<persName>佛</persName>教</cb:mulu><head>三 北魏迁都洛阳时期的<persName>佛</persName>教</head> <lb ed="B" n="0290a13"/><p xml:id="pB12p0290a1301">北魏高祖孝文帝拓跋宏，太和十七年，（齐武帝萧赜永明十一年，公元四九三年）“定迁都之计。 <lb ed="B" n="0290a14"/>冬十月戊寅朔，幸金墉城。诏征司空穆亮与尙书李冲，将作大匠董爵，经始洛京。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290016" n="0290016"/>“十九年，九月 <lb ed="B" n="0290a15"/>庚午，六宫及文武尽迁洛阳。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290017" n="0290017"/>二十年，“诏改姓为元氏。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290018" n="0290018"/>这时向中原迁移的北魏鲜卑民族 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0291a" n="0291a"/> <lb ed="B" n="0291a01"/>算已完成了全盘接受汉化的过程，而以中国正统自居了。从高祖孝文帝迁洛，经过世宗宣武帝元恪、 <lb ed="B" n="0291a02"/>肃宗孝明帝元诩、敬宗孝莊帝元子攸、前废帝廣陵王元恭、後废帝安定王元朗、出帝平阳王元修，到孝 <lb ed="B" n="0291a03"/>静帝元善见立，天平元年（梁武帝萧衍中大通六年，公元五三四年）京师迁邺，是为东魏。从此东西 <lb ed="B" n="0291a04"/>魏分立，以迄不久都归灭亡。总计北魏都洛凡四十年（公元四九五～五三四）。</p> <lb ed="B" n="0291a05"/><p xml:id="pB12p0291a0501">拓跋宏既“善谈老莊，尤精释義。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291019" n="0291019"/>“每与名德沙门，谈论往复。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291020" n="0291020"/>“迁京之始，宫阙未 <lb ed="B" n="0291a06"/>就，高祖住在金墉城，城西有王南寺，高祖数诣沙门论義。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291021" n="0291021"/>其子世宗宣武帝元恪又“笃好<persName>佛</persName>理，每 <lb ed="B" n="0291a07"/>年常从禁中亲讲经论，廣集名僧，标明義旨，沙门条录为内起居焉。上既崇之，下弥企尙。至延昌中 <lb ed="B" n="0291a08"/>（公元五一二～五一五），<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291022" n="0291022"/>天下州郡僧尼等（寺）积有一万三千七百二十七所，徒侣逾众。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291023" n="0291023"/>但不 <lb ed="B" n="0291a09"/>知当时京城洛阳有多少寺塔，若干僧尼。“景明初（公元五〇〇），世宗诏大长秋卿白整准代京灵巖 <lb ed="B" n="0291a10"/>寺石窟，于洛南伊阙山为高祖文昭皇太后营石窟二所。初建之始，窟顶去地三百一十尺。至正始二年 <lb ed="B" n="0291a11"/>（公元五〇五）中始出斩山二十三丈。至大长秋卿王质谓斩山太高，费功难就，奏求下移就平，去地 <lb ed="B" n="0291a12"/>一百尺，南北一百四十尺。永平中（公元五〇八～五一二），中尹刘腾奏为世宗复造石窟一，凡为三 <lb ed="B" n="0291a13"/>所。从景明元年至正光四年（公元五〇〇～五二三）六月已前，用功八十万二千三百六十六。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291024" n="0291024"/> <lb ed="B" n="0291a14"/>这可以想见最初洛阳龙门三所石窟从景明初到正光四年开凿了二十多年，是在大同雲岗石窟之後的 <lb ed="B" n="0291a15"/>又一个伟大艰巨的工程。</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0292a" n="0292a"/> <lb ed="B" n="0292a01"/><p xml:id="pB12p0292a0101">元恪死，元诩立，是为肃宗孝明帝，而实际政权掌握在母后灵太后胡氏的手裡。她因略通<persName>佛</persName>義， <lb ed="B" n="0292a02"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0292025" n="0292025"/>崇奉<persName>佛</persName>教，侈靡更甚。“肃宗熙平中（公元五一六～五一七），于城内太社西起<name role="" type="person">永寧寺</name>，灵太后 <lb ed="B" n="0292a03"/>亲率百僚，表基立刹。<persName>佛</persName>图九层高四十馀丈，其诸费用不可勝计，<name role="" type="person">景明寺</name><persName>佛</persName>图亦其亚也。至于官私寺 <lb ed="B" n="0292a04"/>塔其数甚众。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292026" n="0292026"/>虽说当时对于出家，对于造寺，也有诏令限制，实际幷未奉行。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292027" n="0292027"/>反而洛阳寺塔大 <lb ed="B" n="0292a05"/>大兴建起来，神龟元年（公元五一八）总计至五百所。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292028" n="0292028"/>其中<name role="" type="person">永寧寺</name>的工程最为伟大，耗费之多 <lb ed="B" n="0292a06"/>不可勝计。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292029" n="0292029"/>这可以想见它给国计民生带来了多大的损害！</p> <lb ed="B" n="0292a07"/><p xml:id="pB12p0292a0701">北魏群臣单从儒家观点，或由儒释华夷之辩，而反对<persName>佛</persName>教的，先是裴延俊有上宣武帝疏谏专心释 <lb ed="B" n="0292a08"/>典不事坟籍，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292030" n="0292030"/>这时李玚有上言宜禁绝户为沙门。李玚斥<persName>佛</persName>教为“鬼教”，激怒了沙门统僧暹等， <lb ed="B" n="0292a09"/>泣诉于灵太后，罚玚金一两。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292031" n="0292031"/>李崇有减<persName>佛</persName>寺功材以修学校表。说是“宜罢尙方雕靡之作，颇省永 <lb ed="B" n="0292a10"/>寧土木之工，幷减瑶光瓦材之力，兼分石窟镌琢之劳，及诸事役非急者。使辟雍之礼，蔚尔而复兴；讽 <lb ed="B" n="0292a11"/>诵之音，焕然而更作。”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292032" n="0292032"/>这些迂阔空谈可置而不论。我们要特别提出来说的，是从国计民生，从人 <lb ed="B" n="0292a12"/>民利益著想来反对<persName>佛</persName>教的幾个人。先是阳固因宣武帝廣访时政得失，有上谠言表<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292033" n="0292033"/>裡面说：</p> <lb ed="B" n="0292a13"/><p xml:id="pB12p0292a1301">绝谈虚穷微之论，简桑门无用之费，以存元元之民，以救饥寒之苦！ <lb ed="B" n="0292a14"/>这时崔光有谏灵太后登<name role="" type="person">永寧寺</name>九层<persName>佛</persName>图表和谏灵太后幸嵩高表。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292034" n="0292034"/>前表谏人主不可轻动，後表谏不 <lb ed="B" n="0292a15"/>可扰民。後表裡说：</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0293a" n="0293a"/> <lb ed="B" n="0293a01"/><p xml:id="pB12p0293a0101">往返累宿，銮遊近旬，存省民物，诚足为善。虽渐农隙，所获栖亩，饥贫之家，指为珠玉，遗秉滞穟，莫不宝惜。步骑 <lb ed="B" n="0293a02"/>万馀，来去经践，驾辇杂遝，竞骛交驰。纵加禁护，犹有侵耗。士女老幼，微足伤心。厮役困于负担，爪牙窘于赁 <lb ed="B" n="0293a03"/>乘。供顿候迎，公私扰费。厨兵幕士，衣履败穿。画暄夜凄，罔所覆藉。监帅驱捶，泣呼相望。霜旱为灾，所在不 <lb ed="B" n="0293a04"/>稔，饑馑荐臻，方成俭敝。自近及远，交兴怨嗟。伏愿罢劳形之遊，息伤财之驾。</p> <lb ed="B" n="0293a05"/><p xml:id="pB12p0293a0501">张普惠上疏谏崇<persName>佛</persName>法不亲郊庙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293035" n="0293035"/>裡说：</p> <lb ed="B" n="0293a06"/><p xml:id="pB12p0293a0601">殖不思之冥业，损巨费于生民。减禄削力，近供无事之僧；崇饰雲殿，远邀未然之报。昧爽之臣稽首于外，玄寂之 <lb ed="B" n="0293a07"/>众遨遊于内。愆礼忤时，人灵未穆。愚谓从朝夕之因，求祇劫之果，未若先万国之欣心以事其亲，使天下和平，灾 <lb ed="B" n="0293a08"/>害不生者也。伏愿量撤僧寺不急之花，还复百官久折之秩。已兴之构，务从简成；将来之造，权令停息。仍旧亦 <lb ed="B" n="0293a09"/>可，何必改作？庶节用爱人，法俗俱赖？</p> <lb ed="B" n="0293a10"/><p xml:id="pB12p0293a1001">更其重要的，是神龟元年（公元五一八）司空公、尙书令、任城王澄，奏禁私造僧寺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0293036" n="0293036"/>裡说：</p> <lb ed="B" n="0293a11"/><p xml:id="pB12p0293a1101">仰唯高祖，定鼎嵩瀍，卜世悠远。虑括终始，制洽天人。造物开符，传之万葉。故都城制云：“城内唯拟一<name role="" type="person">永寧寺</name>地， <lb ed="B" n="0293a12"/>墎内唯拟尼寺一所，馀悉城墎之外。”欲令永遵此制，无敢逾矩。逮景明之初，微有犯禁。故世宗仰修先志，爰发明 <lb ed="B" n="0293a13"/>旨，城内不造立浮图，僧尼寺舍，亦欲绝其希觊。文武二帝岂不爱尙<persName>佛</persName>法？盖以道俗殊归，理无相乱故也。但俗眩 <lb ed="B" n="0293a14"/>虚声，僧贪厚润，虽有显禁，犹自冒营。至正始三年（公元五〇六），沙门统惠深有违景明之禁，便云：“营就之寺不 <lb ed="B" n="0293a15"/>忍移毁，求自今已後更不听立。”先旨含宽，抑典从请。前班之诏，仍卷不行。後来私竭，弥以奔竞。永平二年（公 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0294a" n="0294a"/> <lb ed="B" n="0294a01"/>元五〇九），深等复主条制，启云：“自今已後，欲造寺者，限僧五十已上，闻彻听造。若有辄营置者，依俗违敕之罪。 <lb ed="B" n="0294a02"/>其寺僧众，摈出外州。”尔来十年，私营转盛。罪摈之事，寂尔无闻。岂非朝格虽明，恃福共毁，僧制徒立，顾利莫从 <lb ed="B" n="0294a03"/>者也？比日私造，动盈百数。或乘请公地，辄树私福。或启得造寺，限外廣制。如此欺罔，非可稍计。臣以才劣， <lb ed="B" n="0294a04"/>诚忝工务，奉遵成规，栽量是总。辄遗府司马陆昶、属崔孝芬，都城之中，及墎邑之内，检括寺舍，数乘五百。空地 <lb ed="B" n="0294a05"/>表刹，未立塔宇，不在其数。自迁都已来，年逾二纪，寺夺民居，三分且一！高祖立制，非徒欲缁素殊途，抑亦防微 <lb ed="B" n="0294a06"/>深虑。世宗述之，亦不锢禁营福，当在杜塞未萌。今之僧寺，无处不有。或比满城邑之中，或连溢屠沽之肆，或三 <lb ed="B" n="0294a07"/>五少僧共为一寺。梵唱屠音，连檐接响。下司因习而莫非，僧曹对制而不问。昔<persName>如来</persName>阐教，多依山林，今此僧徒恋 <lb ed="B" n="0294a08"/>著城邑。岂湫隘是经行所宜，浮喧必栖禅之宅？当由利引其心，莫能自止。非但京邑如此，天下州镇，僧寺亦然。 <lb ed="B" n="0294a09"/>侵夺细民，廣占田宅，有伤慈矜，用长嗟苦！今宜加以严科，特设重禁，纠其来违，惩其往失。脱不峻检，方垂容借， <lb ed="B" n="0294a10"/>恐今旨虽明，复如往日。</p> <lb ed="B" n="0294a11"/><p xml:id="pB12p0294a1101">全文太长，这裡只能节录它一部份。案魏书张普惠传说：“任城王澄为司空，表议书记多出普惠。”这 <lb ed="B" n="0294a12"/>篇文章也可能是出自张普惠手笔。任城王澄奏上，史称“奏可”。但是“未幾，天下丧乱，加以河阴 <lb ed="B" n="0294a13"/>之酷，朝士死者，其家多捨居宅以施僧尼，京邑第舍略为寺矣。前日禁令不复行焉。”释老志总结北魏 <lb ed="B" n="0294a14"/>时<persName>佛</persName>法的流行，说：“自魏有天下，至于禅让，<persName>佛</persName>经流通，大集中国，凡有四百一十五部，合一千九百一 <lb ed="B" n="0294a15"/>十九卷。正光（公元五二〇）已後，天下多虞，王役尤甚。于是所在编民相与入道，假慕沙门，实避调 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0295a" n="0295a"/> <lb ed="B" n="0295a01"/>役，猥滥之极，自中国之有<persName>佛</persName>法，未之有也！”</p> <lb ed="B" n="0295a02"/><p xml:id="pB12p0295a0201">以上根據魏书纪传和释老志所载，简要地叙述了北魏王朝迁都洛阳四十年间的<persName>佛</persName>教情形。我们 <lb ed="B" n="0295a03"/>倘要进一步研究，就得细读记载这一时期这一史迹的一部专书洛阳伽蓝记了。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0295a04"/> <lb ed="B" n="0295a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">四 <name role="" type="person">杨衒之</name>与洛阳伽蓝记</cb:mulu><head>四 <name role="" type="person">杨衒之</name>与洛阳伽蓝记</head> <lb ed="B" n="0295a06"/><p xml:id="pB12p0295a0601">洛阳伽蓝记一书的作者<name role="" type="person">杨衒之</name>，魏书不曾为他立传，杨或作阳，或作羊，家世爵里生卒都不甚可 <lb ed="B" n="0295a07"/>考。书首所署作者官衔姓名是“魏抚军府司马<name role="" type="person">杨衒之</name>撰”。书中自述“永安中（公元五二八～五二九） <lb ed="B" n="0295a08"/>衒之时为奉朝请”，“武定五年（公元五四七），余因行役，重览洛阳”，如是而已。或说他做过“期 <lb ed="B" n="0295a09"/>城郡太守”，或说他做了“秘书监”，都不知道确否。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0295037" n="0295037"/>據他在书首序文和书尾结语所说，洛阳兴 <lb ed="B" n="0295a10"/>建<persName>佛</persName>教寺塔，从後汉明帝（永平十一年，公元六八年）时开始有<name role="" type="person">白马寺</name>。到晋怀帝永嘉（公元三〇 <lb ed="B" n="0295a11"/>七～三一二）年间，纔有<persName>佛</persName>寺四十二所。直到北魏迁都洛阳，陡然大量增加起来。他说：</p> <lb ed="B" n="0295a12"/><p xml:id="pB12p0295a1201">逮皇魏受图，光宅嵩洛，笃信弥繁，法教愈盛。王侯贵臣弃象马如脱屣，庶士豪家捨资财若遗迹。于是昭提栉比， <lb ed="B" n="0295a13"/>宝塔騈罗，争写天上之姿，竞摸山中之影，金刹与灵台比高，廣殿共阿房等壮。岂直木衣绨绣，土披朱紫而已哉！</p> <lb ed="B" n="0295a14"/><p xml:id="pB12p0295a1401">最盛时<persName>佛</persName>宇多到“一千三百六十七所”。後来到了孝静帝天平元年（公元五三四）迁都邺城，洛阳残 <lb ed="B" n="0295a15"/>破之後，还“馀寺四百二十一所”。他说：</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0296a" n="0296a"/> <lb ed="B" n="0296a01"/><p xml:id="pB12p0296a0101">曁永熙（公元五三二～五三四）多难，皇舆迁邺，诸寺僧尼亦与时徙。至武定五年（见前），岁在丁卯，余因行役， <lb ed="B" n="0296a02"/>重览洛阳。城墎崩毁，宫室倾覆，寺观灰烬，庙塔丘墟，墙被蒿艾，巷罗荆棘。野兽穴于荒阶，山鸟巢于庭树。遊儿 <lb ed="B" n="0296a03"/>牧竖，踯躅于九逵；农夫耕稼（老），艺黍于双<g ref="#CB00437">缺</g>。麦秀之感，非独殷墟；黍離之悲，信哉周室！京城表裡，凡有 <lb ed="B" n="0296a04"/>一千馀寺。今日寮廓，钟声罕闻。恐後世无传，故撰斯记。</p> <lb ed="B" n="0296a05"/><p xml:id="pB12p0296a0501">他把洛阳一地的状况前後对照，两两相形写来，抚今思昔，怵目惊心！前时<persName>佛</persName>寺是那样的多而且那样 <lb ed="B" n="0296a06"/>豪华壮丽，今日<persName>佛</persName>寺是这样的少而且这样残破凄凉；前时洛阳是王侯贵臣庶士豪家憍奢婬逸的一大 <lb ed="B" n="0296a07"/>都会，今日洛阳是农夫耕老遊儿牧竖种地息足的一片废墟。这部书字面上是记<name role="" type="person">洛阳城</name><persName>佛</persName>寺的盛衰兴 <lb ed="B" n="0296a08"/>废，文心裡实系作者对国家成败得失的感慨。虽说佞<persName>佛</persName>幷不一定亡国，而北魏亡国未尝全于佞<persName>佛</persName>无 <lb ed="B" n="0296a09"/>关。作者本来不是佞<persName>佛</persName>之徒，借此寄托排<persName>佛</persName>之意，这就是作者特撰这部书的动機和企图罢？</p> <lb ed="B" n="0296a10"/><p xml:id="pB12p0296a1001">廣弘明集卷第六叙列代王臣滞惑解，首叙唐太史傅奕，引古来王臣讪谤<persName>佛</persName>法者二十五人为高识 <lb ed="B" n="0296a11"/>传，一帙十卷，有<name role="" type="person">杨衒之</name>名。卷末说：</p> <lb ed="B" n="0296a12"/><p xml:id="pB12p0296a1201"><name role="" type="person">杨衒之</name>，北平人，元魏末为秘书监。见寺宇壮丽，损费金碧，王公相竞，侵渔百姓，乃撰洛阳伽蓝记，言不恤众庶也。 <lb ed="B" n="0296a13"/>後上书述释教虚诞，有为徒费，无执戈以卫国，有饥寒于色养，逃役之流，仆隶之类，避苦就乐，非修道者。又<persName>佛</persName>言 <lb ed="B" n="0296a14"/>有为虚妄，皆是妄想。道人深知<persName>佛</persName>理，故违虚其罪。启又廣引财事乞贷，贪积无厌。又云，读<persName>佛</persName>经者，尊同帝王，写 <lb ed="B" n="0296a15"/><persName>佛</persName>画师，全无恭敬。请沙门等同孔老拜俗，班之国史。行多浮险者，乞立严勤（当作勒）。知其真伪，然後<persName>佛</persName>法可 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0297a" n="0297a"/> <lb ed="B" n="0297a01"/>遵，师徒无滥。则逃兵之徒，还归本役。国富兵多，天下幸甚！</p> <lb ed="B" n="0297a02"/><p xml:id="pB12p0297a0201">我们读此，知道唐初已有学者认识到<name role="" type="person">杨衒之</name>写作洛阳伽蓝记的基本动機，和他排<persName>佛</persName>的思想见识。原来 <lb ed="B" n="0297a03"/><name role="" type="person">杨衒之</name>这部书的特点就在揭露北魏王公争先恐後地修建了成百成千豪华壮丽的寺塔，乃是“侵渔百 <lb ed="B" n="0297a04"/>姓”，“不恤众庶”，使当时百姓流了不少血汗纔能成功的。“不读花严经，焉知<persName>佛</persName>富贵？”不读伽 <lb ed="B" n="0297a05"/>蓝记，不知<persName>佛</persName>浪费。他是北魏反对<persName>佛</persName>教最激烈的一个人。他以为<persName>佛</persName>法无灵，徒然浪费。僧侣假借特权， <lb ed="B" n="0297a06"/>损人利己。剥削为活，贪积无厌。逃役逃税，不爱国家。出家修道，不孝父母。尊同帝王，不拜君主。 <lb ed="B" n="0297a07"/>虽然他的思想同属于北朝儒家体系，却不同于裴延俊、李崇、李玚之流，反对<persName>佛</persName>教主要是为儒家卫道著 <lb ed="B" n="0297a08"/>想；而同于阳固、崔光、张普惠、任城王澄诸人，反对<persName>佛</persName>教侧重在为国计民生著想，为人民利益著想。而 <lb ed="B" n="0297a09"/>且他不止在当时上书排<persName>佛</persName>，为北魏君主效忠，还怕“後世无传，故撰斯记”，以警告後世一切人。他的 <lb ed="B" n="0297a10"/>见识确是高人一等，不愧称为“高识”！</p> <lb ed="B" n="0297a11"/><p xml:id="pB12p0297a1101">他写这部书既有一定的目的，因而精心结撰，成为一部体系完整的著作，虽然他还自谦“才非著 <lb ed="B" n="0297a12"/>述”。他说：</p> <lb ed="B" n="0297a13"/><p xml:id="pB12p0297a1301">寺数最多，不可遍写。今之所录，上大伽蓝。其中小者，取其详世谛事，因而出之。先以城内为始，次及城外，表列 <lb ed="B" n="0297a14"/>门名，以远近为五篇。余才非著述，多有遗漏。後之君子，详其阙焉。</p> <lb ed="B" n="0297a15"/><p xml:id="pB12p0297a1501">我们根據他这部书可以很正确地绘出一张北魏京城洛阳图，还可以在这张地图上按照城门方向，城内 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0298a" n="0298a"/> <lb ed="B" n="0298a01"/>外里坊远近，塡出书裡所记许多伽蓝以及宫殿官署名勝古迹的地点，都很正确。要不是文字记载有条 <lb ed="B" n="0298a02"/>理，有系统，有很大的正确性，这是可能做到的吗？伽蓝那么多，他只记录上大的伽蓝，中小的伽蓝就 <lb ed="B" n="0298a03"/>要因为涉及年代和事实的纔一起记出，可见其记载时对于主次详略都有一定的原则。再據刘知幾史 <lb ed="B" n="0298a04"/>通卷五補注篇，称许这部书的体例完善，既有正文，又有子注。（原注：注列文中，如子从母。）就是说， <lb ed="B" n="0298a05"/>既能“除烦”，又能“毕载”；既近“伦叙”，又算“赅博”。可惜现在这部书的通行本子，文和注 <lb ed="B" n="0298a06"/>不分，久已失却原来面目。後人想要还原也就感到不容易见功了。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298038" n="0298038"/>陈寅恪先生读洛阳伽蓝记书後 <lb ed="B" n="0298a07"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0298039" n="0298039"/>说：</p> <lb ed="B" n="0298a08"/><p xml:id="pB12p0298a0801">衒之习染<persName>佛</persName>法，其书体裁乃摹拟魏晋南北朝僧徒合本子注之体，刘子玄盖特指其书第五卷慧生宋雲道荣等西行求 <lb ed="B" n="0298a09"/>法一节以立说擧例。後世章句儒生，虽精世典，而罕读<persName>佛</persName>书，不知南北朝僧徒著作之中实有此体，故于洛阳伽蓝记 <lb ed="B" n="0298a10"/>之制裁義例，懵然未解，固无足异。寅恪昔年尝作支愍学说考载于<name role="" type="person">中央研究院</name>历史语言研究所蔡元培先生六十五 <lb ed="B" n="0298a11"/>岁纪念论文集中，详考<persName>佛</persName>书合本子注之体。兹仅引梵筴数事，以比类杨书，证成鄙说，其馀不复备论。</p> <lb ed="B" n="0298a12"/><p xml:id="pB12p0298a1201"><name role="" type="person">杨衒之</name>写这部书是否摹拟当时僧徒合本子注的体例，尙待考证；但他曾读<persName>佛</persName>书，根據书的内容和後来 <lb ed="B" n="0298a13"/>僧传的记载<anchor xml:id="nkr_note_orig_0298040" n="0298040"/>可以相信。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0298a14"/> <lb ed="B" n="0298a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">五 洛阳伽蓝记的评價（上）</cb:mulu><head>五 洛阳伽蓝记的评價（上）</head> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0299a" n="0299a"/> <lb ed="B" n="0299a01"/><p xml:id="pB12p0299a0101">前人对于洛阳伽蓝记的评價实在不多，而且都很简略。除了刘知幾史通提及这部书仅从某类史 <lb ed="B" n="0299a02"/>书体例上著眼以外，其他都是兼从历史和文艺两方面来说的。毛晋绿君亭本洛阳伽蓝记跋说：</p> <lb ed="B" n="0299a03"/><p xml:id="pB12p0299a0301">魏自显祖好浮屠之学，至胡太后而滥觞焉。此伽蓝记之所由作也。铺扬<persName>佛</persName>宇，而因及人文。著撰园林歌舞鬼神奇 <lb ed="B" n="0299a04"/>怪兴亡之异，以寓其褒讥，又非徒以记伽蓝已也。妙笔葩芬，奇思淸峙，虽卫叔宝之风神，王夷甫之姿态，未足以方 <lb ed="B" n="0299a05"/>之矣。</p> <lb ed="B" n="0299a06"/><p xml:id="pB12p0299a0601">四库全书总目提要（卷七十，地理类，古迹之属）裡说：</p> <lb ed="B" n="0299a07"/><p xml:id="pB12p0299a0701">魏自太和十七年作都洛阳，一时笃崇<persName>佛</persName>法，刹庙甲于天下。及永熙之乱，城墎邱墟。武定五年，衒之行役洛阳，感 <lb ed="B" n="0299a08"/>念废兴，因捃拾旧闻，追叙故迹，以成是书。其文秾丽秀逸，烦而不厌，可与郦道元水经注肩随。其兼叙尔朱荣等 <lb ed="B" n="0299a09"/>变乱之事，委曲详尽，多足与史传参证。其他古迹艺文，及外国土风道里，採摭繁富，亦足以廣异闻。刘知幾史通 <lb ed="B" n="0299a10"/>云：“秦人不死，验苻生之厚诬；蜀老犹存，知葛亮之多枉”。蜀老事见魏书毛修之传，秦人事即用此书赵逸一 <lb ed="B" n="0299a11"/>条。知幾引據最不苟，知其说非凿空也。他如解魏文之苗茨碑，纠戴延之之西征记，考據亦皆精审。唯以高阳王 <lb ed="B" n="0299a12"/>雍之楼为即古诗所谓“西北有高楼，上与浮雲齐”者，则未免固于说诗，为是书之瑕颣耳。</p> <lb ed="B" n="0299a13"/><p xml:id="pB12p0299a1301">吴若准洛阳伽蓝记集证序说：</p> <lb ed="B" n="0299a14"/><p xml:id="pB12p0299a1401"><name role="" type="person">杨衒之</name>慨念故都，伤心禾黍，假<persName>佛</persName>寺之名，志帝京之事。凡夫朝家变乱之端，宗藩废立之由，艺文古迹之所关，苑囿 <lb ed="B" n="0299a15"/>桥樑之所在，以及民间怪异，外夷风土，莫不巨细毕陈，本末可观，足以補魏收所未备，为拓跋之别史，不特遗闻逸 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0300a" n="0300a"/> <lb ed="B" n="0300a01"/>事可资学士文人之考核已也。</p> <lb ed="B" n="0300a02"/><p xml:id="pB12p0300a0201">现在我们就从这部书的内容来试论它的历史價値和文学價値。卷二，明悬尼寺条，说：</p> <lb ed="B" n="0300a03"/><p xml:id="pB12p0300a0301">阳渠石桥，桥有四柱，在道南，铭云：“汉阳嘉四年将作大匠马宪造。”逮我孝昌三年，大雨颓桥，柱始埋没，道北二 <lb ed="B" n="0300a04"/>柱，至今犹存。衒之按刘澄之山川古今记、戴延之西征记，幷云：“晋太康元年造。”则失之远矣。按澄之等幷生 <lb ed="B" n="0300a05"/>在江表，未游中土，假因征役，暂来经过，至于旧事，多非亲览，闻诸道路，便为穿凿，误我後学，日月已甚！</p> <lb ed="B" n="0300a06"/><p xml:id="pB12p0300a0601"><name role="" type="person">杨衒之</name>难道不知造桥年代原是小事，他也以为不应该穿凿误载，诒误後学，可以见他要求记载正确的 <lb ed="B" n="0300a07"/>严肃态度。同卷建阳里东有绥民里条，说：</p> <lb ed="B" n="0300a08"/><p xml:id="pB12p0300a0801">时有隐士赵逸，云是晋武时人，晋朝旧事，多所记录。又云：“自永嘉已来，二百馀年，建国称王者十有六君，皆遊其 <lb ed="B" n="0300a09"/>都邑，目见其事。国灭之後，观其史书皆非实录，莫不推过于人，引善自向。符生虽好勇嗜酒，亦仁而不煞（杀）， <lb ed="B" n="0300a10"/>观其治典未为兇暴。及详其史，天下之恶皆归焉。符坚自是贤主，贼君取位，妄书生恶。凡诸史官，皆是类也。人 <lb ed="B" n="0300a11"/>皆贵远贱近，以为信然。当今之人，亦生愚死智，惑已甚矣！”人问其故？逸曰：“生时中庸之人耳，及其死也，碑文 <lb ed="B" n="0300a12"/>墓志莫不穷天地之大德，尽生民之能事。为君共尧舜连衡，为臣与伊皋等迹。牧民之官，浮虎慕其淸尘；执法之 <lb ed="B" n="0300a13"/>吏，埋轮谢其耿直。所谓生为盗跖，死为夷齐。妄言伤正，华辞损实。”当时构文之士惭逸此言。</p> <lb ed="B" n="0300a14"/><p xml:id="pB12p0300a1401">他借赵逸的话骂尽永嘉以来二百多年史官，史书“皆非实录”；当今文人所写墓碑墓志，“妄言伤 <lb ed="B" n="0300a15"/>正，华辞损实。”要是他也在被骂之列，“惭逸此言”，我想他不会备记赵逸的故事和言论。要不是当时 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0301a" n="0301a"/> <lb ed="B" n="0301a01"/>确有赵逸其人，他不会“凿空”；刘知幾论史那样严刻，也会引據他说的赵逸一事，四库提要说的不 <lb ed="B" n="0301a02"/>错。史书要做到“实录”，谈何容易！<name role="" type="person">班固</name>汉书评司马迁说：“自刘向扬雄博极群书，皆称迁有良史 <lb ed="B" n="0301a03"/>之材，服其善序事理，辨而不华，质而不理，其文直，其事核，不虚美，不隐恶，故谓之实录。”司马迁早 <lb ed="B" n="0301a04"/>就为历史家树立了光辉的模笵。我们对于历史家，首先就要求他记载正确，态度谨严。我们在上文已 <lb ed="B" n="0301a05"/>经说过伽蓝记记载正确的话，正是这部书有历史價値的一点。</p> <lb ed="B" n="0301a06"/><p xml:id="pB12p0301a0601">其次，这部书的主要目的在记北魏京师洛阳四十年间<persName>佛</persName>教寺塔的兴废，作者却不孤立地专记这一 <lb ed="B" n="0301a07"/>兴废。好比一发牵动全身，全身繫于一发。这一兴废当然和洛阳都市的盛衰，北魏王朝的兴亡有关。 <lb ed="B" n="0301a08"/>而洛阳的盛衰，北魏的兴亡，又恰巧单从当时<persName>佛</persName>教寺塔的兴废一件事上就差不多可以全盘地反映出 <lb ed="B" n="0301a09"/>来。总之，这部书主要地反映了这四十年间洛阳<persName>佛</persName>教寺塔的情况，同时也反映到了当时洛阳这个都市 <lb ed="B" n="0301a10"/>在经济上文化上和人民生活上的情况，由繁荣到衰败的情况；又同时反映到了北魏王朝在这四十年 <lb ed="B" n="0301a11"/>政治上军事上的许多大事，如高祖迁洛，太后临朝，宦官用事，外藩擧兵，诸王争立，乃至与南朝关系， <lb ed="B" n="0301a12"/>四夷关系，都有涉及，尤其是颇为翔实地记载了当时中印间的交通；反映到了一个王朝盛极而衰，祸 <lb ed="B" n="0301a13"/>乱迭起，迄无寧日，至于灭亡。总之，这部书本身就是一部反映一个时期，一种宗教，同时又是反映一 <lb ed="B" n="0301a14"/>个京师，一个王朝的历史文学。这是它的最大價値。其中不少史料可補魏书的缺失，通鉴就曾採用了 <lb ed="B" n="0301a15"/>一些。还有应该特别指出的，即是关于宋雲惠生等西行求法一事，这在法显之後，<name role="" type="person">玄奘</name>之前，也是中国 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0302a" n="0302a"/> <lb ed="B" n="0302a01"/><persName>佛</persName>教史上和中外交通史上的一件大事，宋雲家记、惠生行记、道荣传都已失传，就靠这部书保存了这份 <lb ed="B" n="0302a02"/>珍贵史料的一个大槪。要不是作者具有良史之材，做过秘书监一类的官，熟习政府档案，留心当代艺 <lb ed="B" n="0302a03"/>文，又曾有深入社会的生活实践，了解现实，而又重视民间口碑，重视历史遗迹，我想他对于史料的搜 <lb ed="B" n="0302a04"/>集未必这样豐富，对于史料的组织未必这样完密。就提供史料来说，他提供了豐富而翔实的关于北魏 <lb ed="B" n="0302a05"/>迁都洛阳四十年间的<persName>佛</persName>教史料，以及其他方面不可多得的史料，这也是他这部书有历史價値的一点。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0302a06"/> <lb ed="B" n="0302a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">六 洛阳伽蓝记的评價（下）</cb:mulu><head>六 洛阳伽蓝记的评價（下）</head> <lb ed="B" n="0302a08"/><p xml:id="pB12p0302a0801">再，单就这部书的文学價値来说，我们已说过这部书的本身就是一种历史文学，可算第一流的文 <lb ed="B" n="0302a09"/>学作品，现在不妨把它作为遊记小说来读，作为特写或报告文学来读。作者在北魏末年重遊乱後残破 <lb ed="B" n="0302a10"/>的洛阳，首先引起他回忆和注意的是先前壮丽繁多的<persName>佛</persName>教寺塔。他历遊城内、城东、城西、城南、城北， <lb ed="B" n="0302a11"/>五方都到，採摭见闻，写成五卷。写时既以<persName>佛</persName>教寺塔为中心，重点突出，又多用注释和追溯的手法，故 <lb ed="B" n="0302a12"/>使人不觉他是写遊记。当他寻访<persName>佛</persName>教寺塔，十不存一，凭弔遗迹，掁触万端。<persName>佛</persName>法无灵，自身不保，其 <lb ed="B" n="0302a13"/>他帝王宫殿，公侯第宅，以及繁华大市，大都成为废墟，更不必说了。作者胸中有无限的感慨，笔下有 <lb ed="B" n="0302a14"/>极大的魄力！</p> <lb ed="B" n="0302a15"/><p xml:id="pB12p0302a1501">固然这一部书可以作为整个的一篇遊记小说来读，同时我们必须知道在这一大篇小说之中还含 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0303a" n="0303a"/> <lb ed="B" n="0303a01"/>有无数杂事短书的小说。因为每记一寺都有它的历史或故事，有的寺还有和它相关的神话或异闻，这 <lb ed="B" n="0303a02"/>一部份大都可以一则一则独立的来看，作为魏晋以来搜神、志怪、世说新语一类小说来读，它是继承了 <lb ed="B" n="0303a03"/>这一类小说发展而来的产物。宋代修纂的小说类书太平廣记移录了不少则，这且不必引来作例。最 <lb ed="B" n="0303a04"/>重要的是在它继承了这一类小说发展到唐宋传奇小说的中间一段时期，它完成了这一时期的历史任 <lb ed="B" n="0303a05"/>务。即是说，由这一类小说的初级发展到高级，它完成了经过中级发展的一段任务。我们如果不读伽蓝 <lb ed="B" n="0303a06"/>记，很难了解中国小说史何以会由魏晋搜神、志怪、世说新语一类的小说忽然跃进到唐宋传奇一类的 <lb ed="B" n="0303a07"/>小说？好像动物或生物由幼稚忽到成熟而不经过成长期是很难理解的一样。现在这裡就从伽蓝记摘 <lb ed="B" n="0303a08"/>录幾则这样的小说作例，来证明我的说法。本书卷二崇真寺条，有惠凝还活（题系本文作者所加，下 <lb ed="B" n="0303a09"/>同。）一则：</p> <lb ed="B" n="0303a10"/><p xml:id="pB12p0303a1001">崇真寺比丘惠凝死，一七日还活，经阎罗王检阅，以错名放免。</p> <lb ed="B" n="0303a11"/><p xml:id="pB12p0303a1101">惠凝具说过去之时，有五比丘同阅。有一比丘云是<name role="" type="person">宝明寺</name>智圣，坐禅苦行，得陞天堂。有一比丘云是<name role="" type="person">般若寺</name>道品， <lb ed="B" n="0303a12"/>以诵四涅槃亦陞天堂。有一比丘云是融觉寺<name role="" type="person">昙谟最</name>，讲涅槃花严，领众千人。阎罗王云：“讲经者心怀彼我，以憍 <lb ed="B" n="0303a13"/>凌物，比丘中第一粗行，今唯试坐禅诵经，不问讲经。”其<name role="" type="person">昙谟最</name>曰，“贫道立身以来，唯好讲经，实不暗诵。”阎罗 <lb ed="B" n="0303a14"/>敕付司。即有靑衣十人送<name role="" type="person">昙谟最</name>向西北门，屋舍皆黑，似非好处。有一比丘云是<name role="" type="person">禅林寺</name>道弘，自云：“教化四辈 <lb ed="B" n="0303a15"/>檀越，造一切经，人中象十躯。”阎罗王曰：“沙门之体，必须摄心守道，志在禅诵，不干世事，不作有为。虽造作 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0304a" n="0304a"/> <lb ed="B" n="0304a01"/>经象，正欲得人财物。既得它物，贪心即起。既怀贪心，便是三毒不除，具足烦恼。”亦付司。仍与<name role="" type="person">昙谟最</name>同一黑门。 <lb ed="B" n="0304a02"/>有一比丘，云是灵觉寺宝明，自云：“出家之前，尝作陇西太守，造灵觉寺成，即弃官入道。虽不禅诵，礼拜不缺。” <lb ed="B" n="0304a03"/>阎罗王曰：“卿作太守之日，曲理枉法，劫夺民财，假作此寺，非卿之力，何劳说此？”亦付司。靑衣送入黑门。 <lb ed="B" n="0304a04"/>太后闻之，遣黄门侍郞徐纥依惠凝所说，即访<name role="" type="person">宝明寺</name>。城东有<name role="" type="person">宝明寺</name>，城内有<name role="" type="person">般若寺</name>，城西有融觉寺、禅林、灵觉等 <lb ed="B" n="0304a05"/>三寺。问智圣、道品、<name role="" type="person">昙谟最</name>、道弘、宝明等，皆实有之。议曰：“人死有罪福，即请坐禅僧一百人常在殿内供养 <lb ed="B" n="0304a06"/>之。”诏：“不听持经象沿路乞索。若私有财物造经象者任意。”</p> <lb ed="B" n="0304a07"/><p xml:id="pB12p0304a0701">凝亦入白鹿山，居隐修道。</p> <lb ed="B" n="0304a08"/><p xml:id="pB12p0304a0801">自此以後，京邑比丘悉皆禅诵，不复以讲经为意。</p> <lb ed="B" n="0304a09"/><p xml:id="pB12p0304a0901">这是关于<persName>佛</persName>教神话的一则小说，它的主题思想反映了北朝<persName>佛</persName>教重禅诵苦行，不像南朝<persName>佛</persName>教好讲经说 <lb ed="B" n="0304a10"/>理。北朝虽许作经像<persName>佛</persName>寺，却不许沿路乞索，得人财物。本书卷三大统寺条，有洛水之神一则：</p> <lb ed="B" n="0304a11"/><p xml:id="pB12p0304a1101">孝昌初，妖贼四侵，州郡失據。朝廷设募征格于堂之北，从戎者拜旷掖将军、偏将军、裨将军，当时甲䩜之士号明堂 <lb ed="B" n="0304a12"/>队。</p> <lb ed="B" n="0304a13"/><p xml:id="pB12p0304a1301">时虎贲骆子渊者，自云洛阳人，昔孝昌年戍在彭城。其同营人樊元宝得假还京，子渊附书一封，令达其家，云：“宅 <lb ed="B" n="0304a14"/>在灵台南，近洛河。卿但是至彼，家人自出相看。”</p> <lb ed="B" n="0304a15"/><p xml:id="pB12p0304a1501">元宝如其言至灵台南，了无人家可问。徙倚欲去。忽见一老翁来问：“从何而来，徬徨于此？”元宝具向道之。 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0305a" n="0305a"/> <lb ed="B" n="0305a01"/>老翁云：“是吾儿也。”取书引元宝入。遂见馆阁崇宽，屋宇佳丽。坐，命婢取酒。须臾，见婢抱一死小儿而过。 <lb ed="B" n="0305a02"/>元宝初甚怪之。俄而酒至，色甚红，香美异常。兼设珍馐，海陆具备。饮讫辞还，老翁送元宝出，云：“後会难期！” <lb ed="B" n="0305a03"/>以为悽恨，别甚慇勤。</p> <lb ed="B" n="0305a04"/><p xml:id="pB12p0305a0401">老翁还入，元宝不复见其门巷，但见高岸对水，绿波东倾。唯见一童子，可年十五，新溺死，鼻中出血，方知所饮酒 <lb ed="B" n="0305a05"/>是其血也。乃还彭城，子渊已失矣。元宝与子渊同戍三年，不知是洛水之神也。</p> <lb ed="B" n="0305a06"/><p xml:id="pB12p0305a0601">这也是一则属于神话性质的小说。这个洛水之神原是嗜饮人血的鬼物，<anchor xml:id="nkr_note_add_0305a0601" n="0305a0601"/><anchor xml:id="beg0305a0601" n="0305a0601"/>难怪他也参加北魏统治阶级镇压人民起義的血腥屠杀。又<anchor xml:id="end0305a0601"/><name role="" type="person">菩提寺</name>条魏崔涵一则 <lb ed="B" n="0305a07"/> <lb ed="B" n="0305a08"/><name role="" type="person">菩提寺</name>西域胡人所立也，在慕義里。沙门达多发冢取砖，得一人以进。时太后与明帝在华林都堂，以为妖异。谓 <lb ed="B" n="0305a09"/>黄门侍郞徐纥曰：“上古以来，颇有此事否？”纥曰；“昔魏时发冢，得霍光女婿范明友家奴，说汉朝废立，与史 <lb ed="B" n="0305a10"/>书相符。此不足为异也。”</p> <lb ed="B" n="0305a11"/><p xml:id="pB12p0305a1101">后令纥问其姓名，死来幾年，何所饮食？死者曰：“臣姓崔，名涵，字子洪，博陵安平人也。父名畅，母姓魏，家在 <lb ed="B" n="0305a12"/>城西阜财里。死时年十五，今满二十七，在地十有二年，常似醉卧，无所食也。时复遊行，或遇饭食，如似梦中，不 <lb ed="B" n="0305a13"/>甚辨了。”</p> <lb ed="B" n="0305a14"/><p xml:id="pB12p0305a1401">后即遣门下录事张秀携诣准（阜）财里访涵父母，果得崔畅，其妻魏氏。携问畅曰：“卿有儿死否？”畅曰： <lb ed="B" n="0305a15"/>“有息子涵，年十五而死。”秀携曰：“为人所发，今日苏活，在<name role="" type="person">华林园</name>中。主人故遣我来相问。”畅闻惊怖，曰： <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0306a" n="0306a"/> <lb ed="B" n="0306a01"/>“实无此儿，向者谬言。”秀携还，具以实陈闻。</p> <lb ed="B" n="0306a02"/><p xml:id="pB12p0306a0201">后遣携送涵回家。畅闻涵至，门前起火。手持刀，魏氏把桃枝，谓曰：“汝不须来！吾非汝父，汝非吾子。急手速 <lb ed="B" n="0306a03"/>去，可得无殃！”</p> <lb ed="B" n="0306a04"/><p xml:id="pB12p0306a0401">涵遂捨去，遊于京师，常宿寺门下。汝南王赐黄衣一具。涵性畏日，不敢仰视。又畏水火及刀兵之属。常走于逵 <lb ed="B" n="0306a05"/>路，遇疲则止，不徐行也。时人犹谓是鬼。</p> <lb ed="B" n="0306a06"/><p xml:id="pB12p0306a0601">洛阳太（大）市北奉终里，里内之人多卖送死人之具，及诸棺椁。涵谓曰：“作柏木棺，勿以桑木为欀。”人问其故。涵 <lb ed="B" n="0306a07"/>曰；“吾在地下，见人发鬼兵，有一鬼诉称是柏棺，应免。主兵吏曰：‘尔虽柏棺，桑木为欀。’遂不免。”京师闻 <lb ed="B" n="0306a08"/>此，柏木踊贵。人疑卖棺者货涵发此等之言也。</p> <lb ed="B" n="0306a09"/><p xml:id="pB12p0306a0901">以上三例都是属于搜神志怪一类性质的小说。作者写来，有凭有據，好像实有其事。近人周氏中国小说 <lb ed="B" n="0306a10"/>史略裡说得好：“中国本信巫，秦汉以来，神仙之说盛行，汉末又大畅巫风，而鬼道愈炽；会小乘<persName>佛</persName>教 <lb ed="B" n="0306a11"/>亦入中土，渐见流传。凡此皆张皇鬼神，称道灵异，故自晋迄隋，特多鬼神志怪之书。其书有出于文人 <lb ed="B" n="0306a12"/>者，有出于教徒者。文人之作虽非如释道二家，意在自神其教，然亦非有意为小说。盖当时以为幽明虽 <lb ed="B" n="0306a13"/>殊途，而人鬼乃皆实有，故其叙述异事，与记载人间常事，自视固无诚妄之别矣。”以下再擧两例。本 <lb ed="B" n="0306a14"/>书卷三，<name role="" type="person">报德寺</name>条有王肃一则：</p> <lb ed="B" n="0306a15"/><p xml:id="pB12p0306a1501">劝学里东有延贤里，里内有<name role="" type="person">正觉寺</name>，尙书令王肃所立也。肃字公懿，琅琊人也。伪齐雍州刺史奂之子也。赡学多 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0307a" n="0307a"/> <lb ed="B" n="0307a01"/>通，才辞美茂，为齐秘书丞。太和十八年，悖逆归顺。时高祖新营洛邑，多所造制论。肃博识旧事，大有裨益，高祖 <lb ed="B" n="0307a02"/>甚重之，常呼王生。延贤之名，因肃立之。</p> <lb ed="B" n="0307a03"/><p xml:id="pB12p0307a0301">肃在江南之日，聘谢氏女为妻。及至京师，复尙公主。谢作五言诗以赠之。其诗曰：“本为箔上蚕，今作機上丝， <lb ed="B" n="0307a04"/>得路逐勝去，颇忆缠绵时？”公主代肃答谢云：“针是贯线物，目中恒任丝。得帛缝新去，何能衲故时！”肃甚 <lb ed="B" n="0307a05"/>愧谢之色，遂造<name role="" type="person">正觉寺</name>以憩之。</p> <lb ed="B" n="0307a06"/><p xml:id="pB12p0307a0601">肃忆父非理受祸，常有子胥报楚之意。卑身素服，不听乐。时人以此称之。</p> <lb ed="B" n="0307a07"/><p xml:id="pB12p0307a0701">肃初入国，不食羊肉及酪浆等物，常饭鲫鱼羹，渴饮茗汁。京师士子道肃一饮一斗，号为漏卮。</p> <lb ed="B" n="0307a08"/><p xml:id="pB12p0307a0801">经数年已後，肃与高祖殿会，食羊肉酪粥甚多。高祖怪之，谓肃曰：“卿中国之味也，羊肉何如鱼羹？茗饮何如酪 <lb ed="B" n="0307a09"/>浆？”肃对曰：“羊者是陆产之最，鱼者乃水族之长，所好不同，幷各称珍，以味言之，甚是优劣。羊比齐鲁大邦， <lb ed="B" n="0307a10"/>鱼比邾莒小国，唯茗不中，与酪作奴。”高祖大笑，因擧酒曰：“三三横，两两纵，谁能辨之赐金钟。”御史中丞李 <lb ed="B" n="0307a11"/>彪曰：“沽酒老妪瓮注<g ref="#CB00096">瓨</g><note place="inline">瓨</note>，屠儿割肉与秤同。”尙书右丞甄琛曰：“吴人浮水自云工，伎儿掷绝（绳）在 <lb ed="B" n="0307a12"/>虚空。”彭城王勰曰：“臣始解此字是习字。”高祖即以金钟赐彪。朝廷服彪聪明有智，甄琛和之亦速。</p> <lb ed="B" n="0307a13"/><p xml:id="pB12p0307a1301">彭城王谓肃曰：“卿不重齐鲁大邦，而爱邾莒小国？”肃对曰：“鄕曲所美，不得不好。”彭城王重谓曰：“卿明 <lb ed="B" n="0307a14"/>日顾我，为卿设邾莒之食，亦有酪奴。”因此复号茗饮为酪奴。</p> <lb ed="B" n="0307a15"/><p xml:id="pB12p0307a1501">时给事中刘缟慕肃之风，专习茗饮。彭城王谓缟曰：“卿不慕王侯八珍，好苍头水厄。海上有逐臭之夫，里内有 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0308a" n="0308a"/> <lb ed="B" n="0308a01"/>效颦之妇，以卿言之，即是也。”其彭城王家有吴奴，以此言戏之。自是朝贵宴会虽设茗饮，皆耻不复食，唯江表残 <lb ed="B" n="0308a02"/>民远来降者好之。</p> <lb ed="B" n="0308a03"/><p xml:id="pB12p0308a0301">後萧衍子西豐侯萧正德归降，时元叉欲为之设茗，先问：“卿于水厄多少？”正德不晓叉意，答曰，“下官生于水 <lb ed="B" n="0308a04"/>鄕，而立身以来，未遭阳侯之难。”元叉与擧坐之客皆笑焉。</p> <lb ed="B" n="0308a05"/><p xml:id="pB12p0308a0501">当时中国南北分立，南人称北人为胡为索虏，北人称南人为夷为岛夷。从上引一则故事裡就已反映了 <lb ed="B" n="0308a06"/>当时人的这种畛域偏见，种族偏见。只有醉心汉化的孝文帝以为这是由于习惯使然，他特设了一个 <lb ed="B" n="0308a07"/>习字的谜，作为酒令，使群臣自猜，暗示他们不要再反对汉化，也不把汉化的责任推在王肃头上。同样， <lb ed="B" n="0308a08"/>本书卷二景寧寺条，记陈庆之与杨元愼争论南朝北朝谁是正统，是一场激烈有趣的论争，并且显示北 <lb ed="B" n="0308a09"/>魏自迁都洛阳之後，鲜卑民族和汉族的迅速融化。这也应当作小说读。文章太长，就不引用了。再本 <lb ed="B" n="0308a10"/>书卷四<name role="" type="person">法雲寺</name>条，有王子坊一则：</p> <lb ed="B" n="0308a11"/><p xml:id="pB12p0308a1101">自退沽（里）以西，张方沟以东，南临洛水，北达芒山，其间东西二里，南北十五里，幷名为寿丘里。皇宗所居也， <lb ed="B" n="0308a12"/>民间号为王子坊。 <lb ed="B" n="0308a13"/>当时四海晏淸，八荒率职。缥囊纪庆，玉烛调辰。百姓殷阜，年登俗乐。鳏寡不闻犬豕之食，惸独不见牛马之衣。 <lb ed="B" n="0308a14"/>于是帝族王侯，外戚公主，擅山海之富，居川林之饶，争修园宅，互相夸竞。崇门豐室，洞户连房，飞馆生风，重楼起 <lb ed="B" n="0308a15"/>雾。高台芳树，家家而筑，花林曲池，园园而有。莫不桃李夏绿，竹柏冬靑。</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0309a" n="0309a"/> <lb ed="B" n="0309a01"/><p xml:id="pB12p0309a0101">而河间王琛最为豪首。常与高阳（王雍）争衡，造文柏堂，形如徽音殿，置玉井金罐，以金五色绩为绳。伎女三百 <lb ed="B" n="0309a02"/>人，尽皆国色。有婢朝雲，善吹篪，能为团扇歌，垄上声。琛为秦州刺史，诸羌外叛，屡讨之，不降。琛令朝雲假为 <lb ed="B" n="0309a03"/>贫妪，次篪而乞。诸羌闻之，悉皆流涕，迭相谓曰：“何为弃坟井在山谷为寇也？”即相率归降。秦民语曰：“快 <lb ed="B" n="0309a04"/>马健儿，不如老妇吹篪！”</p> <lb ed="B" n="0309a05"/><p xml:id="pB12p0309a0501">琛在秦州，多无政绩。遣使向西域求名马，远至波斯国，得千里马，号曰追风赤骥。次有七百里者十馀匹，皆有名 <lb ed="B" n="0309a06"/>字。以银为槽，金为锁环。诸王服其豪富。</p> <lb ed="B" n="0309a07"/><p xml:id="pB12p0309a0701">琛语人云：“晋室石崇，乃是庶姓，犹能雉头狐掖，画卯（卵）雕薪。况我大魏天王，不为华侈？”造迎风馆于後 <lb ed="B" n="0309a08"/>园，窗户之上，列钱金琐，玉凤衔铃，金龙吐佩。素奈朱李，枝条入檐，伎女楼上，坐而摘食。</p> <lb ed="B" n="0309a09"/><p xml:id="pB12p0309a0901">琛常会宗室，陈诸宝器，金甁银瓮百馀口，瓯檠盘盒称是。自馀酒器有水晶钵、玛瑙琉璃碗、赤玉卮数十枚。作工 <lb ed="B" n="0309a10"/>奇妙，中土所无，皆从西域而来。又陈女乐，及诸名马。复引诸王按行府库，锦罽珠玑，冰罗雾縠，充积其内。绣缬、 <lb ed="B" n="0309a11"/>紬绫、丝綵、越葛、钱绢等，不可数计。琛忽谓章武王融曰：“不恨我不见石崇，恨石崇不见我！”融立性贪暴，志 <lb ed="B" n="0309a12"/>欲无限，见之惋歎，不觉生疾。还家，卧三日不起。江阳王继来省疾，谓曰：“卿之财产应得抗衡，何为歎羡以至 <lb ed="B" n="0309a13"/>于此？”融曰：“常闻高阳一人宝货多融，谁知河间，瞻之在前？”继笑曰：“卿欲作袁術之在淮南，不知世间复 <lb ed="B" n="0309a14"/>有刘备也！”融乃蹶起，置酒作乐。</p> <lb ed="B" n="0309a15"/><p xml:id="pB12p0309a1501">于时国家殷富，库藏盈溢，钱绢露积于廊者，不可较数。及太后赐百官负绢，任意自取，朝臣莫不称力而去。唯融 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0310a" n="0310a"/> <lb ed="B" n="0310a01"/>与陈留侯李崇负绢过性，蹶倒伤踝。侍中崔光止取两匹，太后问；“侍中何少？”对曰：“臣有两手，唯堪两匹， <lb ed="B" n="0310a02"/>所获多矣！”朝贵服其淸廉。</p> <lb ed="B" n="0310a03"/><p xml:id="pB12p0310a0301">经河阴之役，诸元歼尽，王侯第宅多题为寺，寿丘里闾，列刹相望，祇洹鬱起，宝塔高凌。四月初八日，京师士女多 <lb ed="B" n="0310a04"/>至河间寺，观其廊庑绮丽，无不歎息，以为蓬莱仙室亦不是过。入其後园，见沟渎蹇产，石磴礁峣，朱荷出池，绿萍 <lb ed="B" n="0310a05"/>浮水，飞梁跨阁，高树出雲，咸皆喞喞，虽梁王兔苑，想之不如也。</p> <lb ed="B" n="0310a06"/><p xml:id="pB12p0310a0601">这部书凡写北魏王朝王公贵族侭管是实录，作者不加褒贬，却往往好像有意暴露他们的醜恶，而又斐 <lb ed="B" n="0310a07"/>然成章，引人入勝，具有小说风格。即如这裡写诸王贪暴荒婬的生活，只借王子坊一个最典型的环境， <lb ed="B" n="0310a08"/>勾勒出一两个最典型的形象，又斩截，又槪括，都是很高的手法。这在唐宋传奇写帝后遗事之前，是値 <lb ed="B" n="0310a09"/>得注意的。书中写人间实事，如写隐士赵逸<note place="inline">卷二</note>，写吹笳手田僧超<note place="inline">卷四</note>，此例甚多。这当是沿著 <lb ed="B" n="0310a10"/>世说新语记社会风尙和人间言动那条道路前进而来的。上引毛晋的本书跋语，已经把世说新语裡的 <lb ed="B" n="0310a11"/>人物卫玠王衍之流来比拟作者的人格及其文章的风格了。</p> <lb ed="B" n="0310a12"/><p xml:id="pB12p0310a1201">总之，我们读这部书好像读小说，比读魏晋以来搜神志怪一类杂事短书，粗陈梗槪的小说；比读 <lb ed="B" n="0310a13"/>世说新语一类辑录历史人物轶事的小说，都觉更加快意。我想这是由于书有体系，有史有文；不仅 <lb ed="B" n="0310a14"/>谈神说怪，猎奇拾遗，而且叙述婉转有致，文词秾丽秀逸，富于小说趣味的缘故。到了唐人传奇，大都 <lb ed="B" n="0310a15"/>自觉地创作小说，“作意好奇”，“尽幻设语”，叙述就更加曲折，文词就更加恣肆了。我们从这裡可 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0311a" n="0311a"/> <lb ed="B" n="0311a01"/>以看出中国小说从魏晋，经过南北朝，直到唐宋，它的历史演变的过程。最後，我们以为必须指出洛阳 <lb ed="B" n="0311a02"/>伽蓝记一书单在中国小说史上就应该有它的一个重要的地位。至于这部书裡记录了许多神话，异闻， <lb ed="B" n="0311a03"/>以及谣谚，大都是当时当地随事随人而伴有现实意義的民间口头创作，它还涉及了流行民间的百戏和 <lb ed="B" n="0311a04"/>音乐。作者<name role="" type="person">杨衒之</name>是一个深入社会生活，留心民间文艺，汲取创作源泉的文学家，这很値得我们学习， <lb ed="B" n="0311a05"/>也还应该引起民间文艺研究者的注意了。</p> <lb ed="B" n="0311a06"/><p xml:id="pB12p0311a0601">关于挍注体例和编次的方法，具详在例言之内，这裡不再谈了，附此说明。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="B" n="0311a07"/> <lb ed="B" n="0311a08"/> <lb ed="B" n="0311a09"/> <lb ed="B" n="0311a10"/> <lb ed="B" n="0311a11"/> <lb ed="B" n="0311a12"/> <lb ed="B" n="0311a13"/> <lb ed="B" n="0311a14"/> <lb ed="B" n="0311a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0312a" n="0312a"/> <lb ed="B" n="0312a01"/> <lb ed="B" n="0312a02"/> <lb ed="B" n="0312a03"/> <lb ed="B" n="0312a04"/> <lb ed="B" n="0312a05"/> <lb ed="B" n="0312a06"/> <lb ed="B" n="0312a07"/> <lb ed="B" n="0312a08"/> <lb ed="B" n="0312a09"/> <lb ed="B" n="0312a10"/> <lb ed="B" n="0312a11"/> <lb ed="B" n="0312a12"/> <lb ed="B" n="0312a13"/> <lb ed="B" n="0312a14"/> <lb ed="B" n="0312a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0313a" n="0313a"/> <lb ed="B" n="0313a01"/> <lb ed="B" n="0313a02"/> <lb ed="B" n="0313a03"/> <lb ed="B" n="0313a04"/> <lb ed="B" n="0313a05"/> <lb ed="B" n="0313a06"/> <lb ed="B" n="0313a07"/> <lb ed="B" n="0313a08"/> <lb ed="B" n="0313a09"/> <lb ed="B" n="0313a10"/> <lb ed="B" n="0313a11"/> <lb ed="B" n="0313a12"/> <lb ed="B" n="0313a13"/> <lb ed="B" n="0313a14"/> <lb ed="B" n="0313a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0315a" n="0315a"/> <lb ed="B" n="0315a01"/> <lb ed="B" n="0315a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">例言</cb:mulu><head>例言</head> <lb ed="B" n="0315a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB12p0315a0301"><p xml:id="pB12p0315a0301">一、本书分挍与注两部份：挍文附于正文下，挍文上加【挍】字符号，以醒面目；註文别附于正文每章後 <lb ed="B" n="0315a04"/>面，用数目符号标明之。</p></item> <lb ed="B" n="0315a05"/><item xml:id="itemB12p0315a0501"><p xml:id="pB12p0315a0501">二、本书传世刻本，我所见到的有下列各种：</p> <lb ed="B" n="0315a06"/><p xml:id="pB12p0315a0601">（一）如隐堂本<note place="inline">诵芬室与四部丛刊三编即據之影印</note></p> <lb ed="B" n="0315a07"/><p xml:id="pB12p0315a0701">（二）吴琯古今逸史本</p> <lb ed="B" n="0315a08"/><p xml:id="pB12p0315a0801">（三）绿君亭本<note place="inline">津逮秘书本即用此版幷印，故与之实为一本</note></p> <lb ed="B" n="0315a09"/><p xml:id="pB12p0315a0901">（四）汉魏丛书本<note place="inline">王谟刻本</note></p> <lb ed="B" n="0315a10"/><p xml:id="pB12p0315a1001">（五）徐毓卿本<note place="inline">不题刻书年月观其字体及款式大槪在淸朝初期</note></p> <lb ed="B" n="0315a11"/><p xml:id="pB12p0315a1101">（六）璜川吴氏真意堂活字本</p> <lb ed="B" n="0315a12"/><p xml:id="pB12p0315a1201">（七）照旷阁学津讨源本</p> <lb ed="B" n="0315a13"/><p xml:id="pB12p0315a1301">（八）吴若准集证本</p> <lb ed="B" n="0315a14"/><p xml:id="pB12p0315a1401">（九）洛阳西华禅院重刊集证本</p> <lb ed="B" n="0315a15"/><p xml:id="pB12p0315a1501">（一〇）李葆恂重刊集证本</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0316a" n="0316a"/> <lb ed="B" n="0316a01"/><p xml:id="pB12p0316a0101">（一一）唐晏钩沉本</p> <lb ed="B" n="0316a02"/><p xml:id="pB12p0316a0201">（一二）日本大正藏经本</p> <lb ed="B" n="0316a03"/><p xml:id="pB12p0316a0301">（一三）四部备要重印集证本</p> <lb ed="B" n="0316a04"/><p xml:id="pB12p0316a0401">（一四）张宗祥合挍本<note place="inline">一九三〇年商务印书馆石印本</note></p> <lb ed="B" n="0316a05"/><p xml:id="pB12p0316a0501">这些本子，各有长短。據内容分析，汉魏丛书本、徐毓卿本源出于吴琯本，学津讨源本源出于绿君 <lb ed="B" n="0316a06"/>亭本，西华禅院本、李葆恂本、四部备要本源出于吴若准本。吴若准本虽出于如隐堂本，实际他據 <lb ed="B" n="0316a07"/>的是抄本，因此与如隐堂刊本有些不同。真意堂本则出于曹炎志挍旧抄本。归纳起来，可以合为五 <lb ed="B" n="0316a08"/>类：一为一类，二、四、五为一类，三、七为一类，六为一类，八、九、十、十三为一类。历来公认如 <lb ed="B" n="0316a09"/>隐堂本为最古最善，所以决定用它作为底本，而以吴琯本、汉魏丛书本（汉魏本实出于吴琯本，因 <lb ed="B" n="0316a10"/>为各挍本多引以为據，就不嫌褈复，列在吴琯本後）、绿君亭本、真意堂本、吴若准集证本作为主要 <lb ed="B" n="0316a11"/>挍本。其他本子如有重要异文，亦为标出。</p> <lb ed="B" n="0316a12"/><p xml:id="pB12p0316a1201">至于唐晏钩沉本、大正藏经本、张宗祥合挍本皆不专主一本，从各本中择长而定。唐本有时以意 <lb ed="B" n="0316a13"/>定之，张本、大正藏则注异文于下，幷非别有佳本可據。因之这裡仅引异文异说，其他从略。</p></item> <lb ed="B" n="0316a14"/><item xml:id="itemB12p0316a1401"><p xml:id="pB12p0316a1401">三、挍文除依據各本互勘外，其他类书或古籍中引用及与本书有关系的，亦搜辑异文，以资挍助。本 <lb ed="B" n="0316a15"/>书因向未见宋、元旧刻，引他书异文挍勘断到元代为止。</p></item> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0317a" n="0317a"/> <lb ed="B" n="0317a01"/><item xml:id="itemB12p0317a0101"><p xml:id="pB12p0317a0101">四、正文虽有讹夺，仍旧不稍改动。其须補、须删、须正之字，除于挍文内说明外，还用下列各种符号 <lb ed="B" n="0317a02"/>分别标明之，以便省览。</p> <lb ed="B" n="0317a03"/><p xml:id="pB12p0317a0301">（一）挍字无论挍误或挍异，均于所挍文旁志以黑点（･）；若原文有误，灼然无疑的，则径将正字列 <lb ed="B" n="0317a04"/>于误字之下，加以括弧（）识之。</p> <lb ed="B" n="0317a05"/><p xml:id="pB12p0317a0501">（二）原文疑衍而须删的，则于须删部份的起讫处加用双线三角括弧（《》）。</p> <lb ed="B" n="0317a06"/><p xml:id="pB12p0317a0601">（三）原本空格，據他本或他书挍補的，则于所挍補的文旁志以黑三角记号（▲）。</p> <lb ed="B" n="0317a07"/><p xml:id="pB12p0317a0701">（四）原文虽不空格，但有缺文，據他本或他书挍增的，则于所挍增的起讫处加用单线三角括弧 <lb ed="B" n="0317a08"/>（〈〉）。</p></item> <lb ed="B" n="0317a09"/><item xml:id="itemB12p0317a0901"><p xml:id="pB12p0317a0901">五、本书行款分章，主要依照如隐堂本原式，但为顾到文意首尾淸楚、便于阅读起见，随文略分段落 <lb ed="B" n="0317a10"/>（决无将文字前後移动）。读者如要知道原式如何，只要将文字径接上文，即可恢复。</p></item> <lb ed="B" n="0317a11"/><item xml:id="itemB12p0317a1101"><p xml:id="pB12p0317a1101">六、依據刘知幾史通所说，<name role="" type="person">杨衒之</name>著本书时曾自为子注。不知何时子注与本文混在一起，遂难从区 <lb ed="B" n="0317a12"/>别。淸代顾廣圻要仿全祖望整理水经注例分出子注，没有做成。吴若准与唐晏根據此说，先後试 <lb ed="B" n="0317a13"/>行分析，都有缺点，有人论之已详。张宗祥列擧本书子注不易分的理由，其说颇允。（上擧各说， <lb ed="B" n="0317a14"/>均详见于本书附编，此从略。）今天没有找到更古的本子或文与注不同定例的确论时，还是以依照 <lb ed="B" n="0317a15"/>原样不强行分别为宜。所以本书不敢袭取吴、唐二家的成规。</p></item> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0318a" n="0318a"/> <lb ed="B" n="0318a01"/><item xml:id="itemB12p0318a0101"><p xml:id="pB12p0318a0101">七、本书註本向来极少，现见的仅有周延年先生洛阳伽蓝记注一种。屠敬山（寄）先生曾有注及挍勘 <lb ed="B" n="0318a02"/>记各五卷，惜稿本于旅遊的途中被盗劫去。（據敬山先生诗稿鸳鸯泺遇盗诗自注，稿为其令孙伯 <lb ed="B" n="0318a03"/>笵先生所示。）恐已不在人间。周注简略，取资不多。兹将本注要点，略述如次：</p> <lb ed="B" n="0318a04"/><p xml:id="pB12p0318a0401">（一）本注除解释文字外，尤注重于北魏政治、宗教、社会史事的補充及考订。</p> <lb ed="B" n="0318a05"/><p xml:id="pB12p0318a0501">（二）解释已详于挍文者，注从略。</p> <lb ed="B" n="0318a06"/><p xml:id="pB12p0318a0601">（三）通常习用语，随文自明者，注从略。</p> <lb ed="B" n="0318a07"/><p xml:id="pB12p0318a0701">（四）引用旧说旧註及近人著作者，必标明所出，不敢掠美。</p></item> <lb ed="B" n="0318a08"/><item xml:id="itemB12p0318a0801"><p xml:id="pB12p0318a0801">八、本书第五卷闻義里条下惠生、宋雲西域求法一文，旧有丁谦、张星烺及法国人沙畹（冯承钧译） <lb ed="B" n="0318a09"/>等注笺。这裡註文就採用集注体例，与他注稍有不同。例别详本注中，此略。</p></item> <lb ed="B" n="0318a10"/><item xml:id="itemB12p0318a1001"><p xml:id="pB12p0318a1001">九、援引他书，所用标点符号，为求全书统一起见，均依照本书例标点之，故间有与原书不相同的。</p></item> <lb ed="B" n="0318a11"/><item xml:id="itemB12p0318a1101"><p xml:id="pB12p0318a1101">十、凡与本书有关的著录及题识等，辑录为附编，列于书後。别辑佚文考与<name role="" type="person">杨衒之</name>传亦列在附编内。</p></item> <lb ed="B" n="0318a12"/><item xml:id="itemB12p0318a1201"><p xml:id="pB12p0318a1201">十一、考证史事，首重时地。按图稽年，有助披览，因别制<name role="" type="person">洛阳城</name>图与年表列于附编，体例别详本文。</p></item> <lb ed="B" n="0318a13"/><item xml:id="itemB12p0318a1301"><p xml:id="pB12p0318a1301">十二、魏书原有缺佚，今本多经後人以北史等书補足。本书挍注所援，如为北史的補篇，理应直接引 <lb ed="B" n="0318a14"/>证，但为了前後统一，免致瞀乱起见，仍槪用“魏书”篇名，不为别出。</p></item></list></cb:div> <lb ed="B" n="0318a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0321a" n="0321a"/> <lb ed="B" n="0321a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">原序</cb:mulu><head>洛阳伽蓝记序【挍】<note place="inline">汉魏丛书本题作“伽蓝记序例”。唐晏钩沉本作“原序”。</note></head> <lb ed="B" n="0321a02"/> <lb ed="B" n="0321a03"/><byline cb:type="author">魏抚军府司马<name role="" type="person">杨衒之</name>撰【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本魏上有後字。吴若准集证本撰作譔，同。</note></byline> <lb ed="B" n="0321a04"/><p xml:id="pB12p0321a0401">三坟五典<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321001" n="0321001"/>之说，九流<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321002" n="0321002"/>百代（氏）【挍】<note place="inline">各本皆作代。历代三宝记九、大唐内典录四、续高僧传一引作氏。按上句“三坟五典”为一義，此句当亦相似。百代与九流義不相侔，必误。盖北朝及唐人书氏 <lb ed="B" n="0321a05"/>字常作氏，形与代极似，遂以致误。本书卷一景林寺下“学极六经，说通百氏”，与此句法相同。可证。百氏犹百家。梅鼎祚释文纪以为三宝记字误，顚矣。今據以正。</note>之言，幷理在人区，【挍】<note place="inline">吴集证本人作寰。按人区句系據後汉书西 <lb ed="B" n="0321a06"/>域传，见注，集证本疑非。</note>而義兼【挍】<note place="inline">三宝记兼作无。内典录、续僧传作非。</note>天外<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321003" n="0321003"/>。【挍】<note place="inline">吴集证本外作下，非。</note>至于一乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321004" n="0321004"/>二谛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321005" n="0321005"/>之原，三明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321006" n="0321006"/> <lb ed="B" n="0321a07"/>六通<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321007" n="0321007"/>【挍】<note place="inline">三宝记、内典录、续僧传皆作“六通三达”。三达与三明義相同。</note>之旨，西域备详，东土靡记。自顶（项）日【挍】<note place="inline">各本皆作顶。内典录、续僧传作项。按本书四白马 <lb ed="B" n="0321a08"/>寺下记此事作“项背日月光”，详见注。杨氏一人所言，不应彼此歧异。水经穀水注亦作“项佩白光”，则此句当以作项为是，今正。三宝记作顷，亦项字之讹。</note>感梦，满月流光<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321008" n="0321008"/>，阳门饰豪【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本 <lb ed="B" n="0321a09"/>作毫，三宝记、内典录、续僧传同。按豪毫古通。</note>眉之像，夜台图绀发之形<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321009" n="0321009"/>。尔【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本尔作迩，同。</note>来奔竞，其风遂廣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321010" n="0321010"/>。至 <lb ed="B" n="0321a10"/>晋永嘉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321011" n="0321011"/>唯有寺四十二所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321012" n="0321012"/>。逮皇魏受图<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321013" n="0321013"/>，光宅嵩洛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321014" n="0321014"/>，笃信弥繁，法教逾盛。王侯贵臣， <lb ed="B" n="0321a11"/>弃象马<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321015" n="0321015"/>如脱屣，【挍】<note place="inline">汉魏本屣作履。</note>庶士豪家，捨资财若遗迹。于是昭提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321016" n="0321016"/>【挍】<note place="inline">各本昭作招。按昭与招音同，说见注。</note>栉比。【挍】 <lb ed="B" n="0321a12"/><note place="inline">内典录比作批，非。</note>宝塔騈罗，争写天上之姿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321017" n="0321017"/>，竞摸【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、吴集证本作模。三宝记作摹。</note>山中之影<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321018" n="0321018"/>。金刹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321019" n="0321019"/>与灵 <lb ed="B" n="0321a13"/>台<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321020" n="0321020"/>【挍】<note place="inline">三宝记作雲台。按雲台谓陵雲台，见本书一瑶光寺下，亦通。</note>比高，廣殿共阿房<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321021" n="0321021"/>等壮。岂直木衣绨绣，土披朱紫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321022" n="0321022"/>而已哉！ <lb ed="B" n="0321a14"/>曁永熙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321023" n="0321023"/>多难，皇舆迁邺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321024" n="0321024"/>，诸寺僧尼，亦与时徙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321025" n="0321025"/>。至武定<anchor xml:id="nkr_note_orig_0321026" n="0321026"/>五年，岁在丁卯，【挍】<note place="inline">各本皆同。三宝记作武定元 <lb ed="B" n="0321a15"/>年中，无岁在丁卯四字。按陈垣中国<persName>佛</persName>教史籍槪论历代三宝记篇云：“<name role="" type="person">杨衒之</name>自序见三宝记九，与今本异同数十字，皆比今本为长。其最关史实者，为今本武定五年，岁在丁卯，余因行役，重览洛阳句。三宝记作武定元年中，无岁在丁卯四字，诸家皆未挍出。據藏本，则此 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0322a" n="0322a"/> <lb ed="B" n="0322a01"/>四字当为後人所加。”陈先生虽未明言五年与元年为孰是，揆其意似以三宝记为然。考杨氏写此记，即因行役洛阳而感作。写成时期当距此极近。今按本书三<name role="" type="person">报德寺</name>下记武定四年，高欢迁石经于邺，本书四<name role="" type="person">永明寺</name>下记武定五年，孟仲辉为洛州开府长史。若依三宝记作元 <lb ed="B" n="0322a02"/>年，则作记之时，相距似觉过远。且武定元年，高欢与宇文泰战于邙山，洛州复入于东魏。以事理论之，此际兵马仓猝，恐亦非衒之重遊洛阳之时。故仍以从今本作五年为是。</note>余因行役，重览洛阳。城墎崩毁， <lb ed="B" n="0322a03"/>宫室倾覆，寺观灰烬，庙塔丘墟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322027" n="0322027"/>，【挍】<note place="inline">真意堂本、照旷阁本丘作邱，汉魏本作丘，同。</note>墙被蒿艾，巷罗荆棘。【挍】<note place="inline">自城墎崩毁句下至此，三宝记作“墙宇倾毁，荆棘 <lb ed="B" n="0322a04"/>成林”。与今本不同。</note>野兽穴于荒阶，山鸟巢于庭树。遊儿牧竖，踯躅于九逵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322028" n="0322028"/>；农夫耕稼（老），【挍】<note place="inline">各本皆作稼。三宝记作老。按农 <lb ed="B" n="0322a05"/>夫耕老正与上句“遊儿牧竖”为对文。若作耕稼，与下句艺黍義嫌褈复，故作老为是。</note>艺黍于双<g ref="#CB00437">缺</g>（阙）<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322029" n="0322029"/>。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本、吴集证本作阙。按字书无<g ref="#CB00437">缺</g>字。盖阙字或书作<g ref="#CB00830">缺</g>，因以致误。当據正。</note>麦秀 <lb ed="B" n="0322a06"/>之感，非独殷墟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322030" n="0322030"/>，黍離之悲，信哉周室<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322031" n="0322031"/>。京城表裡【挍】<note place="inline">三宝记作内外。</note>凡有一千馀寺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322032" n="0322032"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0322032" n="0322032"/>，今日寮【挍】<note place="inline">吴琯 <lb ed="B" n="0322a07"/>本、汉魏本、真意堂本、吴集证本作寥。三宝记亦作寥。按寮与寥同，廣雅释诂：“寮，空也。”</note>廓，锺【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本、吴集证本皆作钟。按锺与钟古字通。</note>声罕闻。恐後世无传，故撰斯 <lb ed="B" n="0322a08"/>记。然寺数最【挍】<note place="inline">三宝记作众。</note>多，不可遍写，今之所录，上【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本、吴集证本上作止。三宝记亦作止。</note>大伽蓝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322033" n="0322033"/>。其中小者， <lb ed="B" n="0322a09"/>取其详世谛事【挍】<note place="inline">三宝记作“详异世，谛俗事”。吴琯本、汉魏本、真意堂本详下有异字。</note>因而出之。先以城内为始，次及城外，表列门名，以远近 <lb ed="B" n="0322a10"/>为五篇。余才非著【挍】<note place="inline">三宝记著作注。</note>述，多有遗漏。後之君子，详其阙焉。 <lb ed="B" n="0322a11"/>大和十七年，《後魏》【挍】<note place="inline">按後魏之号，乃後人称拓跋氏魏以别于三国之魏。衒之魏臣，断无自称後魏之理。此殆後人旁注误入正文。二字当衍。</note>高祖迁都洛阳，诏司空公穆亮 <lb ed="B" n="0322a12"/>营造宫室<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322034" n="0322034"/>。<name role="" type="person">洛阳城</name>门，依魏、晋旧名。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本旧下有门字。</note></p> <lb ed="B" n="0322a13"/><p xml:id="pB12p0322a1301">东面有三门。北头第一门【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无门字。</note>曰“建春门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322035" n="0322035"/>，汉曰“上东门”。阮籍诗曰：“步出上 <lb ed="B" n="0322a14"/>东门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322036" n="0322036"/>是也。魏、晋曰“建春门”，高祖因而不改。次南曰“东阳门”，汉曰“东中（中东）门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0322037" n="0322037"/>， <lb ed="B" n="0322a15"/>【挍】<note place="inline">吴集证云：“水经註曰：东阳门，故中东门也。此二字倒。御览作中东门是也。”按元河南志亦作中东门，当是。详见注，今正。</note>魏、晋曰“东阳门”，高祖因而不改。次南曰“靑 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0323a" n="0323a"/> <lb ed="B" n="0323a01"/>阳门”，【挍】<note place="inline">吴集证云：“按水经注：阳渠水于城东隅枝分，北径淸阳门，故淸明门也。则凡靑阳、靑明之靑字，皆当作淸字。各本俱脱书水旁。唯何氏本（按即汉魏丛书本）于城内修梵寺作淸阳门，不误。”按水经穀水注朱谋玮本作淸阳门，吴氏当 <lb ed="B" n="0323a02"/>即據之。但赵一淸与戴震挍本皆改作靑阳门。考靑阳门在东面，自取尔雅释天“春为靑阳”之義，则作靑者实不误。吴说殆非。又淸明门，如隐堂本、绿君亭本、真意堂本皆作淸，与穀水经注同，吴说亦误。</note>汉曰“望京门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323038" n="0323038"/>， <lb ed="B" n="0323a03"/>【挍】<note place="inline">元河南志作望门，见注。</note>魏、晋曰“淸【挍】<note place="inline">吴集证本淸作靑。</note>明门”，高祖改为“靑【挍】<note place="inline">汉魏本、张合挍本作淸。</note>阳门”。</p> <lb ed="B" n="0323a04"/><p xml:id="pB12p0323a0401">南面有三（四）【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作四。张合挍本亦作四。按四字为是，说详下文。</note>门。东头第一〈门〉【挍】<note place="inline">吴集证本一下有门字。按以东西两面门文例之，此当有门字。今據補。</note>曰“开阳门”。 <lb ed="B" n="0323a05"/>初，汉光武迁都洛阳，作此门始成，而未有名。忽夜中有柱自来在楼上。後琅琊郡开阳县言南门一柱 <lb ed="B" n="0323a06"/>飞去，使来视之，则是也。遂【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本遂作因。</note>以“开阳”【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本阳下有县字。按以文義言之，不当有县字。</note>为名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323039" n="0323039"/>。自魏 <lb ed="B" n="0323a07"/>及晋，因而不改，高祖亦然。次西曰“平昌门”，汉曰“平门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323040" n="0323040"/>，魏晋曰“平昌门”，高祖因而不 <lb ed="B" n="0323a08"/>改。次西曰“宣阳门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0323041" n="0323041"/>，汉曰“津门”，【挍】<note place="inline">绿君亭本註云：“一本多一阳字。”吴琯本、汉魏本、真意堂本津下有阳字。按此文多有脱误，说详下。</note>魏、晋曰“津【挍】 <lb ed="B" n="0323a09"/><note place="inline">绿君亭本註云：“一作宣。”吴琯本、汉魏本、真意堂本作宣。</note>阳门”，高祖因而不改。【挍】<note place="inline">唐晏钩沉云：“水经注：穀水又南东屈，径津阳门南。又东径宣阳门南。又东径平昌门南。又东径开阳门南。是魏时洛阳南面 <lb ed="B" n="0323a10"/>有四门。而考之晋书地理志，亦云有四门。但西头作建阳门，疑为津字之误。然为四门则无异词。此云三门，当存疑。”张合挍云：“案水经穀水注穀水云云（按与唐氏引相同，今略）。是魏时南面四门，了无疑義。又案晋书地理志亦云南有四门。又案太平寰宇 <lb ed="B" n="0323a11"/>记南面凡三门。开阳门在巳上。次西，汉有小苑门，在午上，晋改曰宣阳门。引述征记曰：謻门即宣阳门也。引华延隽洛阳记曰：即汉之宫门。次西，汉曰津门，在未上。是宣阳门汉名小苑门，不名津阳。而津门汉又另是一门，非即宣阳门也。依此文则南面三门， <lb ed="B" n="0323a12"/>平昌居中，东为开阳，西为宣阳。然宣阳实在午上，为中门。则洛阳南面巳上一门，巳午之间一门，午上一门。未上无门，亦不可通。是知此条中有缺文。宣阳、津阳本系两门，一在午上，一在未上，因中有夺误，遂连为一。各本见下文三门，因而據改首句四字为三字。 <lb ed="B" n="0323a13"/>汉魏仍为四字，虽非善本，亦可贵矣。”按元魏迁都洛阳，除西北隅新闢承明一门外，馀门悉仍其旧。汉、晋<name role="" type="person">洛阳城</name>为十二门，後魏时则为十三门。元河南志：“後魏京城，门十二。”其下列擧各门仍为十三，是二字当为三字之误。又河南志及汉晋四朝洛阳宫城图 <lb ed="B" n="0323a14"/>（缪荃孙附印在元河南志首），南面有四门。东首开阳门，汉同。次西平昌门，汉为平城门。次西宣阳门，汉同。次西津阳门，汉同。志、图所记後魏城阙，都本伽蓝记。據此观之，则当时所见本，南面自有四门，而宣阳、津阳别为二门，与穀水注相同，可以无疑。又 <lb ed="B" n="0323a15"/>按本文“魏、晋曰津阳门，高祖因而不改”。即谓仍津阳旧名。显与上文宣阳门不相涉，下有脱文，其误犹可揣知。汉魏本改津阳为宣阳，遂使原迹泯没，益滋迷惑。吴氏集证反谓作宣为是，不知宣阳、津阳同见于本书卷三城南各条下，津阳字固不误，吴氏亦失之毫 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0324a" n="0324a"/> <lb ed="B" n="0324a01"/>睫。细审此文，“次西曰宣阳门”句下，当脱“汉曰宣阳门魏晋因而不改，高祖亦然，次西曰津阳门”，二十一字。</note></p> <lb ed="B" n="0324a02"/><p xml:id="pB12p0324a0201">西面有四门。南头第一门曰“西明门”，汉曰“廣阳门”。魏、晋因而不改，高祖改为“西明门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324042" n="0324042"/>。【挍】 <lb ed="B" n="0324a03"/><note place="inline">张合挍云：“太平寰宇记作晋改曰西明门。”</note>次北曰“西阳门”，汉曰“雍门”。魏晋曰“西明门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324043" n="0324043"/>，高祖改为“西阳门”。 <lb ed="B" n="0324a04"/>次北曰“阊阖门”，汉曰“上西门”，〈上〉【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本有上字。按元河南志亦有上字，见注，此当有。</note>有铜璇玑玉衡，以齐七政<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324044" n="0324044"/>。 <lb ed="B" n="0324a05"/>魏、晋曰“阊阖门”，高祖因而不改。次北曰“承明门”。承明者，高祖所立，当【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无当字。</note>金墉城 <lb ed="B" n="0324a06"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0324045" n="0324045"/>前东西大道。迁京之始，宫阙未就，高祖住在金墉城。城西有王南寺，高祖数诣寺【挍】<note place="inline">吴集证本无寺字。</note>沙门 <lb ed="B" n="0324a07"/>论议<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324046" n="0324046"/>，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作義。</note>故通此门，而未有名，世人谓之新门。时王公卿士常【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作当。</note>迎驾于新 <lb ed="B" n="0324a08"/>门。高祖谓御史中尉李彪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324047" n="0324047"/>曰：“<name role="" type="person">曹植</name>诗云：谒帝承明庐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324048" n="0324048"/>。此门宜以承明为称。”遂名之。</p> <lb ed="B" n="0324a09"/><p xml:id="pB12p0324a0901">北面【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无面字。</note>有二门。西头曰“大夏门”，汉曰“夏门”，魏、晋曰“大夏门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324049" n="0324049"/>。尝【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作帝。真意 <lb ed="B" n="0324a10"/>堂本尝上有帝字。</note>造三层楼，去地二【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无二字。</note>十丈。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本此下又有“高祖世宗造三层楼去地二十丈”十三字。吴集证云：“李善文选注引陆機洛阳记曰：大夏 <lb ed="B" n="0324a11"/>门，<name role="" type="person">魏明帝</name>所造，有三层，高百尺。又水经注：穀水又东历大夏门下，故夏门也。陆機与弟书云：门有三层，高百尺，<name role="" type="person">魏明帝</name>造。據此，则尝字当从何本作帝，其上脱去魏明二字。二字当从何本衍。”唐钩沉本即據此作“<name role="" type="person">魏明帝</name>造三层楼，去地十丈。高祖、世宗造三 <lb ed="B" n="0324a12"/>层楼，去地二十丈”。按元河南志三大夏门下云：“宣武造三层楼，去地二十丈。<name role="" type="person">洛阳城</name>门楼皆两褈，去地百尺，唯大夏门甍栋峻丽。”此文即本伽蓝记。则杨氏所称大夏门楼，为後魏宣武帝新造，非指<name role="" type="person">魏明帝</name>所造言也。吴氏说不可从。尝字上疑脱世宗（即宣 <lb ed="B" n="0324a13"/>武帝之庙号）二字。吴琯、汉魏等本文嫌褈复，疑原是别本异文之注，误幷入正文。</note><name role="" type="person">洛阳城</name>门楼皆两褈，去地百尺，唯大夏门甍栋干雲。东头曰“廣莫 <lb ed="B" n="0324a14"/>门”，汉曰“穀门”，魏、晋曰“廣莫门”<anchor xml:id="nkr_note_orig_0324050" n="0324050"/>，高祖因而不改。〈自〉【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本有自字，義长，今據補。</note>廣莫门 <lb ed="B" n="0324a15"/>以西，至于大夏门，宫观相连，被诸城上也。 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0325a" n="0325a"/> <lb ed="B" n="0325a01"/>一【挍】<note place="inline">张合挍云：“照旷无一字。”按照旷阁本此句亦别起行，门字在第二字，第一字空格，津逮秘书本与之同，但绿君亭初印本（津逮即用绿君亭板）一字尙有，则当因版壞所致，非原本缺也。</note>门有三道，所谓九轨 <lb ed="B" n="0325a02"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0325051" n="0325051"/>。【挍】<note place="inline">绿君亭本註云：“一作九逵。”吴琯本、汉魏本、真意堂本作九逵。</note></p></cb:div> <lb ed="B" n="0325a03"/> <lb ed="B" n="0325a04"/> <lb ed="B" n="0325a05"/> <lb ed="B" n="0325a06"/> <lb ed="B" n="0325a07"/> <lb ed="B" n="0325a08"/> <lb ed="B" n="0325a09"/> <lb ed="B" n="0325a10"/> <lb ed="B" n="0325a11"/> <lb ed="B" n="0325a12"/> <lb ed="B" n="0325a13"/> <lb ed="B" n="0325a14"/> <lb ed="B" n="0325a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0326a" n="0326a"/> <lb ed="B" n="0326a01"/> <lb ed="B" n="0326a02"/> <lb ed="B" n="0326a03"/> <lb ed="B" n="0326a04"/> <lb ed="B" n="0326a05"/> <lb ed="B" n="0326a06"/> <lb ed="B" n="0326a07"/> <lb ed="B" n="0326a08"/> <lb ed="B" n="0326a09"/> <lb ed="B" n="0326a10"/> <lb ed="B" n="0326a11"/> <lb ed="B" n="0326a12"/> <lb ed="B" n="0326a13"/> <lb ed="B" n="0326a14"/> <lb ed="B" n="0326a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0327a" n="0327a"/> <lb ed="B" n="0327a01"/> <lb ed="B" n="0327a02"/> <lb ed="B" n="0327a03"/> <lb ed="B" n="0327a04"/> <lb ed="B" n="0327a05"/> <lb ed="B" n="0327a06"/> <lb ed="B" n="0327a07"/> <lb ed="B" n="0327a08"/> <lb ed="B" n="0327a09"/> <lb ed="B" n="0327a10"/> <lb ed="B" n="0327a11"/> <lb ed="B" n="0327a12"/> <lb ed="B" n="0327a13"/> <lb ed="B" n="0327a14"/> <lb ed="B" n="0327a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0328a" n="0328a"/> <lb ed="B" n="0328a01"/> <lb ed="B" n="0328a02"/> <lb ed="B" n="0328a03"/> <lb ed="B" n="0328a04"/> <lb ed="B" n="0328a05"/> <lb ed="B" n="0328a06"/> <lb ed="B" n="0328a07"/> <lb ed="B" n="0328a08"/> <lb ed="B" n="0328a09"/> <lb ed="B" n="0328a10"/> <lb ed="B" n="0328a11"/> <lb ed="B" n="0328a12"/> <lb ed="B" n="0328a13"/> <lb ed="B" n="0328a14"/> <lb ed="B" n="0328a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0329a" n="0329a"/> <lb ed="B" n="0329a01"/> <lb ed="B" n="0329a02"/> <lb ed="B" n="0329a03"/> <lb ed="B" n="0329a04"/> <lb ed="B" n="0329a05"/> <lb ed="B" n="0329a06"/> <lb ed="B" n="0329a07"/> <lb ed="B" n="0329a08"/> <lb ed="B" n="0329a09"/> <lb ed="B" n="0329a10"/> <lb ed="B" n="0329a11"/> <lb ed="B" n="0329a12"/> <lb ed="B" n="0329a13"/> <lb ed="B" n="0329a14"/> <lb ed="B" n="0329a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0330a" n="0330a"/> <lb ed="B" n="0330a01"/> <lb ed="B" n="0330a02"/> <lb ed="B" n="0330a03"/> <lb ed="B" n="0330a04"/> <lb ed="B" n="0330a05"/> <lb ed="B" n="0330a06"/> <lb ed="B" n="0330a07"/> <lb ed="B" n="0330a08"/> <lb ed="B" n="0330a09"/> <lb ed="B" n="0330a10"/> <lb ed="B" n="0330a11"/> <lb ed="B" n="0330a12"/> <lb ed="B" n="0330a13"/> <lb ed="B" n="0330a14"/> <lb ed="B" n="0330a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0331a" n="0331a"/> <lb ed="B" n="0331a01"/> <lb ed="B" n="0331a02"/> <lb ed="B" n="0331a03"/> <lb ed="B" n="0331a04"/> <lb ed="B" n="0331a05"/> <lb ed="B" n="0331a06"/> <lb ed="B" n="0331a07"/> <lb ed="B" n="0331a08"/> <lb ed="B" n="0331a09"/> <lb ed="B" n="0331a10"/> <lb ed="B" n="0331a11"/> <lb ed="B" n="0331a12"/> <lb ed="B" n="0331a13"/> <lb ed="B" n="0331a14"/> <lb ed="B" n="0331a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0332a" n="0332a"/> <lb ed="B" n="0332a01"/> <lb ed="B" n="0332a02"/> <lb ed="B" n="0332a03"/> <lb ed="B" n="0332a04"/> <lb ed="B" n="0332a05"/> <lb ed="B" n="0332a06"/> <lb ed="B" n="0332a07"/> <lb ed="B" n="0332a08"/> <lb ed="B" n="0332a09"/> <lb ed="B" n="0332a10"/> <lb ed="B" n="0332a11"/> <lb ed="B" n="0332a12"/> <lb ed="B" n="0332a13"/> <lb ed="B" n="0332a14"/> <lb ed="B" n="0332a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0333a" n="0333a"/> <lb ed="B" n="0333a01"/> <lb ed="B" n="0333a02"/> <lb ed="B" n="0333a03"/> <lb ed="B" n="0333a04"/> <lb ed="B" n="0333a05"/> <lb ed="B" n="0333a06"/> <lb ed="B" n="0333a07"/> <lb ed="B" n="0333a08"/> <lb ed="B" n="0333a09"/> <lb ed="B" n="0333a10"/> <lb ed="B" n="0333a11"/> <lb ed="B" n="0333a12"/> <lb ed="B" n="0333a13"/> <lb ed="B" n="0333a14"/> <lb ed="B" n="0333a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0334a" n="0334a"/> <lb ed="B" n="0334a01"/> <lb ed="B" n="0334a02"/> <lb ed="B" n="0334a03"/> <lb ed="B" n="0334a04"/> <lb ed="B" n="0334a05"/> <lb ed="B" n="0334a06"/> <lb ed="B" n="0334a07"/> <lb ed="B" n="0334a08"/> <lb ed="B" n="0334a09"/> <lb ed="B" n="0334a10"/> <lb ed="B" n="0334a11"/> <lb ed="B" n="0334a12"/> <lb ed="B" n="0334a13"/> <lb ed="B" n="0334a14"/> <lb ed="B" n="0334a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0335a" n="0335a"/> <lb ed="B" n="0335a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">目录</cb:mulu><head>目录<note place="inline">各本皆无目，唯汉魏丛书本有之（附见後），而与如隐堂本不合，且亦有误。今重订此目，幷以各条内附见诸寺分注于下，以便查考。</note></head> <lb ed="B" n="0335a02"/> <lb ed="B" n="0335a03"/><table cols="2"><row><cell>序</cell><cell> 一</cell></row> <lb ed="B" n="0335a04"/><row><cell>例言</cell><cell> 一</cell></row> <lb ed="B" n="0335a05"/><row><cell>原序</cell><cell> 一</cell></row> <lb ed="B" n="0335a06"/><row><cell>卷一 城内</cell><cell> 一</cell></row> <lb ed="B" n="0335a07"/><row><cell> <name role="" type="person">永寧寺</name><note place="inline">芒山冯王寺</note></cell><cell> 一</cell></row> <lb ed="B" n="0335a08"/><row><cell> 建中寺</cell><cell> 三八</cell></row> <lb ed="B" n="0335a09"/><row><cell> 长秋寺</cell><cell> 四三</cell></row> <lb ed="B" n="0335a10"/><row><cell> 瑶光寺</cell><cell> 四六</cell></row> <lb ed="B" n="0335a11"/><row><cell> 景乐寺</cell><cell> 五二</cell></row> <lb ed="B" n="0335a12"/><row><cell> 昭仪尼寺<note place="inline">愿会寺 <name role="" type="person">光明寺</name></note></cell><cell> 五四</cell></row> <lb ed="B" n="0335a13"/><row><cell> 胡统寺</cell><cell> 五九</cell></row> <lb ed="B" n="0335a14"/><row><cell> 修梵寺<note place="inline">嵩明寺</note></cell><cell> 六〇</cell></row> <lb ed="B" n="0335a15"/><row><cell> 景林寺</cell><cell> 六二</cell></row> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0336a" n="0336a"/> <lb ed="B" n="0336a01"/><row><cell> 建春门</cell><cell> 六五</cell></row> <lb ed="B" n="0336a02"/><row><cell>卷二 城东</cell><cell> 七三</cell></row> <lb ed="B" n="0336a03"/><row><cell> 明悬尼寺</cell><cell> 七三</cell></row> <lb ed="B" n="0336a04"/><row><cell> <name role="" type="person">龙华寺</name></cell><cell> 七五</cell></row> <lb ed="B" n="0336a05"/><row><cell> 璎珞寺<note place="inline">慈善寺 辉和寺 通觉寺 辉玄寺 宗圣寺（见後） 魏昌寺（见後） 熙平寺 崇真寺（见後） 因果寺</note></cell><cell> 七八</cell></row> <lb ed="B" n="0336a06"/><row><cell> 宗圣寺</cell><cell> 七九</cell></row> <lb ed="B" n="0336a07"/><row><cell> 崇真寺<note place="inline"><name role="" type="person">宝明寺</name> 城内<name role="" type="person">般若寺</name> 城西融觉寺（见後） <name role="" type="person">禅林寺</name> 灵觉寺</note></cell><cell> 七九</cell></row> <lb ed="B" n="0336a08"/><row><cell> 魏昌尼寺</cell><cell> 八七</cell></row> <lb ed="B" n="0336a09"/><row><cell> 石桥南景兴尼寺</cell><cell> 八八</cell></row> <lb ed="B" n="0336a10"/><row><cell> 建阳里<note place="inline">灵应寺</note></cell><cell> 八八</cell></row> <lb ed="B" n="0336a11"/><row><cell> <name role="" type="person">莊严寺</name></cell><cell> 九三</cell></row> <lb ed="B" n="0336a12"/><row><cell> 秦太上君寺</cell><cell> 九四</cell></row> <lb ed="B" n="0336a13"/><row><cell> 正始寺</cell><cell> 九九</cell></row> <lb ed="B" n="0336a14"/><row><cell> 平等寺</cell><cell>一〇四</cell></row> <lb ed="B" n="0336a15"/><row><cell> 景寧寺<note place="inline">建中寺 <name role="" type="person">宝明寺</name> 归觉寺</note></cell><cell>一一六</cell></row> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0337a" n="0337a"/> <lb ed="B" n="0337a01"/><row><cell>卷三 城南</cell><cell>一三二</cell></row> <lb ed="B" n="0337a02"/><row><cell> <name role="" type="person">景明寺</name></cell><cell>一三二</cell></row> <lb ed="B" n="0337a03"/><row><cell> 大统寺<note place="inline">招福寺 秦太上公二寺</note></cell><cell>一三九</cell></row> <lb ed="B" n="0337a04"/><row><cell> <name role="" type="person">报德寺</name><note place="inline">文觉寺 三宝寺 寧远寺 承光寺 <name role="" type="person">正觉寺</name></note></cell><cell>一四五</cell></row> <lb ed="B" n="0337a05"/><row><cell> <name role="" type="person">龙华寺</name><note place="inline">追圣寺</note></cell><cell>一五八</cell></row> <lb ed="B" n="0337a06"/><row><cell> 宣阳门<note place="inline">归正寺</note></cell><cell>一五九</cell></row> <lb ed="B" n="0337a07"/><row><cell> <name role="" type="person">菩提寺</name></cell><cell>一七三</cell></row> <lb ed="B" n="0337a08"/><row><cell> 高阳王寺</cell><cell>一七六</cell></row> <lb ed="B" n="0337a09"/><row><cell> 崇虚寺</cell><cell>一八三</cell></row> <lb ed="B" n="0337a10"/><row><cell>卷四 城西</cell><cell>一八五</cell></row> <lb ed="B" n="0337a11"/><row><cell> 冲觉寺</cell><cell>一八五</cell></row> <lb ed="B" n="0337a12"/><row><cell> 宣忠寺</cell><cell>一九一</cell></row> <lb ed="B" n="0337a13"/><row><cell> 王典御寺</cell><cell>一九五</cell></row> <lb ed="B" n="0337a14"/><row><cell> <name role="" type="person">白马寺</name></cell><cell>一九六</cell></row> <lb ed="B" n="0337a15"/><row><cell> <name role="" type="person">宝光寺</name></cell><cell>一九九</cell></row> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0338a" n="0338a"/> <lb ed="B" n="0338a01"/><row><cell> <name role="" type="person">法雲寺</name><note place="inline">灵仙寺 <name role="" type="person">开善寺</name> 河间寺</note></cell><cell>二〇一</cell></row> <lb ed="B" n="0338a02"/><row><cell> 追光寺</cell><cell>二二四</cell></row> <lb ed="B" n="0338a03"/><row><cell> 融觉寺</cell><cell>二三〇</cell></row> <lb ed="B" n="0338a04"/><row><cell> <name role="" type="person">大觉寺</name></cell><cell>二三四</cell></row> <lb ed="B" n="0338a05"/><row><cell> <name role="" type="person">永明寺</name></cell><cell>二三五</cell></row> <lb ed="B" n="0338a06"/><row><cell>卷五 城北</cell><cell>二四七</cell></row> <lb ed="B" n="0338a07"/><row><cell> 禅虚寺</cell><cell>二四七</cell></row> <lb ed="B" n="0338a08"/><row><cell> 凝圆寺</cell><cell>二四八</cell></row> <lb ed="B" n="0338a09"/><row><cell> 闻義里<note place="inline">宋雲家纪</note></cell><cell>二五一</cell></row> <lb ed="B" n="0338a10"/><row><cell> 又<note place="inline">冯王寺 齐献王寺 元领军寺 刘长秋寺 闲居寺 栖禅寺 嵩阳寺 道场寺 中顶寺 <lb ed="B" n="0338a11"/> 升道寺 <name role="" type="person">石窟寺</name> <name role="" type="person">灵巖寺</name> <name role="" type="person">白马寺</name> 照乐寺</note></cell><cell>三四九</cell></row> <lb ed="B" n="0338a12"/><row><cell> 附编一<note place="inline">佚文 <name role="" type="person">杨衒之</name>传略</note></cell><cell>三五五</cell></row> <lb ed="B" n="0338a13"/><row><cell> 附编二<note place="inline">历代著录及序跋题识</note></cell><cell>三五八</cell></row> <lb ed="B" n="0338a14"/><row><cell> 附编三<note place="inline">北魏洛阳京城图及图说</note></cell><cell>三八一</cell></row> <lb ed="B" n="0338a15"/><row><cell> 附编四<note place="inline">年表</note></cell><cell>三八六</cell></row></table></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0339a" n="0339a"/> <lb ed="B" n="0339a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">汉魏丛书本目录</cb:mulu><head>汉魏丛书本目录</head> <lb ed="B" n="0339a02"/> <lb ed="B" n="0339a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB12p0339a0301">卷一 城内 <lb ed="B" n="0339a04"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB12p0339a0401"><name role="" type="person">永寧寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a0404">建中寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0407">长秋寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0410">瑶光寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0413">景乐寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0416">昭仪尼寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0420">胡统寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0423">修梵寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0426">景林寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0429">建春 <lb ed="B" n="0339a05"/>门司农寺<note place="inline">按此司农寺非伽蓝，不当列入。</note></item></list></item> <lb ed="B" n="0339a06"/><item xml:id="itemB12p0339a0601">卷二 城东 <lb ed="B" n="0339a07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB12p0339a0701">明悬尼寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0705"><name role="" type="person">龙华寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a0708">璎珞寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0711">宗圣寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0714">崇真寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0717">魏昌尼寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0721">石桥南景兴寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0727">建阳里太康寺 <lb ed="B" n="0339a08"/><note place="inline">按太康寺乃晋朝旧寺，此时改为灵应寺，且在崇義里，不当列。</note></item><item xml:id="itemB12p0339a0825"><name role="" type="person">莊严寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a0828">秦太上君寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0833">正始寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0836">平等寺</item><item xml:id="itemB12p0339a0839">景寧寺</item></list></item> <lb ed="B" n="0339a09"/><item xml:id="itemB12p0339a0901">卷三 城南 <lb ed="B" n="0339a10"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB12p0339a1001"><name role="" type="person">景明寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a1004">大统寺 太上公二寺</item><item xml:id="itemB12p0339a1012"><name role="" type="person">报德寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a1015">劝学里<name role="" type="person">正觉寺</name><note place="inline">按<name role="" type="person">正觉寺</name>在延贤里，不当列。</note></item><item xml:id="itemB12p0339a1032"><name role="" type="person">龙华寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a1035"><name role="" type="person">菩提寺</name></item> <lb ed="B" n="0339a11"/><item xml:id="itemB12p0339a1101">高阳王寺</item><item xml:id="itemB12p0339a1105">崇虚寺</item></list></item> <lb ed="B" n="0339a12"/><item xml:id="itemB12p0339a1201">卷四 城西 <lb ed="B" n="0339a13"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB12p0339a1301">冲觉寺</item><item xml:id="itemB12p0339a1304">宣忠寺</item><item xml:id="itemB12p0339a1307">王典御寺</item><item xml:id="itemB12p0339a1311"><name role="" type="person">白马寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a1314">光宝寺</item><item xml:id="itemB12p0339a1317"><name role="" type="person">法雲寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a1320">准财里<name role="" type="person">开善寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a1326">追光寺</item><item xml:id="itemB12p0339a1329">融觉寺</item> <lb ed="B" n="0339a14"/><item xml:id="itemB12p0339a1401"><name role="" type="person">大觉寺</name></item><item xml:id="itemB12p0339a1404"><name role="" type="person">永明寺</name></item></list></item> <lb ed="B" n="0339a15"/><item xml:id="itemB12p0339a1501">卷五 城北 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0340a" n="0340a"/> <lb ed="B" n="0340a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemB12p0340a0101">禅虚寺</item><item xml:id="itemB12p0340a0104">疑<g ref="#CB16199">玄</g>寺</item></list></item></list> <lb ed="B" n="0340a02"/> <lb ed="B" n="0340a03"/> <lb ed="B" n="0340a04"/> <lb ed="B" n="0340a05"/> <lb ed="B" n="0340a06"/> <lb ed="B" n="0340a07"/> <lb ed="B" n="0340a08"/> <lb ed="B" n="0340a09"/> <lb ed="B" n="0340a10"/> <lb ed="B" n="0340a11"/> <lb ed="B" n="0340a12"/> <lb ed="B" n="0340a13"/> <lb ed="B" n="0340a14"/> <lb ed="B" n="0340a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0341a" n="0341a"/> <lb ed="B" n="0341a01"/><cb:juan fun="open" n="1b"><cb:jhead>洛阳伽蓝记挍注卷第一</cb:jhead></cb:juan><byline cb:type="author">魏抚军府司马<name role="" type="person">杨衒之</name>撰</byline><byline cb:type="other">范祥雍挍注</byline></cb:div> <lb ed="B" n="0341a02"/> <lb ed="B" n="0341a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">城内</cb:mulu><head>城内【挍】<note place="inline">如隐堂本原在标题“洛阳”下。吴琯本、汉魏本、绿君亭本、真意堂本、吴集证本皆另行，似觉醒目，今从之。以下各卷皆然，不具论。</note></head> <lb ed="B" n="0341a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2"><name role="" type="person">永寧寺</name></cb:mulu><p xml:id="pB12p0341a0401"><name role="" type="person">永寧寺</name>，熙平<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341001" n="0341001"/>元年，灵太后胡氏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341002" n="0341002"/>所立也。在宫前阊阖门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341003" n="0341003"/>南一里御道西。【挍】<note place="inline">续高僧传一、开元释教录六西 <lb ed="B" n="0341a05"/>作东。</note>其寺东有太尉府<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341004" n="0341004"/>，西对永康里，南界昭玄曹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341005" n="0341005"/>，北邻御史台。</p> <lb ed="B" n="0341a06"/><p xml:id="pB12p0341a0601">阊阖门前【挍】<note place="inline">吴集证本无前字。</note>御道东，有左卫府。府南有司徒府<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341006" n="0341006"/>。司徒府【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本司徒府三字不重。</note>南有国子学 <lb ed="B" n="0341a07"/>堂，内有孔丘像，颜渊问仁、子路问政在侧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341007" n="0341007"/>。国子南有宗正寺，寺南有太庙，庙南有护军府，府 <lb ed="B" n="0341a08"/>南有衣冠里。御道西有右卫府，府南有太尉府，【挍】<note place="inline">元河南志三作太府寺。按水经穀水注亦谓“太尉、司徒两坊间”，（见注〔六〕）则河南志误也。</note>府南有将 <lb ed="B" n="0341a09"/>作曹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341008" n="0341008"/>，曹南有九级府，【挍】<note place="inline">元河南志三将作曹南为太社，无九级府。</note>府南有太社<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341009" n="0341009"/>，社南有凌阴里，即四朝时藏冰处 <lb ed="B" n="0341a10"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341010" n="0341010"/>。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本此下有註云：“凌，里孕切，又如字。”疑是後人所加之音释。</note></p> <lb ed="B" n="0341a11"/><p xml:id="pB12p0341a1101">中有九层浮图<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341011" n="0341011"/>【挍】<note place="inline">张合挍本图作屠，音同相通。</note>一所，架木为之，擧高九十丈。【挍】<note place="inline">各本皆同。历代三宝记九、大唐内典录四亦作九十丈。续僧传、释教录作九十馀 <lb ed="B" n="0341a12"/>丈。水经穀水註云：“自金露盘下至地四十九丈。”魏书释老志云：“<name role="" type="person">永寧寺</name><persName>佛</persName>图九层高四十馀丈。”郦、魏、杨三人同为魏臣，皆及见永寧浮图，而所说不同如此。衒之尝亲自登临（见後文），按理其说当可信。但考後魏尺度，前尺为今市尺〇･八三四三尺； <lb ed="B" n="0341a13"/>中尺为〇･八三七〇尺；後尺为〇･八八五三尺（见中国度量衡史）。即以最小比例合之，九百尺亦须今市尺七百尺以上；再以浮图九层合之，每层须八十馀尺。如此建筑物，今日尙艰为之，况于一千四百年前之後魏乎？故杨氏所言，不过文词夸美，固非事实， <lb ed="B" n="0341a14"/>要以水经注与魏书之说为可信。至後来释书所言，则皆據衒之此记，不足论矣。</note>有刹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0341012" n="0341012"/>【挍】<note place="inline">三宝记、内典录作“上有宝刹”。续僧传、释教录作“上有金刹”。资治通鉴一百四十八云：“上刹复高十丈。”</note>复高十丈， <lb ed="B" n="0341a15"/>合去地一千尺。去京师【挍】<note place="inline">三宝记、内典录作“離京”。续僧传、释教录作“去台”。</note>百里，已【挍】<note place="inline">内典录<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a1501" n="0341a1501"/><anchor xml:id="beg0341a1501" n="0341a1501"/>已<anchor xml:id="end0341a1501"/>作即。</note>遥【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a1502" n="0341a1502"/><anchor xml:id="beg0341a1502" n="0341a1502"/>已<anchor xml:id="end0341a1502"/>遥作“遥<anchor xml:id="nkr_note_add_0341a1503" n="0341a1503"/><anchor xml:id="beg0341a1503" n="0341a1503"/>已<anchor xml:id="end0341a1503"/>”。</note>见之。初掘 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0342a" n="0342a"/> <lb ed="B" n="0342a01"/>基至黄泉下，得金像三千（十）【挍】<note place="inline">绿君亭本作十，註云：“一作千。”吴琯本、汉魏本、真意堂本亦作十。太平御览六百五十八引作“三十”，当是，今正。又三宝记、内典录、续僧传、释教录皆作“三十二”。</note> <lb ed="B" n="0342a02"/>躯。太后以为信法之征，是以营建过度也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342013" n="0342013"/>。刹上【挍】<note place="inline">续僧传、释教录上作表。</note>有金宝甁，容二十五石。【挍】<note place="inline">续僧传、 <lb ed="B" n="0342a03"/>释教录、北山录五石作斛。三宝记、内典录作石。</note>宝甁下有承露金盘三十重，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录、续僧传、释教录、北山录皆作“一十一重”。</note>周迊皆垂金铎，复有铁锁 <lb ed="B" n="0342a04"/>四道，引刹向浮图。【挍】<note place="inline">三宝记、内典录图下有角字。</note>四角锁上亦有金铎，铎【挍】<note place="inline">三宝记、内典录铎字不重。</note>大小如一石瓮子。【挍】<note place="inline">三宝记、 <lb ed="B" n="0342a05"/>内典录、续僧传、释教录皆无子字。</note>浮图有【挍】<note place="inline">内典录无有字。</note>九级，角角【挍】<note place="inline">三宝记无角角二字。</note>皆悬金铎，【挍】<note place="inline">金铎，三宝记、内典录作“金铜铃铎”。</note>合上下有一 <lb ed="B" n="0342a06"/>百二【挍】<note place="inline">三宝记、内典录、续僧传、释教录作三。</note>十铎。浮图有【挍】<note place="inline">内典录无有字。</note>四面，面【挍】<note place="inline">三宝记、内典录面下有别各二字。</note>有三【挍】<note place="inline">如隐堂影印本作二，但细审其字，二划相 <lb ed="B" n="0342a07"/>距较宽，与其他二字不同，当系版壞所致，非字误也。今仍作三。</note>户六窗，【挍】<note place="inline">三户六窗，三宝记、内典录作“三门六窗”。续僧传、释教录作“四面九间六窗三户”。</note>户【挍】<note place="inline">内典录户作幷。</note>皆朱漆。扉【挍】<note place="inline">三宝 <lb ed="B" n="0342a08"/>记、内典录作扇。续僧传、释教录作扉扇。</note>上有五行金钉，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作铃。三宝记、内典录、续僧传、释教录皆作铃。</note>〈其十二门二十四扇〉，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录有此句，意義较足，今 <lb ed="B" n="0342a09"/>據補。</note>合有五千四百枚。【挍】<note place="inline">三宝记、内典录、枚下有铃字。</note>复有金镮铺首<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342014" n="0342014"/>，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录此句作“铃下复镂金镮铺首。”续僧传、释教录有字作施，镮字作铎。按北山录云： <lb ed="B" n="0342a10"/>“朱扉镂镮，绣柱金铺”，则有字似以作镂为是。</note>《布》【挍】<note place="inline">吴集证云：“各本皆无布字，此疑衍。”案三宝记、内典录、续僧传等亦无此字，吴说是也。今衍。</note>殚土木之功，穷造形之巧。【挍】<note place="inline">吴琯本、 <lb ed="B" n="0342a11"/>汉魏本巧作力。三宝记、内典录此二句作“穷造制之巧，极土木之工”。</note><persName>佛</persName>事精妙，不可思议<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342015" n="0342015"/>。【挍】<note place="inline">三宝记、内典录<persName>佛</persName>事句上有“庶民子来匪日而作”八字。按此二语正与<persName>佛</persName>事句相偶，有之亦是。</note>绣柱 <lb ed="B" n="0342a12"/>金铺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0342016" n="0342016"/>，骇人心目。至于高风永夜，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录此句作“至于秋月永夜高风”。</note>宝【挍】<note place="inline">续僧传作铃。</note>铎和鸣，【挍】<note place="inline">三宝记此下有“声响谐韵，中霄晃朗，煜 <lb ed="B" n="0342a13"/>爚耀空”十二字。案北山录云：“秋风朗夜，熠爚耀空，铿锵之响，闻十馀里。”即本此文。十二字似当有。</note>铿锵之声【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本声作音。三宝记、续僧传亦作音。</note>闻及【挍】<note place="inline">三宝记、续僧传无及字。</note>十馀 <lb ed="B" n="0342a14"/>里。</p> <lb ed="B" n="0342a15"/><p xml:id="pB12p0342a1501">浮图北有<persName>佛</persName>【挍】<note place="inline">续僧传、释教录作正。</note>殿一所，形如<name role="" type="person">太极殿</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0342017" n="0342017"/>。【挍】<note place="inline">三宝记、内典录、续僧传、释教录无殿字。绿君亭本、真意堂本、照旷阁本殿下重殿字。</note>中有丈 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0343a" n="0343a"/> <lb ed="B" n="0343a01"/>八金像一躯、【挍】<note place="inline">吴集证云：“八字当是六字之讹。”案三宝记、内典录亦作丈八。<persName>佛</persName>书言<persName>佛</persName>身丈六、丈八皆有。资治通鉴一百四十八亦云：“有金像高丈八者一。”吴说非。</note>中长【挍】<note place="inline">三宝记、内典录中长二字作“等 <lb ed="B" n="0343a02"/>身”。通鉴云：“如中人者十。”</note>金像十躯、绣珠【挍】<note place="inline">三宝记、内典录绣珠二字作“编珍珠”三字。</note>像三躯、〈金〉织成〈像〉【挍】<note place="inline">各本皆无金与像二字，三宝记、内典录有。按依上文例，当有，今據補。</note> <lb ed="B" n="0343a03"/>五躯、〈玉像二躯〉，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录有此四字，各本皆无。按续僧传云：“中诸像设金玉绣作。”通鉴亦云：“玉像二。”则当有玉像，今本盖脱，今據補。</note>作功奇巧，冠于当世。僧房楼 <lb ed="B" n="0343a04"/>观一千馀间，雕樑粉壁，靑缫（璅）【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、绿君亭本、真意堂本皆作璅。吴集证本作琐，三宝记、内典录亦作琐。案缫字音義皆非，盖璅字之形误。琐字与璅字相同。今正。</note>绮疏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343018" n="0343018"/>， <lb ed="B" n="0343a05"/>难得而言。栝柏松椿，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本此句作“栝椿松柏”。三宝记、内典录松椿二字倒。续僧传、释教录松椿作“桢松”。</note>荴蔬《拂》檐〈霤〉；【挍】<note place="inline">此句各本皆同。三宝记、 <lb ed="B" n="0343a06"/>内典录作“扶<g ref="#CB02174">蔬</g>檐霤”，正与下文“布护阶墀”句相对，是也。今據補。拂字当衍。<g ref="#CB02174">蔬</g>与疏同。</note>藂【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作翠。</note>竹香草，布护<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343019" n="0343019"/>【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作濩，三宝记亦作濩。护濩二字声同相通。</note> <lb ed="B" n="0343a07"/>阶墀。【挍】<note place="inline">三宝记、内典录作庭。</note>是以常景【挍】<note place="inline">三宝记、内典录景下有制字。</note>碑云：“须弥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343020" n="0343020"/>宝殿，兜率<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343021" n="0343021"/>净宫，莫尙于斯【挍】 <lb ed="B" n="0343a08"/><note place="inline">三宝记、内典录、释教录斯下有是字。</note>也。”</p> <lb ed="B" n="0343a09"/><p xml:id="pB12p0343a0901">外国所献经像<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343022" n="0343022"/>【挍】<note place="inline">三宝记、内典录经像上有“神异”二字。</note>皆在此寺。寺院墙【挍】<note place="inline">三宝记、内典录院墙二字倒。</note>皆施短【挍】<note place="inline">三宝记短作梠。</note>椽，以瓦 <lb ed="B" n="0343a10"/>覆之，若今宫墙也。【挍】<note place="inline">三宝记、内典录此句作“状若宫墙”。释教录寺院墙下三句作“院墙周迊，皆施椽瓦”。</note>四面各开一门。【挍】<note place="inline">三宝记、内典录四面上有“寺之”二字。</note>南门 <lb ed="B" n="0343a11"/>楼三重，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录此句作“其正南门有三重楼”。</note>通三道，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录三下有阁字。此二句续僧传作“正南三门，楼开三道三重。”释教录作“正楼三门，门楼开三道三重”。</note>去地二十 <lb ed="B" n="0343a12"/>丈，形制似今端门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343023" n="0343023"/>。图以雲气，画彩仙灵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343024" n="0343024"/>。绮【挍】<note place="inline">三宝记、内典录作列。</note>□〈钱〉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0343025" n="0343025"/>【挍】<note place="inline">各本空格作钱，三宝记、内典录亦作钱，今 <lb ed="B" n="0343a13"/>據補。</note>靑锁，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本锁作璅，同。</note>□〈辉〉赫丽华。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本脱□。绿君亭本□作辉。今據補。三宝记、内典录、续僧传、释教录此句作“赫奕华丽”。</note>拱【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、 <lb ed="B" n="0343a14"/>真意堂本拱下有夹字。三宝记拱作侠。续僧传作挟。内典录、释教录作夹。案侠、挟、夹三字相通。吴琯本与汉魏本之夹字，疑是傍注异文，误幷入正文。</note>门有四力士、四狮子，饰以金银，加之珠 <lb ed="B" n="0343a15"/>玉，装【挍】<note place="inline">三宝记、内典录、续僧传、释教录作莊，同。</note>严焕炳，【挍】<note place="inline">续僧传、释教录炳作烂。</note>世所未闻。东西两门亦皆【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本亦皆作“皆亦”。三宝记、内典录作“悉亦”。续 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0344a" n="0344a"/> <lb ed="B" n="0344a01"/>僧传作“例皆”。</note>如之。所可异者，唯楼二【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本二作两。三宝记、内典录、续僧传亦作两。</note>重。北门一道【挍】<note place="inline">三宝记、内典录道下有上字。</note>不施 <lb ed="B" n="0344a02"/>屋，【挍】<note place="inline">续僧传此句作“北门通道，但露而置”。</note>似乌头门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344026" n="0344026"/>。四门外，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录、续僧传四上有其字。</note>树以【挍】<note place="inline">内典录树以作“皆树”。</note>靑槐，亘以绿【挍】 <lb ed="B" n="0344a03"/><note place="inline">三宝记、内典录、续僧传、释教录作渌。</note>水<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344027" n="0344027"/>，京邑行人，多庇其下。路断飞尘，【挍】<note place="inline">三宝记、内典录飞尘作“车盖”。</note>不【挍】<note place="inline">内典录不作非。</note>由奔（弇）【挍】 <lb ed="B" n="0344a04"/><note place="inline">三宝记、内典录作淹。续僧传、释教录作渰。案淹、渰相同，渰雲本诗小雅大田，见註。释文：“渰本又作弇。”此文当本作弇雲，因传写形似讹为奔。今正。</note>雲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344028" n="0344028"/>之润；淸风送凉，岂籍【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、 <lb ed="B" n="0344a05"/>真意堂本、吴集证本皆作藉。三宝记、内典录、续僧传、释教录亦作藉，古通。</note>合欢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344029" n="0344029"/>之发。</p> <lb ed="B" n="0344a06"/><p xml:id="pB12p0344a0601">诏中书舍人常景<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344030" n="0344030"/>为【挍】<note place="inline">续僧传作制。</note>寺碑文。景字【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本脱字字。</note>永昌，河内人也，敏学博通，知名海 <lb ed="B" n="0344a07"/>内。大和十九年，为高祖所器，拔为律学博士。【挍】<note place="inline">吴集证云：“魏书官氏志有律博士。景本传亦言：公孙良擧为律博士，高祖亲得其名。此学字疑衍。”案续僧传作“修律博 <lb ed="B" n="0344a08"/>士”。</note>刑法疑狱，多访于景。正始<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344031" n="0344031"/>初，诏刊律令，永作通式<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344032" n="0344032"/>。【挍】<note place="inline">续僧传此二句作“有诏令刊定律格，永成通式”。</note>敕景共 <lb ed="B" n="0344a09"/>治书侍御史高僧裕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344033" n="0344033"/>、【挍】<note place="inline">吴集证云：“按魏书袁翻传作高绰，此擧其字也。”</note>羽林监王元龟、【挍】<note place="inline">各书皆作龟，唐钩沉本作规，不知何據。</note>尙书郞祖莹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344034" n="0344034"/>、 <lb ed="B" n="0344a10"/>员外散骑侍郞李琰之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344035" n="0344035"/>等撰集其事。【挍】<note place="inline">吴集证本作议，云：“何作事，误。”案如隐堂本、吴琯本、绿君亭本、真意堂本皆作事，固不独汉魏本为然，吴说非。</note>又诏太师彭 <lb ed="B" n="0344a11"/>城王勰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344036" n="0344036"/>、靑州刺史刘芳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344037" n="0344037"/>入预其议<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344038" n="0344038"/>。景讨正科条，商搉古今，【挍】<note place="inline">续僧传此二句作“景乃商确古今，条贯科猷”。</note>甚有伦 <lb ed="B" n="0344a12"/>序，见行于世，今律二十篇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344039" n="0344039"/>是也。又共芳造洛阳宫殿门阁之名，经途里邑之号。出除长安令，时 <lb ed="B" n="0344a13"/>人比之潘岳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344040" n="0344040"/>。其後历位中书舍人、黄门侍郞、秘书监、幽州刺史、仪同三司，学徒以为荣焉。景 <lb ed="B" n="0344a14"/>入参近侍，出为侯牧，居室贫俭，事等【挍】<note place="inline">续僧传作若。</note>农家，唯有经史，盈车满架<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344041" n="0344041"/>。所【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本所上有景字。</note> <lb ed="B" n="0344a15"/>著文集数百馀篇，给事【挍】<note place="inline">续僧传事下有中字。</note>封暐伯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0344042" n="0344042"/>作序行于世。</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0345a" n="0345a"/> <lb ed="B" n="0345a01"/><p xml:id="pB12p0345a0101">装饰毕功，明帝与太后共登之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345043" n="0345043"/>。视宫内【挍】<note place="inline">续僧传作中。</note>如掌中，【挍】<note place="inline">续僧传作内。</note>临京师若家庭。以其目见宫 <lb ed="B" n="0345a02"/>中，禁人不听升。衒之尝与河南尹胡孝世【挍】<note place="inline">各本皆同，唯吴集证本作胡世孝。</note>共登之，下临雲雨，信哉不虚。时有西域 <lb ed="B" n="0345a03"/>沙门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345044" n="0345044"/><name role="" type="person">菩提达摩</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0345045" n="0345045"/>者，波斯国胡人也。起自荒裔，来遊中土，见金盘炫日，【挍】<note place="inline">绿君亭本註云：“一作目。”</note>光照 <lb ed="B" n="0345a04"/>雲表；宝铎含风，响出天外。歌咏赞【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本赞作赞，同。</note>歎，实【挍】<note place="inline">释教录实作疑。</note>是神功。自云：“年一百五十 <lb ed="B" n="0345a05"/>岁，历涉诸国，靡不周遍。而此寺精丽，【挍】<note place="inline">释教录丽作庐，误。</note>阎浮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345046" n="0345046"/>所无也。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本阎上有遍字。</note>极【挍】<note place="inline">释教 <lb ed="B" n="0345a06"/>录作讫。</note>物（<persName>佛</persName>）【挍】<note place="inline">各本作<persName>佛</persName>，吴集证本作物。按释教录作<persName>佛</persName>，说郛四引此亦作<persName>佛</persName>。物字盖因声近而误，今正。</note>境界，亦未有此。”口唱南无<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345047" n="0345047"/>，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本此下有 <lb ed="B" n="0345a07"/>或字。</note>合掌连日。至孝昌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345048" n="0345048"/>二年中，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无中字，续僧传亦无中字。</note>大风发屋拔树。刹上宝甁随风而落，【挍】 <lb ed="B" n="0345a08"/><note place="inline">续僧传落作堕。</note>入地丈馀。复命工匠，更铸【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作著。吴集证云：“非是。”按续僧传此句作“复命工人更安新者”。安与著義近，则著字亦可。</note>新甁。</p> <lb ed="B" n="0345a09"/><p xml:id="pB12p0345a0901">建義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345049" n="0345049"/>元年，太原王尔朱荣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345050" n="0345050"/>总士马于此寺。荣字天宝，北地秀容人也。世为第一领民【挍】<note place="inline">各本皆作 <lb ed="B" n="0345a10"/>民，唐钩沉本作氐。按尔朱荣传亦作领民酋长，与此同，钩沉本误。</note>酋长、博陵郡公。部落八千馀家，有马【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本有马作马有。</note>数万匹，富等天府 <lb ed="B" n="0345a11"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0345051" n="0345051"/>。武泰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345052" n="0345052"/>元年二月中，帝崩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345053" n="0345053"/>，无子，立临洮王世子钊以绍大业，年三岁。太后贪秉朝政， <lb ed="B" n="0345a12"/>故以立之。荣谓幷州刺史元天穆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345054" n="0345054"/>曰：“皇帝晏驾，春秋十九。海内士庶，犹曰幼君。况今奉未 <lb ed="B" n="0345a13"/>言之儿以临天下，而望陞平，其可得乎？吾世荷国恩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345055" n="0345055"/>，不能坐看成败。今欲以铁马【挍】<note place="inline">各本皆作马。吴集证本作 <lb ed="B" n="0345a14"/>骑。按通鉴一百五十二作骑。</note>五【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作三。</note>千，赴哀山陵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345056" n="0345056"/>，兼问侍臣帝崩之由。君竟谓如何？”穆曰：“明 <lb ed="B" n="0345a15"/>公世跨幷、肆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345057" n="0345057"/>，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本此句作“明公世夸英武志”。真意堂本作“明公世夸幷英武志。”绿君亭本此下有“英武志略”四字。</note>雄才杰出。部落之民，控弦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0345058" n="0345058"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0346a" n="0346a"/> <lb ed="B" n="0346a01"/>一万。若能行废立之事，伊、霍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346059" n="0346059"/>复见【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本见下有于字。</note>今日。”荣即【挍】<note place="inline">吴集证本即下有日字。</note>共穆结异姓兄 <lb ed="B" n="0346a02"/>弟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346060" n="0346060"/>，穆年大，荣兄事之；荣为盟主，穆亦拜荣。于是密议长君诸王之中，不知谁应当璧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346061" n="0346061"/>。遂 <lb ed="B" n="0346a03"/>于晋阳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346062" n="0346062"/>，人各【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本人各作“令别”。真意堂本人作令。</note>铸像不成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346063" n="0346063"/>，唯长乐王子攸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346064" n="0346064"/>像，光相具足，端严特 <lb ed="B" n="0346a04"/>妙。是以荣意在长乐，遣苍头<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346065" n="0346065"/>王豐【挍】<note place="inline">吴集证云：“魏书尔朱荣传作相。”</note>入洛询【挍】<note place="inline">各本作约。吴集证本作询。</note>以为主。长乐即许之， <lb ed="B" n="0346a05"/>共剋期契<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346066" n="0346066"/>。荣三军皓素<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346067" n="0346067"/>，扬旌南出<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346068" n="0346068"/>。太后闻荣擧兵，召王公议之。时胡氏专宠，皇宗怨 <lb ed="B" n="0346a06"/>望，《假》八（入）【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无假字。今據衍。吴集证云：“八，各本作入，皆误。”按通鉴一百五十二云：“悉召王公等入议，宗室大臣皆疾太后所为，莫肯致言。”即據此记，则入字为是。且周礼小司寇八议文，与此義亦不合。 <lb ed="B" n="0346a07"/>如谓八座议，则八下当有座字，然各本皆无。吴说不可从。</note>议者莫肯致言。唯黄门侍郞【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无侍字。</note>徐统（纥）【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作纥。绿君亭本 <lb ed="B" n="0346a08"/>亦作纥，註云：“旧作统。”张合挍云：“徐纥见魏书恩倖传。不当作统。”案通鉴记此语亦作徐纥。纥又见本书二璎珞寺条及四<name role="" type="person">菩提寺</name>条。今正。</note>曰：“尔朱荣马邑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346069" n="0346069"/>小胡，人才凡鄙，不 <lb ed="B" n="0346a09"/>𢜬德量力<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346070" n="0346070"/>，长【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作张。</note>戟指阙，所谓穷辙拒轮，积薪候燎。今宿卫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346071" n="0346071"/>文武，足得一战。 <lb ed="B" n="0346a10"/>但守河桥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346072" n="0346072"/>，观其意趣。荣悬军千里，兵老师弊。【挍】<note place="inline">吴琯本弊作敝，同。</note>以逸待劳，破之必矣。”后然统（纥） <lb ed="B" n="0346a11"/>【挍】<note place="inline">各本作纥，说见前。</note>言，即遣都督李神轨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346073" n="0346073"/>、郑季明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346074" n="0346074"/>【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无明字，下同。</note>等领众五千镇河桥。四月十一 <lb ed="B" n="0346a12"/>日，荣过河内至高头驿。【挍】<note place="inline">高头驿，魏书尔朱荣传作高渚。</note>长乐王从雷陂【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作陵。通鉴考异七引作霤波。按霤波与雷陂，古读音相近。亦作<g ref="#CB15313">㵽</g>波（见後），同。作陵 <lb ed="B" n="0346a13"/>者误。</note>北渡赴荣军所，神轨、季明等见长乐王往，遂开门降<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346075" n="0346075"/>。十二日，荣军于芒山<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346076" n="0346076"/>之北，河阴 <lb ed="B" n="0346a14"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0346077" n="0346077"/>之野。十三日，召百官赴驾，至者尽诛之。王公卿士及诸朝臣死者三【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作二。吴集证云：“魏书孝莊本 <lb ed="B" n="0346a15"/>纪云：公卿以下二千馀人。则此三字当从何本作二也。”按尔朱荣传作一千三百馀人。通鉴从魏纪亦作二千馀人。说各不同，不如各存其异。</note>千馀人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0346078" n="0346078"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0346078" n="0346078"/>。十四日，车驾入城，大赦天下， <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0347a" n="0347a"/> <lb ed="B" n="0347a01"/>改号为建義元年，是为莊帝。于时新经大兵，人物歼尽，流逬之徒惊骇未出。莊帝【挍】<note place="inline">自于时至此二十字，吴琯本、汉魏本皆无 <lb ed="B" n="0347a02"/>之。</note>肇升太极<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347079" n="0347079"/>，解网垂仁<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347080" n="0347080"/>，唯散骑常侍山伟一人拜恩南阙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347081" n="0347081"/>。加荣使持节中外诸军事大将 <lb ed="B" n="0347a03"/>军、开府北道大行台、都督十州诸军事大将军、领左右<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347082" n="0347082"/>、太原王。其天穆为侍中、太尉公、世袭 <lb ed="B" n="0347a04"/>幷州刺史、上黨王。起家为公卿牧守者，不可勝数。二十日，洛中草草<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347083" n="0347083"/>，犹自不安，死生相怨，人 <lb ed="B" n="0347a05"/>怀异虑。贵室豪家，幷【挍】<note place="inline">吴集证云：“各本幷作弃，此殆因弃而讹。”按通鉴一百五十二云：“富者弃宅，贫者襁负。”盖即本此，吴说是也。弃即弃字，与幷形似而误。</note>宅竞窜。贫夫贱士， <lb ed="B" n="0347a06"/>襁负争逃。于是出诏，滥死者普加褒赠。三品以上赠三公，五品以上赠令仆，七品以上赠州牧，白民 <lb ed="B" n="0347a07"/>赠郡镇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347084" n="0347084"/>。于是稍安。帝纳荣女为皇后。进荣为柱国大将军录尙书事，馀官如故；【挍】<note place="inline">吴集证本无此四字。</note>进 <lb ed="B" n="0347a08"/>天穆为大将军，馀官皆如故。</p> <lb ed="B" n="0347a09"/><p xml:id="pB12p0347a0901">永安<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347085" n="0347085"/>二年五月，北海王元颢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347086" n="0347086"/>复入洛，在此寺聚兵。颢，莊帝从兄也，孝昌末，镇汲郡，闻尔朱 <lb ed="B" n="0347a10"/>荣入洛阳，遂南奔萧衍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347087" n="0347087"/>。是年入洛，莊帝北巡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347088" n="0347088"/>。颢登皇帝位，改年曰建武元年。颢与莊帝 <lb ed="B" n="0347a11"/>书曰：“大道既隐，天下匪公<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347089" n="0347089"/>；祸福不追，与能義绝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347090" n="0347090"/>。朕犹庶幾五帝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347091" n="0347091"/>，无取六军。正【挍】 <lb ed="B" n="0347a12"/><note place="inline">吴琯本、汉魏本作故。真意堂本作政。</note>以糠秕万乘，锱铢大宝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347092" n="0347092"/>，非贪皇帝之尊，岂图六合<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347093" n="0347093"/>之富。直以尔朱荣往岁 <lb ed="B" n="0347a13"/>入洛，顺而勤王，终为魏贼。逆刃加于君亲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347094" n="0347094"/>，锋镝肆于卿宰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347095" n="0347095"/>，元氏少长，殆欲无遗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347096" n="0347096"/>。已 <lb ed="B" n="0347a14"/>有陈恒【挍】<note place="inline">吴集证本恒误作桓。</note>盗齐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347097" n="0347097"/>之心，非无六卿分晋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347098" n="0347098"/>之计。但以四海横流<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347099" n="0347099"/>，欲篡未可，暂树君 <lb ed="B" n="0347a15"/>臣，假相拜置。害卿兄弟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347100" n="0347100"/>，独夫介立<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347101" n="0347101"/>，遵养待时<anchor xml:id="nkr_note_orig_0347102" n="0347102"/>，臣节讵久。朕睹此心寒，远投江表，泣 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0348a" n="0348a"/> <lb ed="B" n="0348a01"/>请梁朝，誓在复耻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348103" n="0348103"/>。风行建业<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348104" n="0348104"/>，电赴三川<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348105" n="0348105"/>。正欲问罪于尔朱，出卿【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本出卿作“脱公卿”。真意堂本 <lb ed="B" n="0348a02"/>出作脱。按通鉴一百五十三亦作“出卿”，公字不当有。</note>于桎梏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348106" n="0348106"/>，恤深怨于骨肉，解苍生于倒悬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348107" n="0348107"/>。谓卿明眸击节<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348108" n="0348108"/>，躬【挍】<note place="inline">吴琯 <lb ed="B" n="0348a03"/>本、汉魏本作供。</note>来见我，共叙哀辛，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本辛作悴。</note>同讨兇羯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348109" n="0348109"/>。不意驾入城【挍】<note place="inline">吴集证本作成。</note>皋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348110" n="0348110"/>，便尔 <lb ed="B" n="0348a04"/>北渡。虽迫于兇手，势不自由，或□〈贰〉【挍】<note place="inline">绿君亭本、真意堂本作贰。吴琯本作诉。汉魏本作欣。案贰谓二心，与下句猜字相应，当是，今从之。</note>生素怀，弃【挍】<note place="inline">弃疑索字之误， <lb ed="B" n="0348a05"/>说见注。</note>剑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348111" n="0348111"/>猜我。闻之永歎，抚襟而失。何者？朕之于卿，兄弟非远，连枝分葉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348112" n="0348112"/>，兴灭相依。假 <lb ed="B" n="0348a06"/>有内窥（<g ref="#CB08464">阋</g>），【挍】<note place="inline">各本皆作<g ref="#CB08464">阋</g>，是，今正。</note>外犹御侮<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348113" n="0348113"/>，况我与卿，睦厚偏笃，其于急难，凡今莫如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348114" n="0348114"/>。弃亲即 <lb ed="B" n="0348a07"/>雠，義将焉據也。且尔朱荣不臣之迹，暴于旁午<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348115" n="0348115"/>，谋魏【挍】<note place="inline">吴集证本魏作危。</note>社稷，愚智同见。卿乃明白，疑 <lb ed="B" n="0348a08"/>于必然，托命豺狼，委身虎口。弃亲助贼，兄弟寻戈。假获民地，本是荣物，若克城邑，绝【挍】<note place="inline">通鉴作固。</note>非 <lb ed="B" n="0348a09"/>卿有，徒危宗国，以廣寇仇。快贼莽之心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348116" n="0348116"/>，假卞莊之利<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348117" n="0348117"/>，有识之士咸为惭之。今家国【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、 <lb ed="B" n="0348a10"/>真意堂本、吴集证本家国作“国家”。</note>隆替，在卿与我，若天道助顺，誓兹義擧，则皇魏宗社与运无穷。倘【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作脱。通鉴 <lb ed="B" n="0348a11"/>此句作“脱或不然”，下三句省去。</note>天不厌乱，胡羯未殄，鸱鸣狼噬，荐食<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348118" n="0348118"/>河北，在【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本在作朱。按在荣与下句于卿为对，二本非是。通鉴亦作在。</note> <lb ed="B" n="0348a12"/>荣为福，于卿为祸。岂伊异人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348119" n="0348119"/>？尺书道意，卿宜三复。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作覆。</note>兼【挍】<note place="inline">各本作義。绿君亭本註云：“一作兼。”</note>利是 <lb ed="B" n="0348a13"/>图，富贵可保，徇人非虑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348120" n="0348120"/>。终不食言，自相鱼肉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348121" n="0348121"/>。善择元吉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348122" n="0348122"/>，勿贻後悔。”此黄门【挍】<note place="inline">吴琯 <lb ed="B" n="0348a14"/>本、汉魏本此误作北。唐钩沉本门下有侍字。</note>郞祖荣（莹）【挍】<note place="inline">各本荣作莹。吴集证云：“当从各本作莹。”张合挍云：“案魏书亦莹。”今正。</note>之词也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348123" n="0348123"/>。时帝在长子城<anchor xml:id="nkr_note_orig_0348124" n="0348124"/>， <lb ed="B" n="0348a15"/>太原王、上黨王来赴急。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本急下有难字。</note>六月，帝围河内，太守元桃汤、【挍】<note place="inline">张合挍云：“魏书尔朱荣传作元袭，此擧其字。”</note>车 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0349a" n="0349a"/> <lb ed="B" n="0349a01"/>骑将军宗正珍孙等为颢守，攻之弗克。时暑炎赫，将士疲劳。太原王欲使帝幸晋阳，至秋更擧大義。 <lb ed="B" n="0349a02"/>未决，召刘助【挍】<note place="inline">魏书尔朱荣传作刘灵助，事又见魏书艺術列传灵助本传。但梁书陈庆之传亦作刘助，与此同。疑灵助是助之字。</note>筮之。助曰：“必克。”于是至明尽力 <lb ed="B" n="0349a03"/>攻之，如其言。桃汤、珍孙幷斩首以殉三军。颢闻河内不守，亲率百僚出镇河桥，特迁侍中安豐王延 <lb ed="B" n="0349a04"/>明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349125" n="0349125"/>往守硖石<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349126" n="0349126"/>。七月，帝至河阳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349127" n="0349127"/>，与颢隔河相望。太原王命车骑将军尔朱兆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349128" n="0349128"/>潜师渡 <lb ed="B" n="0349a05"/>河，破延明于硖石。颢闻延明败，亦散走。所将江淮子弟五千人，<note place="inline">绿君亭本、真意堂本、吴集证本人下重人字。</note>莫不解甲相泣， <lb ed="B" n="0349a06"/>握手成列<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349129" n="0349129"/>。<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本、绿君亭本列作别。</note>颢与数千（十）【挍】<note place="inline">各本千作十。吴集证云：“当从各本作十。”今从正。按通鉴云：“颢失據，率麾下数百骑南走。”</note>骑欲奔萧 <lb ed="B" n="0349a07"/>衍，至长社<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349130" n="0349130"/>，为社【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本社作村。</note>民斩其首，传送京师<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349131" n="0349131"/>。二十日，帝还洛阳，进太原王天 <lb ed="B" n="0349a08"/>柱大将军，馀官亦如故；进上黨王太宰，馀官亦如故。</p> <lb ed="B" n="0349a09"/><p xml:id="pB12p0349a0901">永安三年，逆贼尔朱兆囚莊帝于寺。时太原王位极心憍，功高意侈，与【挍】<note place="inline">绿君亭本、真意堂本作予。</note>夺臧否肆意。 <lb ed="B" n="0349a10"/>帝恐【挍】<note place="inline">各本恐作怒。吴集证云：“当从各本作怒。”按恐字義亦可通。</note>谓左右曰：“朕寧作高贵卿（鄕）【挍】<note place="inline">各本卿作鄕。吴集证云：“当从各本作鄕。”</note>公死<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349132" n="0349132"/>，不 <lb ed="B" n="0349a11"/>作汉献帝生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349133" n="0349133"/>。”九月二十五日，诈言产太子，荣、穆幷入朝，莊帝手刃荣于光明（明光）【挍】<note place="inline">各本皆作光明。案魏书 <lb ed="B" n="0349a12"/>孝莊纪作明光殿。元河南志三：“明光殿，莊帝诛尔朱荣之所。”近出土元天穆墓志亦云：“永安三年九月二十五日，运巨横流，奄離祸酷，春秋四十二，暴薨于明光殿。”此最可信，今據以正。</note>殿，穆为伏兵鲁暹【挍】<note place="inline">张合挍云： <lb ed="B" n="0349a13"/>“魏书作鲁安。”</note>所煞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349134" n="0349134"/>，【挍】<note place="inline">各本皆作杀，下同。</note>荣世子部落大人亦死焉。荣【挍】<note place="inline">各本荣字下皆有部字。吴集证本无。</note>下车骑将军尔朱阳都 <lb ed="B" n="0349a14"/>等二十人随入东（朱）【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本东作朱。按汉晋四朝洛阳宫城图後魏京城朱华门在雲龙门内，则作朱是也，今从之。</note>华门，亦为伏兵所煞。唯右仆射尔 <lb ed="B" n="0349a15"/>朱世隆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0349135" n="0349135"/>素在家，闻荣死，总荣部曲，烧西阳门，奔河桥。至十月一日，隆与〈荣〉【挍】<note place="inline">绿君亭本、真意堂本有荣字，是。</note>妻 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0350a" n="0350a"/> <lb ed="B" n="0350a01"/>〈北〉【挍】<note place="inline">绿君亭本、真意堂本妻下有北字。吴集证云：“按魏书孝莊纪：上仆射尔朱世隆、荣妻鄕郡长公主率部曲焚西阳门，出屯河阴。则毛本有荣字是也。又荣本传：荣妻北鄕郡长公主。则毛本有北字是也。”今補。</note>鄕郡长公主至 <lb ed="B" n="0350a02"/>芒山冯王寺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350136" n="0350136"/>为荣追福〈荐〉【挍】<note place="inline">各本有荐字，吴集证本无。按有之義足。今補。</note>斋，即遣尔朱侯讨伐。尔朱那（弗）【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本那作 <lb ed="B" n="0350a03"/>弗。通鉴考异七引作拂。弗与那形相近而讹，今正。</note>律归<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350137" n="0350137"/>等领胡骑一千皆白服，来至郭下，索太原王尸丧。帝升大夏门望之，遣 <lb ed="B" n="0350a04"/>主书牛法尙谓归等曰：“太原王立功不终，阴图衅逆，王法无亲，已依正刑。罪止荣身，馀皆不问。卿 <lb ed="B" n="0350a05"/>等何为不降？官爵如故。”归曰：“臣从太原王来朝陛下，何忽今日枉致无理，臣欲还晋阳，不忍空 <lb ed="B" n="0350a06"/>去，愿得太原王尸丧，生死无恨。”发言雨泪，哀不自勝。群胡恸哭，声振京师。帝闻之，亦为伤怀。 <lb ed="B" n="0350a07"/>遣【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无遣字。</note>待（侍）【挍】<note place="inline">各本作侍，是。</note>中朱元龙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350138" n="0350138"/>赍铁券<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350139" n="0350139"/>与世隆，待之不死，官位如故。世隆谓元 <lb ed="B" n="0350a08"/>龙曰：“太原王功格天地，造【挍】<note place="inline">各本作道。吴集证本作造。</note>济生民，赤心奉国，神明所知。长乐不顾信誓，枉害忠良。 <lb ed="B" n="0350a09"/>今日两行铁字，何足可信？吾为太原王报仇，终不归降。”元龙见世隆呼帝为长乐，知其不款<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350140" n="0350140"/>， <lb ed="B" n="0350a10"/>且以言帝。帝即出库物，置城西门外，募敢死之士以讨世隆。一日即得万【挍】<note place="inline">绿君亭本万下有馀字。</note>人，与归等战 <lb ed="B" n="0350a11"/>于墎外，兇势不摧。归等屡涉戎场，便【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、绿君亭本、真意堂本便下有利字。</note>击刺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350141" n="0350141"/>。京师士众，未习军旅，虽 <lb ed="B" n="0350a12"/>皆義勇，力不从心。三日频战，而游魂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350142" n="0350142"/>不息。帝更募人断河桥。有汉中人李荀（苗）【挍】<note place="inline">吴集证云：“按孝莊 <lb ed="B" n="0350a13"/>纪：通直散骑常侍假平西将军都督李苗以火船焚河桥。此荀字或是苗字之误，或另一人，无以辨之。又按苗本传梓潼人，则与此言蜀人合也。”按李苗传所记与此相合，（见注）则荀自是苗误，唐钩沉本从之作苗，当是。</note>为水军，从上流 <lb ed="B" n="0350a14"/>放火烧桥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350143" n="0350143"/>。世隆见桥被焚，遂大剽生民，北上太行。帝遣侍中源【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作原。按魏书作源。</note>子恭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350144" n="0350144"/>、黄 <lb ed="B" n="0350a15"/>门郞杨宽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350145" n="0350145"/>领步骑三万镇河内。世隆【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无世字，非。</note>至高都<anchor xml:id="nkr_note_orig_0350146" n="0350146"/>，立太原太守【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本守作子，误。</note> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0351a" n="0351a"/> <lb ed="B" n="0351a01"/>长廣王晔【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本晔下有“等瓮子”三字。</note><anchor xml:id="nkr_note_orig_0351147" n="0351147"/>为主，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本主作王。</note>改号曰建□〈明〉【挍】<note place="inline">各本空格作元。吴集证云：“□各本作元。又按孝莊纪：世隆推太原 <lb ed="B" n="0351a02"/>太守行幷州刺史长廣王晔为主，大赦所部，号年建明。则□当是明字，各本作元，非也。”按晔本传亦作建明，吴说是也。各本元字当是涉下元字而衍。</note>元年。尔朱氏自封王者八人。长廣王□ <lb ed="B" n="0351a03"/>〈都〉【挍】<note place="inline">各本空格作都。</note>晋阳，遣颍川王【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无王字，非。</note>尔朱兆擧兵向京师。子恭军失利<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351148" n="0351148"/>，兆自雷波【挍】 <lb ed="B" n="0351a04"/><note place="inline">吴琯本、汉魏本、绿君亭本、真意堂本作陂。通鉴考异七引作雷波。案魏书尔朱兆传所言之灅波，当即同地。灅与雷，波与陂，声同相通。</note>涉渡，擒莊帝于式乾殿。帝初以黄河奔急，未 <lb ed="B" n="0351a05"/>谓兆得济，【挍】<note place="inline">各本皆作“谓兆未得猝济”。吴集证本与此同。</note>不意兆不由舟楫，凭流而渡。是日水浅，不没【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作及。绿君亭本註云：“一 <lb ed="B" n="0351a06"/>作及。”通鉴作“水不没马腹”。</note>马腹，故及此难<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351149" n="0351149"/>。书契所记，未之有也。衒之曰：“昔光武受命，冰桥宜（凝）【挍】<note place="inline">各本 <lb ed="B" n="0351a07"/>宜作凝。吴集证云：“当从各本作凝。”今正。</note>于滹水<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351150" n="0351150"/>；昭烈中起，的卢踊于泥沟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351151" n="0351151"/>。皆理合于天，神祇所福，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本福作 <lb ed="B" n="0351a08"/>将。</note>故能功济宇宙，大庇生民。若兆者蜂目豺声<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351152" n="0351152"/>，行穷枭獍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351153" n="0351153"/>，阻兵安忍，贼害君亲。皇灵有 <lb ed="B" n="0351a09"/>知，鉴其凶德。反使孟津<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351154" n="0351154"/>由膝，赞其逆心。易称大（天）【挍】<note place="inline">各本作天，是。</note>道祸婬，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本婬作盈。</note>鬼神 <lb ed="B" n="0351a10"/>福谦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351155" n="0351155"/>，以此验之，信为虚说。”时兆营军尙书省，建天子金鼓，庭设漏刻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351156" n="0351156"/>，嫔御妃主皆拥之于 <lb ed="B" n="0351a11"/>幕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351157" n="0351157"/>。锁帝于寺门楼上。时十二月，帝患寒，随兆乞头巾，兆不与。遂囚帝还【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本还作送。</note>晋 <lb ed="B" n="0351a12"/>阳，缢于三级寺。【挍】<note place="inline">魏书孝莊纪作三级寺，与此同。尔朱兆传作五级寺。</note>帝临崩礼<persName>佛</persName>，愿不为国王。又作五言曰：“权去生道促，忧来 <lb ed="B" n="0351a13"/>死路长。怀恨出国门，含悲入鬼鄕！隧门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351158" n="0351158"/>一时闭，幽庭岂复光？思鸟吟靑松，哀风吹白杨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351159" n="0351159"/>。 <lb ed="B" n="0351a14"/>昔来闻死苦，何言身自当！”至太昌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351160" n="0351160"/>元年冬，始迎梓宫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351161" n="0351161"/>赴京师，葬帝靖陵，【挍】<note place="inline">魏书孝莊纪作静陵，同。</note>所 <lb ed="B" n="0351a15"/>作五言诗即为輓歌词<anchor xml:id="nkr_note_orig_0351162" n="0351162"/>。朝野闻之，莫不悲恸。百姓【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本下有闻者二字。</note>观者，悉皆掩涕而已！</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0352a" n="0352a"/> <lb ed="B" n="0352a01"/><p xml:id="pB12p0352a0101">永熙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352163" n="0352163"/>三年二月，浮图为火所烧，【挍】<note place="inline">续僧传一、释教录六作“为天所震”。</note>帝登凌【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作临，误。</note>雲台<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352164" n="0352164"/>望火，遣 <lb ed="B" n="0352a02"/>南阳王宝炬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352165" n="0352165"/>、录尙书长孙槌（稚）<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352166" n="0352166"/>【挍】<note place="inline">各本槌作稚。吴集证云：“当从各本及魏书作稚。”今正。案续僧传作稚。释教录误作雅。</note>将羽林一千救【挍】<note place="inline">吴琯 <lb ed="B" n="0352a03"/>本、汉魏本、真意堂本救作救，同。</note>赴火所。莫不悲惜，垂泪而去。【挍】<note place="inline">案此二句与上文意不相属，疑有脱误。</note>火初从第八级中，平旦大【挍】<note place="inline">吴琯本、 <lb ed="B" n="0352a04"/>汉魏本、真意堂本作火。</note>发。当时雷雨晦冥，杂下霰雪。百姓道俗，咸来观火，悲哀之声，振动京邑。时有三比丘 <lb ed="B" n="0352a05"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0352167" n="0352167"/>【挍】<note place="inline">续僧传、释教录三比丘作二道人。</note>赴火而死。火经三月不灭，有火入地寻柱，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本此句作“有入地柱火寻柱”，说郛四引同。真意堂本作“有火入地柱寻 <lb ed="B" n="0352a06"/>柱”。续僧传、释教录作“入地刹柱”。</note>周年犹有【挍】<note place="inline">说郛作存。</note>烟气。其年五月中，有人从象（东莱）郡【挍】<note place="inline">太平御览六百五十八引作东莱郡。续僧传、释教录皆作东莱 <lb ed="B" n="0352a07"/>郡。北齐书二神武纪亦作东莱。张合挍云：“案隋、唐有象县，唐、宋有象州，从来未有象郡。”按秦有象郡，汉武帝改为日南郡，见汉书地理志。又通典一百八十四：“隋平陈，置象州，因象山为名，炀帝废入始安郡。大唐复置象州，或为象郡。”註云：“秦之象郡今 <lb ed="B" n="0352a08"/>合浦郡是也。非今象郡。”是秦与唐时皆有象郡，不可谓从来未有，张氏失考。但考唐之象郡，建置在衒之书後，又其地在今廣西省象县，離海甚远，与此不符，可以勿论。若秦之象郡，在今廣西省南境与越南北部。地虽近海，然按之史实，殊多不合。南北朝时无仍 <lb ed="B" n="0352a09"/>称其地作象郡者，一也。其地僻处南朝之极南隅，与魏又国禁所限，商旅往来，虽有亦极稀，二也。秦郡地去洛阳辽远，况又国境隔阂，以古代交通言之，非经年纍月不达。今浮图焚在二月，而五月中有人自其地来言，计时不过三月，若信是秦郡地，决无如是之速， <lb ed="B" n="0352a10"/>三也。由此可知象字必误。再考东莱郡在後魏时属光州，见魏书地形志，即今山东省胶州半岛之掖县。其地濒海，古航海出入之要道，距洛阳非遥。核以此文所言，毫无不合，则续僧传等书作东莱，是也。又按道宣释迦方志通局篇言永寧浮图後为天震“有人东 <lb ed="B" n="0352a11"/>海，亦见其相”。不云南海，而言东海，象郡为东莱之误，更得一证。今从之。馀详注。</note>来，云：“见浮图于海中，光明照耀，俨然如【挍】<note place="inline">太平御览引作若。</note>新，海上 <lb ed="B" n="0352a12"/>之民咸皆见之。俄然雾起，浮图遂隐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352168" n="0352168"/>。”至七月中，平阳王<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352169" n="0352169"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0352169" n="0352169"/>为侍中斛斯椿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352170" n="0352170"/>所使，【挍】<note place="inline">照旷阁本 <lb ed="B" n="0352a13"/>作逼。续僧传、释教录作挟。</note>奔于长安<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352171" n="0352171"/>。十月而京师迁邺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0352172" n="0352172"/>。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0352a14"/> <lb ed="B" n="0352a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0353a" n="0353a"/> <lb ed="B" n="0353a01"/> <lb ed="B" n="0353a02"/> <lb ed="B" n="0353a03"/> <lb ed="B" n="0353a04"/> <lb ed="B" n="0353a05"/> <lb ed="B" n="0353a06"/> <lb ed="B" n="0353a07"/> <lb ed="B" n="0353a08"/> <lb ed="B" n="0353a09"/> <lb ed="B" n="0353a10"/> <lb ed="B" n="0353a11"/> <lb ed="B" n="0353a12"/> <lb ed="B" n="0353a13"/> <lb ed="B" n="0353a14"/> <lb ed="B" n="0353a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0354a" n="0354a"/> <lb ed="B" n="0354a01"/> <lb ed="B" n="0354a02"/> <lb ed="B" n="0354a03"/> <lb ed="B" n="0354a04"/> <lb ed="B" n="0354a05"/> <lb ed="B" n="0354a06"/> <lb ed="B" n="0354a07"/> <lb ed="B" n="0354a08"/> <lb ed="B" n="0354a09"/> <lb ed="B" n="0354a10"/> <lb ed="B" n="0354a11"/> <lb ed="B" n="0354a12"/> <lb ed="B" n="0354a13"/> <lb ed="B" n="0354a14"/> <lb ed="B" n="0354a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0355a" n="0355a"/> <lb ed="B" n="0355a01"/> <lb ed="B" n="0355a02"/> <lb ed="B" n="0355a03"/> <lb ed="B" n="0355a04"/> <lb ed="B" n="0355a05"/> <lb ed="B" n="0355a06"/> <lb ed="B" n="0355a07"/> <lb ed="B" n="0355a08"/> <lb ed="B" n="0355a09"/> <lb ed="B" n="0355a10"/> <lb ed="B" n="0355a11"/> <lb ed="B" n="0355a12"/> <lb ed="B" n="0355a13"/> <lb ed="B" n="0355a14"/> <lb ed="B" n="0355a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0356a" n="0356a"/> <lb ed="B" n="0356a01"/> <lb ed="B" n="0356a02"/> <lb ed="B" n="0356a03"/> <lb ed="B" n="0356a04"/> <lb ed="B" n="0356a05"/> <lb ed="B" n="0356a06"/> <lb ed="B" n="0356a07"/> <lb ed="B" n="0356a08"/> <lb ed="B" n="0356a09"/> <lb ed="B" n="0356a10"/> <lb ed="B" n="0356a11"/> <lb ed="B" n="0356a12"/> <lb ed="B" n="0356a13"/> <lb ed="B" n="0356a14"/> <lb ed="B" n="0356a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0357a" n="0357a"/> <lb ed="B" n="0357a01"/> <lb ed="B" n="0357a02"/> <lb ed="B" n="0357a03"/> <lb ed="B" n="0357a04"/> <lb ed="B" n="0357a05"/> <lb ed="B" n="0357a06"/> <lb ed="B" n="0357a07"/> <lb ed="B" n="0357a08"/> <lb ed="B" n="0357a09"/> <lb ed="B" n="0357a10"/> <lb ed="B" n="0357a11"/> <lb ed="B" n="0357a12"/> <lb ed="B" n="0357a13"/> <lb ed="B" n="0357a14"/> <lb ed="B" n="0357a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0358a" n="0358a"/> <lb ed="B" n="0358a01"/> <lb ed="B" n="0358a02"/> <lb ed="B" n="0358a03"/> <lb ed="B" n="0358a04"/> <lb ed="B" n="0358a05"/> <lb ed="B" n="0358a06"/> <lb ed="B" n="0358a07"/> <lb ed="B" n="0358a08"/> <lb ed="B" n="0358a09"/> <lb ed="B" n="0358a10"/> <lb ed="B" n="0358a11"/> <lb ed="B" n="0358a12"/> <lb ed="B" n="0358a13"/> <lb ed="B" n="0358a14"/> <lb ed="B" n="0358a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0359a" n="0359a"/> <lb ed="B" n="0359a01"/> <lb ed="B" n="0359a02"/> <lb ed="B" n="0359a03"/> <lb ed="B" n="0359a04"/> <lb ed="B" n="0359a05"/> <lb ed="B" n="0359a06"/> <lb ed="B" n="0359a07"/> <lb ed="B" n="0359a08"/> <lb ed="B" n="0359a09"/> <lb ed="B" n="0359a10"/> <lb ed="B" n="0359a11"/> <lb ed="B" n="0359a12"/> <lb ed="B" n="0359a13"/> <lb ed="B" n="0359a14"/> <lb ed="B" n="0359a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0360a" n="0360a"/> <lb ed="B" n="0360a01"/> <lb ed="B" n="0360a02"/> <lb ed="B" n="0360a03"/> <lb ed="B" n="0360a04"/> <lb ed="B" n="0360a05"/> <lb ed="B" n="0360a06"/> <lb ed="B" n="0360a07"/> <lb ed="B" n="0360a08"/> <lb ed="B" n="0360a09"/> <lb ed="B" n="0360a10"/> <lb ed="B" n="0360a11"/> <lb ed="B" n="0360a12"/> <lb ed="B" n="0360a13"/> <lb ed="B" n="0360a14"/> <lb ed="B" n="0360a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0361a" n="0361a"/> <lb ed="B" n="0361a01"/> <lb ed="B" n="0361a02"/> <lb ed="B" n="0361a03"/> <lb ed="B" n="0361a04"/> <lb ed="B" n="0361a05"/> <lb ed="B" n="0361a06"/> <lb ed="B" n="0361a07"/> <lb ed="B" n="0361a08"/> <lb ed="B" n="0361a09"/> <lb ed="B" n="0361a10"/> <lb ed="B" n="0361a11"/> <lb ed="B" n="0361a12"/> <lb ed="B" n="0361a13"/> <lb ed="B" n="0361a14"/> <lb ed="B" n="0361a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0362a" n="0362a"/> <lb ed="B" n="0362a01"/> <lb ed="B" n="0362a02"/> <lb ed="B" n="0362a03"/> <lb ed="B" n="0362a04"/> <lb ed="B" n="0362a05"/> <lb ed="B" n="0362a06"/> <lb ed="B" n="0362a07"/> <lb ed="B" n="0362a08"/> <lb ed="B" n="0362a09"/> <lb ed="B" n="0362a10"/> <lb ed="B" n="0362a11"/> <lb ed="B" n="0362a12"/> <lb ed="B" n="0362a13"/> <lb ed="B" n="0362a14"/> <lb ed="B" n="0362a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0363a" n="0363a"/> <lb ed="B" n="0363a01"/> <lb ed="B" n="0363a02"/> <lb ed="B" n="0363a03"/> <lb ed="B" n="0363a04"/> <lb ed="B" n="0363a05"/> <lb ed="B" n="0363a06"/> <lb ed="B" n="0363a07"/> <lb ed="B" n="0363a08"/> <lb ed="B" n="0363a09"/> <lb ed="B" n="0363a10"/> <lb ed="B" n="0363a11"/> <lb ed="B" n="0363a12"/> <lb ed="B" n="0363a13"/> <lb ed="B" n="0363a14"/> <lb ed="B" n="0363a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0364a" n="0364a"/> <lb ed="B" n="0364a01"/> <lb ed="B" n="0364a02"/> <lb ed="B" n="0364a03"/> <lb ed="B" n="0364a04"/> <lb ed="B" n="0364a05"/> <lb ed="B" n="0364a06"/> <lb ed="B" n="0364a07"/> <lb ed="B" n="0364a08"/> <lb ed="B" n="0364a09"/> <lb ed="B" n="0364a10"/> <lb ed="B" n="0364a11"/> <lb ed="B" n="0364a12"/> <lb ed="B" n="0364a13"/> <lb ed="B" n="0364a14"/> <lb ed="B" n="0364a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0365a" n="0365a"/> <lb ed="B" n="0365a01"/> <lb ed="B" n="0365a02"/> <lb ed="B" n="0365a03"/> <lb ed="B" n="0365a04"/> <lb ed="B" n="0365a05"/> <lb ed="B" n="0365a06"/> <lb ed="B" n="0365a07"/> <lb ed="B" n="0365a08"/> <lb ed="B" n="0365a09"/> <lb ed="B" n="0365a10"/> <lb ed="B" n="0365a11"/> <lb ed="B" n="0365a12"/> <lb ed="B" n="0365a13"/> <lb ed="B" n="0365a14"/> <lb ed="B" n="0365a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0366a" n="0366a"/> <lb ed="B" n="0366a01"/> <lb ed="B" n="0366a02"/> <lb ed="B" n="0366a03"/> <lb ed="B" n="0366a04"/> <lb ed="B" n="0366a05"/> <lb ed="B" n="0366a06"/> <lb ed="B" n="0366a07"/> <lb ed="B" n="0366a08"/> <lb ed="B" n="0366a09"/> <lb ed="B" n="0366a10"/> <lb ed="B" n="0366a11"/> <lb ed="B" n="0366a12"/> <lb ed="B" n="0366a13"/> <lb ed="B" n="0366a14"/> <lb ed="B" n="0366a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0367a" n="0367a"/> <lb ed="B" n="0367a01"/> <lb ed="B" n="0367a02"/> <lb ed="B" n="0367a03"/> <lb ed="B" n="0367a04"/> <lb ed="B" n="0367a05"/> <lb ed="B" n="0367a06"/> <lb ed="B" n="0367a07"/> <lb ed="B" n="0367a08"/> <lb ed="B" n="0367a09"/> <lb ed="B" n="0367a10"/> <lb ed="B" n="0367a11"/> <lb ed="B" n="0367a12"/> <lb ed="B" n="0367a13"/> <lb ed="B" n="0367a14"/> <lb ed="B" n="0367a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0368a" n="0368a"/> <lb ed="B" n="0368a01"/> <lb ed="B" n="0368a02"/> <lb ed="B" n="0368a03"/> <lb ed="B" n="0368a04"/> <lb ed="B" n="0368a05"/> <lb ed="B" n="0368a06"/> <lb ed="B" n="0368a07"/> <lb ed="B" n="0368a08"/> <lb ed="B" n="0368a09"/> <lb ed="B" n="0368a10"/> <lb ed="B" n="0368a11"/> <lb ed="B" n="0368a12"/> <lb ed="B" n="0368a13"/> <lb ed="B" n="0368a14"/> <lb ed="B" n="0368a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0369a" n="0369a"/> <lb ed="B" n="0369a01"/> <lb ed="B" n="0369a02"/> <lb ed="B" n="0369a03"/> <lb ed="B" n="0369a04"/> <lb ed="B" n="0369a05"/> <lb ed="B" n="0369a06"/> <lb ed="B" n="0369a07"/> <lb ed="B" n="0369a08"/> <lb ed="B" n="0369a09"/> <lb ed="B" n="0369a10"/> <lb ed="B" n="0369a11"/> <lb ed="B" n="0369a12"/> <lb ed="B" n="0369a13"/> <lb ed="B" n="0369a14"/> <lb ed="B" n="0369a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0370a" n="0370a"/> <lb ed="B" n="0370a01"/> <lb ed="B" n="0370a02"/> <lb ed="B" n="0370a03"/> <lb ed="B" n="0370a04"/> <lb ed="B" n="0370a05"/> <lb ed="B" n="0370a06"/> <lb ed="B" n="0370a07"/> <lb ed="B" n="0370a08"/> <lb ed="B" n="0370a09"/> <lb ed="B" n="0370a10"/> <lb ed="B" n="0370a11"/> <lb ed="B" n="0370a12"/> <lb ed="B" n="0370a13"/> <lb ed="B" n="0370a14"/> <lb ed="B" n="0370a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0371a" n="0371a"/> <lb ed="B" n="0371a01"/> <lb ed="B" n="0371a02"/> <lb ed="B" n="0371a03"/> <lb ed="B" n="0371a04"/> <lb ed="B" n="0371a05"/> <lb ed="B" n="0371a06"/> <lb ed="B" n="0371a07"/> <lb ed="B" n="0371a08"/> <lb ed="B" n="0371a09"/> <lb ed="B" n="0371a10"/> <lb ed="B" n="0371a11"/> <lb ed="B" n="0371a12"/> <lb ed="B" n="0371a13"/> <lb ed="B" n="0371a14"/> <lb ed="B" n="0371a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0372a" n="0372a"/> <lb ed="B" n="0372a01"/> <lb ed="B" n="0372a02"/> <lb ed="B" n="0372a03"/> <lb ed="B" n="0372a04"/> <lb ed="B" n="0372a05"/> <lb ed="B" n="0372a06"/> <lb ed="B" n="0372a07"/> <lb ed="B" n="0372a08"/> <lb ed="B" n="0372a09"/> <lb ed="B" n="0372a10"/> <lb ed="B" n="0372a11"/> <lb ed="B" n="0372a12"/> <lb ed="B" n="0372a13"/> <lb ed="B" n="0372a14"/> <lb ed="B" n="0372a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0373a" n="0373a"/> <lb ed="B" n="0373a01"/> <lb ed="B" n="0373a02"/> <lb ed="B" n="0373a03"/> <lb ed="B" n="0373a04"/> <lb ed="B" n="0373a05"/> <lb ed="B" n="0373a06"/> <lb ed="B" n="0373a07"/> <lb ed="B" n="0373a08"/> <lb ed="B" n="0373a09"/> <lb ed="B" n="0373a10"/> <lb ed="B" n="0373a11"/> <lb ed="B" n="0373a12"/> <lb ed="B" n="0373a13"/> <lb ed="B" n="0373a14"/> <lb ed="B" n="0373a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0374a" n="0374a"/> <lb ed="B" n="0374a01"/> <lb ed="B" n="0374a02"/> <lb ed="B" n="0374a03"/> <lb ed="B" n="0374a04"/> <lb ed="B" n="0374a05"/> <lb ed="B" n="0374a06"/> <lb ed="B" n="0374a07"/> <lb ed="B" n="0374a08"/> <lb ed="B" n="0374a09"/> <lb ed="B" n="0374a10"/> <lb ed="B" n="0374a11"/> <lb ed="B" n="0374a12"/> <lb ed="B" n="0374a13"/> <lb ed="B" n="0374a14"/> <lb ed="B" n="0374a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0375a" n="0375a"/> <lb ed="B" n="0375a01"/> <lb ed="B" n="0375a02"/> <lb ed="B" n="0375a03"/> <lb ed="B" n="0375a04"/> <lb ed="B" n="0375a05"/> <lb ed="B" n="0375a06"/> <lb ed="B" n="0375a07"/> <lb ed="B" n="0375a08"/> <lb ed="B" n="0375a09"/> <lb ed="B" n="0375a10"/> <lb ed="B" n="0375a11"/> <lb ed="B" n="0375a12"/> <lb ed="B" n="0375a13"/> <lb ed="B" n="0375a14"/> <lb ed="B" n="0375a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0376a" n="0376a"/> <lb ed="B" n="0376a01"/> <lb ed="B" n="0376a02"/> <lb ed="B" n="0376a03"/> <lb ed="B" n="0376a04"/> <lb ed="B" n="0376a05"/> <lb ed="B" n="0376a06"/> <lb ed="B" n="0376a07"/> <lb ed="B" n="0376a08"/> <lb ed="B" n="0376a09"/> <lb ed="B" n="0376a10"/> <lb ed="B" n="0376a11"/> <lb ed="B" n="0376a12"/> <lb ed="B" n="0376a13"/> <lb ed="B" n="0376a14"/> <lb ed="B" n="0376a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0377a" n="0377a"/> <lb ed="B" n="0377a01"/> <lb ed="B" n="0377a02"/> <lb ed="B" n="0377a03"/> <lb ed="B" n="0377a04"/> <lb ed="B" n="0377a05"/> <lb ed="B" n="0377a06"/> <lb ed="B" n="0377a07"/> <lb ed="B" n="0377a08"/> <lb ed="B" n="0377a09"/> <lb ed="B" n="0377a10"/> <lb ed="B" n="0377a11"/> <lb ed="B" n="0377a12"/> <lb ed="B" n="0377a13"/> <lb ed="B" n="0377a14"/> <lb ed="B" n="0377a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0378a" n="0378a"/> <lb ed="B" n="0378a01"/> <lb ed="B" n="0378a02"/> <lb ed="B" n="0378a03"/> <lb ed="B" n="0378a04"/> <lb ed="B" n="0378a05"/> <lb ed="B" n="0378a06"/> <lb ed="B" n="0378a07"/> <lb ed="B" n="0378a08"/> <lb ed="B" n="0378a09"/> <lb ed="B" n="0378a10"/> <lb ed="B" n="0378a11"/> <lb ed="B" n="0378a12"/> <lb ed="B" n="0378a13"/> <lb ed="B" n="0378a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">建中寺</cb:mulu><p xml:id="pB12p0378a1401">建中寺，普泰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0378001" n="0378001"/>元年，尙书令乐平王尔朱世隆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0378002" n="0378002"/>所立也。本是阉官司空刘腾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0378003" n="0378003"/>宅。屋宇奢侈， <lb ed="B" n="0378a15"/>樑栋逾制，一里之间，廊庑充溢，堂比宣光殿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0378004" n="0378004"/>，门匹乾明门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0378005" n="0378005"/>，博敞弘丽，诸王莫及也。在西阳 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0379a" n="0379a"/> <lb ed="B" n="0379a01"/>门内御道北，所【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无所字。</note>谓延年里刘腾宅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379006" n="0379006"/>。东有太仆寺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379007" n="0379007"/>，寺东有乘黄署<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379008" n="0379008"/>，署东有 <lb ed="B" n="0379a02"/>武库署<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379009" n="0379009"/>，即魏相国司马文王<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379010" n="0379010"/>府，库【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本库上有武字。</note>东至阊阖宫【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无宫字。案元河南志三：“武库 <lb ed="B" n="0379a03"/>署在乘黄署东，东至宫门。”则此当有宫字。</note>门是也。</p> <lb ed="B" n="0379a04"/><p xml:id="pB12p0379a0401">西阳门内御道□〈南〉【挍】<note place="inline">绿君亭本、真意堂本空格作南。吴琯本、汉魏本不空格。按元河南志三：“永康里在西阳门御道南。”则南字是，今據補。</note>有永康里。里内复有领军将军 <lb ed="B" n="0379a05"/>元叉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379011" n="0379011"/>【挍】<note place="inline">照旷阁本、吴集证本、张合挍本作叉，元河南志三亦作乂。吴琯本、汉魏本、真意堂本作義，下同。说详注。</note>宅。掘【挍】<note place="inline">元河南志三掘作穿。</note>故井得石铭，云是汉太尉荀彧 <lb ed="B" n="0379a06"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0379012" n="0379012"/>宅。正光<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379013" n="0379013"/>年中，元叉专权，太后幽隔永巷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379014" n="0379014"/>，腾为谋主<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379015" n="0379015"/>。叉是江阳王继<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379016" n="0379016"/>之子，太 <lb ed="B" n="0379a07"/>后妹婿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379017" n="0379017"/>。熙平初，明帝幼冲，诸王权【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本权作劝。</note>上。太后拜叉为侍中领军左右，令总禁 <lb ed="B" n="0379a08"/>兵，委以腹心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379018" n="0379018"/>，反得幽隔永巷六年<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379019" n="0379019"/>。太后哭曰：“养虎自啮，长虺成蛇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379020" n="0379020"/>。”至孝昌二【挍】 <lb ed="B" n="0379a09"/><note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无二字。吴集证云：“按纲目太后反政在元年，此作二，疑缺误也。”按此当是记元叉被诛之年，连叙及太后反政事，说见注。</note>年，太后反政，遂诛叉等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379021" n="0379021"/>，没腾田宅。 <lb ed="B" n="0379a10"/>元叉诛日，腾已物故，太后追思腾罪，发墓残尸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379022" n="0379022"/>，使其神灵无所归趣。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作聚。</note>以宅赐高 <lb ed="B" n="0379a11"/>阳【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无高阳二字，非。</note>王雍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379023" n="0379023"/>。〈雍薨，太原王尔朱荣停憩其上，荣被诛〉。【挍】<note place="inline">各本皆无。说郛四有此十五字。按下文云：“尔 <lb ed="B" n="0379a12"/>朱世隆为荣追福。”与此義正相应。有之当是，今據以補。</note>建義（明）【挍】<note place="inline">吴集证云：“義当作明。”按建義是莊帝第一年号，时尔朱荣尙未死，决非。建明为东海王晔年号，考下文相合，吴说是也。今从之。</note>元年，尙书令乐 <lb ed="B" n="0379a13"/>平王<anchor xml:id="nkr_note_orig_0379024" n="0379024"/>尔朱世隆为荣追福，题以为寺，朱门黄阁，所谓仙居也。以前厅为<persName>佛</persName>殿，後堂为讲室，【挍】<note place="inline">吴琯本、 <lb ed="B" n="0379a14"/>汉魏本室作堂。</note>金花宝盖，遍满其中。有一凉风堂，本腾避暑之处，凄凉常冷，经夏无蝇，有万年千岁之树也 <lb ed="B" n="0379a15"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0379025" n="0379025"/>。</p></cb:div> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0380a" n="0380a"/> <lb ed="B" n="0380a01"/> <lb ed="B" n="0380a02"/> <lb ed="B" n="0380a03"/> <lb ed="B" n="0380a04"/> <lb ed="B" n="0380a05"/> <lb ed="B" n="0380a06"/> <lb ed="B" n="0380a07"/> <lb ed="B" n="0380a08"/> <lb ed="B" n="0380a09"/> <lb ed="B" n="0380a10"/> <lb ed="B" n="0380a11"/> <lb ed="B" n="0380a12"/> <lb ed="B" n="0380a13"/> <lb ed="B" n="0380a14"/> <lb ed="B" n="0380a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0381a" n="0381a"/> <lb ed="B" n="0381a01"/> <lb ed="B" n="0381a02"/> <lb ed="B" n="0381a03"/> <lb ed="B" n="0381a04"/> <lb ed="B" n="0381a05"/> <lb ed="B" n="0381a06"/> <lb ed="B" n="0381a07"/> <lb ed="B" n="0381a08"/> <lb ed="B" n="0381a09"/> <lb ed="B" n="0381a10"/> <lb ed="B" n="0381a11"/> <lb ed="B" n="0381a12"/> <lb ed="B" n="0381a13"/> <lb ed="B" n="0381a14"/> <lb ed="B" n="0381a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0382a" n="0382a"/> <lb ed="B" n="0382a01"/> <lb ed="B" n="0382a02"/> <lb ed="B" n="0382a03"/> <lb ed="B" n="0382a04"/> <lb ed="B" n="0382a05"/> <lb ed="B" n="0382a06"/> <lb ed="B" n="0382a07"/> <lb ed="B" n="0382a08"/> <lb ed="B" n="0382a09"/> <lb ed="B" n="0382a10"/> <lb ed="B" n="0382a11"/> <lb ed="B" n="0382a12"/> <lb ed="B" n="0382a13"/> <lb ed="B" n="0382a14"/> <lb ed="B" n="0382a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0383a" n="0383a"/> <lb ed="B" n="0383a01"/> <lb ed="B" n="0383a02"/> <lb ed="B" n="0383a03"/> <lb ed="B" n="0383a04"/> <lb ed="B" n="0383a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">长秋寺</cb:mulu><p xml:id="pB12p0383a0501">长秋寺，刘腾所立也。腾初为长秋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383001" n="0383001"/>【挍】<note place="inline">吴琯本作春，误。</note>《令》【挍】<note place="inline">说郛四勿令字。按魏书腾传“为大长秋卿”。官氏志第三品有大长秋卿。长秋令卿未见他书，令字当从说郛衍。</note>卿， <lb ed="B" n="0383a06"/>因以为名。在西阳门【挍】<note place="inline">汉魏本西作南。按各本皆作西，西阳门见于衒之序後所叙各门中。汉魏本误。</note>内御道北一里，亦在延年里，即是晋中朝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383002" n="0383002"/> <lb ed="B" n="0383a07"/>时金市<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383003" n="0383003"/>处。</p> <lb ed="B" n="0383a08"/><p xml:id="pB12p0383a0801">寺北有濛汜池<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383004" n="0383004"/>，夏则有水，冬则竭矣。中有三层浮图一所，金盘灵刹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383005" n="0383005"/>，曜诸城内。作六牙白 <lb ed="B" n="0383a09"/>象负释【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本释作什。</note>迦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383006" n="0383006"/>在虚空【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无空字。</note>中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383007" n="0383007"/>。莊严<persName>佛</persName>事<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383008" n="0383008"/>，悉用金玉。工作【挍】<note place="inline">吴琯 <lb ed="B" n="0383a10"/>本、汉魏本工作作“作工”。</note>之异，难可具陈。四月四日，此像常出<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383009" n="0383009"/>，辟邪狮子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383010" n="0383010"/>导引其前。吞刀吐火<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383011" n="0383011"/>，腾 <lb ed="B" n="0383a11"/>骧一面；綵幢上索<anchor xml:id="nkr_note_orig_0383012" n="0383012"/>，诡谲不常。奇伎异服，冠于都市。像停之处，观者如堵，迭相践跃，常有死 <lb ed="B" n="0383a12"/>人。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0383a13"/> <lb ed="B" n="0383a14"/> <lb ed="B" n="0383a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0384a" n="0384a"/> <lb ed="B" n="0384a01"/> <lb ed="B" n="0384a02"/> <lb ed="B" n="0384a03"/> <lb ed="B" n="0384a04"/> <lb ed="B" n="0384a05"/> <lb ed="B" n="0384a06"/> <lb ed="B" n="0384a07"/> <lb ed="B" n="0384a08"/> <lb ed="B" n="0384a09"/> <lb ed="B" n="0384a10"/> <lb ed="B" n="0384a11"/> <lb ed="B" n="0384a12"/> <lb ed="B" n="0384a13"/> <lb ed="B" n="0384a14"/> <lb ed="B" n="0384a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0385a" n="0385a"/> <lb ed="B" n="0385a01"/> <lb ed="B" n="0385a02"/> <lb ed="B" n="0385a03"/> <lb ed="B" n="0385a04"/> <lb ed="B" n="0385a05"/> <lb ed="B" n="0385a06"/> <lb ed="B" n="0385a07"/> <lb ed="B" n="0385a08"/> <lb ed="B" n="0385a09"/> <lb ed="B" n="0385a10"/> <lb ed="B" n="0385a11"/> <lb ed="B" n="0385a12"/> <lb ed="B" n="0385a13"/> <lb ed="B" n="0385a14"/> <lb ed="B" n="0385a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0386a" n="0386a"/> <lb ed="B" n="0386a01"/> <lb ed="B" n="0386a02"/> <lb ed="B" n="0386a03"/> <lb ed="B" n="0386a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">瑶光寺</cb:mulu><p xml:id="pB12p0386a0401">瑶光寺，世宗宣武皇帝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386001" n="0386001"/>所立，在阊阖城【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无城字。吴集证云：“按此言城门，所以别宫前之阊阖门也。各本俱脱去城字，误也。”</note>门御道北， <lb ed="B" n="0386a05"/>东去千秋门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386002" n="0386002"/>二里。</p> <lb ed="B" n="0386a06"/><p xml:id="pB12p0386a0601">千秋门内道北有西游园，园【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本园字不重。</note>中有凌雲台，即是<name role="" type="person">魏文帝</name>所筑者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386003" n="0386003"/>。台上有八角井， <lb ed="B" n="0386a07"/>高祖于井北造凉风观，登之远望，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本远望作“望远”。</note>目极洛川；台下有碧海曲池；台东有【挍】<note place="inline">吴琯本汉魏本无有 <lb ed="B" n="0386a08"/>字。</note>宣慈观，去地十【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本十上有一字。</note>丈。观东有灵芝钓台<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386004" n="0386004"/>，垒木为之，出于海中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386005" n="0386005"/>，去地二 <lb ed="B" n="0386a09"/>十丈。风生户牖，雲起樑栋，丹楹刻桷，图写列仙。刻石为鲸鱼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386006" n="0386006"/>，揹负钓【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本钓作钧，误。</note>台，既如 <lb ed="B" n="0386a10"/>从地涌出，又似空中飞下。钓台南有宣光殿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386007" n="0386007"/>，北有嘉福殿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386008" n="0386008"/>，西有九龙殿，殿前九【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意 <lb ed="B" n="0386a11"/>堂本九作有。</note>龙吐水成一海<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386009" n="0386009"/>。凡四殿，皆有飞阁向灵芝【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本芝下有台字。</note>往来。三伏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386010" n="0386010"/>之月，皇帝 <lb ed="B" n="0386a12"/>在灵芝台以避暑。</p> <lb ed="B" n="0386a13"/><p xml:id="pB12p0386a1301">有五层浮图一所，去地五十丈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386011" n="0386011"/>。仙掌凌虚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386012" n="0386012"/>，铎垂雲表，作工之妙，埒美永寧讲殿。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、 <lb ed="B" n="0386a14"/>真意堂本殿作堂。</note>尼房五百馀间，绮疏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386013" n="0386013"/>连亘，户牖相通，珍木香草，不可勝言。牛筋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386014" n="0386014"/>狗骨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386015" n="0386015"/>之木，鸡 <lb ed="B" n="0386a15"/>头<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386016" n="0386016"/>鸭脚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386017" n="0386017"/>之草亦悉备焉。椒房<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386018" n="0386018"/>嫔御，学道之所，掖庭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386019" n="0386019"/>美人，幷在其中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0386020" n="0386020"/>。亦有名 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0387a" n="0387a"/> <lb ed="B" n="0387a01"/>族处女，性爱道场，落发辞亲，来仪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387021" n="0387021"/>【挍】<note place="inline">各本仪作依。吴集证本作仪。说郛四亦作仪。</note>此寺，屛珍丽之饰，服修道之衣，投心 <lb ed="B" n="0387a02"/>入（八）【挍】<note place="inline">吴琯本，绿君亭本、真意堂本作八。吴集证云：“按大品经说八正，曰正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定，则此入字当作八。”按八正与下一乘句为对文，吴说是，今據正。</note>正，归诚一乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387022" n="0387022"/>。 <lb ed="B" n="0387a03"/>永安三年中，尔朱兆入洛阳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387023" n="0387023"/>，纵兵大掠，时有秀容胡骑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387024" n="0387024"/>数十【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本十下有人字。</note>入瑶光【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、 <lb ed="B" n="0387a04"/>真意堂本无瑶光二字。</note>寺婬秽。自此後颇获讥讪。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本讪作诮。</note>京师语曰：“洛阳男【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本男作女。</note>儿急 <lb ed="B" n="0387a05"/>作髻<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387025" n="0387025"/>，瑶光寺尼夺作【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作作女。</note>婿。”</p> <lb ed="B" n="0387a06"/><p xml:id="pB12p0387a0601">瑶光寺北有承明门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387026" n="0387026"/>，有金墉城，即魏氏所筑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387027" n="0387027"/>。〈晋永康中，惠帝幽于金墉城。东有洛阳小城， <lb ed="B" n="0387a07"/>永嘉中所筑。〉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387028" n="0387028"/>【挍】<note place="inline">此二十二字，各本皆有，吴集证本无，与此同。今據各本補。唐钩沉本“晋永康中惠帝幽于金墉城”十一字補在“有金墉城”句下，“东有洛阳小城永嘉中所筑”十一字補在文末“有如雲也”句下。</note>城 <lb ed="B" n="0387a08"/>东北角有<name role="" type="person">魏文帝</name>百尺楼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387029" n="0387029"/>，年虽【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、吴集证本虽作岁。</note>久远，形制如初。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本制作制，同。</note>高祖在城内作 <lb ed="B" n="0387a09"/>光极殿，因名金墉城门为光极门<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387030" n="0387030"/>。又作重楼飞阁，遍城。上下，从地望之，有如雲也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387031" n="0387031"/>。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0387a10"/> <lb ed="B" n="0387a11"/> <lb ed="B" n="0387a12"/> <lb ed="B" n="0387a13"/> <lb ed="B" n="0387a14"/> <lb ed="B" n="0387a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0388a" n="0388a"/> <lb ed="B" n="0388a01"/> <lb ed="B" n="0388a02"/> <lb ed="B" n="0388a03"/> <lb ed="B" n="0388a04"/> <lb ed="B" n="0388a05"/> <lb ed="B" n="0388a06"/> <lb ed="B" n="0388a07"/> <lb ed="B" n="0388a08"/> <lb ed="B" n="0388a09"/> <lb ed="B" n="0388a10"/> <lb ed="B" n="0388a11"/> <lb ed="B" n="0388a12"/> <lb ed="B" n="0388a13"/> <lb ed="B" n="0388a14"/> <lb ed="B" n="0388a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0389a" n="0389a"/> <lb ed="B" n="0389a01"/> <lb ed="B" n="0389a02"/> <lb ed="B" n="0389a03"/> <lb ed="B" n="0389a04"/> <lb ed="B" n="0389a05"/> <lb ed="B" n="0389a06"/> <lb ed="B" n="0389a07"/> <lb ed="B" n="0389a08"/> <lb ed="B" n="0389a09"/> <lb ed="B" n="0389a10"/> <lb ed="B" n="0389a11"/> <lb ed="B" n="0389a12"/> <lb ed="B" n="0389a13"/> <lb ed="B" n="0389a14"/> <lb ed="B" n="0389a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0390a" n="0390a"/> <lb ed="B" n="0390a01"/> <lb ed="B" n="0390a02"/> <lb ed="B" n="0390a03"/> <lb ed="B" n="0390a04"/> <lb ed="B" n="0390a05"/> <lb ed="B" n="0390a06"/> <lb ed="B" n="0390a07"/> <lb ed="B" n="0390a08"/> <lb ed="B" n="0390a09"/> <lb ed="B" n="0390a10"/> <lb ed="B" n="0390a11"/> <lb ed="B" n="0390a12"/> <lb ed="B" n="0390a13"/> <lb ed="B" n="0390a14"/> <lb ed="B" n="0390a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0391a" n="0391a"/> <lb ed="B" n="0391a01"/> <lb ed="B" n="0391a02"/> <lb ed="B" n="0391a03"/> <lb ed="B" n="0391a04"/> <lb ed="B" n="0391a05"/> <lb ed="B" n="0391a06"/> <lb ed="B" n="0391a07"/> <lb ed="B" n="0391a08"/> <lb ed="B" n="0391a09"/> <lb ed="B" n="0391a10"/> <lb ed="B" n="0391a11"/> <lb ed="B" n="0391a12"/> <lb ed="B" n="0391a13"/> <lb ed="B" n="0391a14"/> <lb ed="B" n="0391a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0392a" n="0392a"/> <lb ed="B" n="0392a01"/> <lb ed="B" n="0392a02"/> <lb ed="B" n="0392a03"/> <lb ed="B" n="0392a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">景乐寺</cb:mulu><p xml:id="pB12p0392a0401">景乐寺，太傅淸河文献王怿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0392001" n="0392001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0392001" n="0392001"/>所立也。怿是孝<name role="" type="person">文皇帝</name>之子，宣武皇帝之弟。阊阖南御道〈东〉，西【挍】<note place="inline">吴集 <lb ed="B" n="0392a05"/>证云：“按此处疑有脱误，子注言望<name role="" type="person">永寧寺</name>正相当，则阊阖宫前之门也。子注言西有司徒府，则御道西当作御道东也（吴本以望<name role="" type="person">永寧寺</name>正相当寺西有司徒府等语为子注，故所说云然）。”按阊阖门前御道东有左卫府，府南有司徒府（见<name role="" type="person">永寧寺</name>下）。此寺西有司徒府， <lb ed="B" n="0392a06"/>则寺当御道东，吴说是也。唐钩沉本在西上補东字，西字属下读。今从之。</note>望<name role="" type="person">永寧寺</name>正相当。寺西有司徒府，东有大将军高肇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0392002" n="0392002"/>宅，北连義井 <lb ed="B" n="0392a07"/>里。</p> <lb ed="B" n="0392a08"/><p xml:id="pB12p0392a0801">〈義〉井【挍】<note place="inline">吴集证本与此同。各本井上有義字。按義井二字为里名，似不当省，今補。</note>里北门外有桑【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本桑作丛。元河南志三亦作丛。</note>树数【挍】<note place="inline">缘君亭本、真意堂本数下有十字。</note> <lb ed="B" n="0392a09"/>株，枝条繁茂，下有甘井一所，石槽铁罐，供给行人，饮水庇阴，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、吴集证本作荫。</note>多有憩者。</p> <lb ed="B" n="0392a10"/><p xml:id="pB12p0392a1001">有<persName>佛</persName>殿一所，像辇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0392003" n="0392003"/>在焉，雕刻巧妙，冠绝一时。堂庑周环，曲房连接，轻条拂户，花蕊被庭。至于 <lb ed="B" n="0392a11"/>大【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本大作六，说郛四亦作六。吴集证云：“大，何本作六，误。”又本书四王典御寺下“至于六斋，常击鼓歌舞也”，吴集证本亦改六为大。按道宣释迦方志教相篇云：“魏高祖孝<name role="" type="person">文皇帝</name>……六宫侍女皆持年三月六斋。”则六斋为魏 <lb ed="B" n="0392a12"/>时所习行，不能谓误，吴说未允，不如各存其旧。六斋注见卷三大统寺条。</note>斋，常设女乐。歌声绕樑，舞袖徐转，丝管寥亮，谐妙入神。以是尼寺， <lb ed="B" n="0392a13"/>丈夫不得入。得往观者，以为至天堂。及文献王薨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0392004" n="0392004"/>，寺禁稍宽，百姓出入，无复限碍。後汝南王 <lb ed="B" n="0392a14"/>悦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0392005" n="0392005"/>复修之。悦是文献之弟。召【挍】<note place="inline">吴琯本，汉魏本、真意堂本召作诏。</note>诸音乐，逞伎寺内。奇禽怪兽，舞抃殿庭，【挍】<note place="inline">吴琯 <lb ed="B" n="0392a15"/>本、汉魏本庭作亭。</note>飞空幻惑，世所未睹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0392006" n="0392006"/>。异端奇術，总萃其中。剥驴投【挍】<note place="inline">吴琯本投作拔，汉魏本作扳。</note>井，植枣种瓜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0392007" n="0392007"/>， <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0393a" n="0393a"/> <lb ed="B" n="0393a01"/>须臾之间皆得食。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本食上有赐字。绿君亭本、真意堂本食下有之字。</note>士女观者，目乱睛【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本睛作精。</note>迷。自建義【挍】 <lb ed="B" n="0393a02"/><note place="inline">吴琯本、汉魏本義字空格。</note>已後，京师频有大兵，此戏遂隐也。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0393a03"/> <lb ed="B" n="0393a04"/> <lb ed="B" n="0393a05"/> <lb ed="B" n="0393a06"/> <lb ed="B" n="0393a07"/> <lb ed="B" n="0393a08"/> <lb ed="B" n="0393a09"/> <lb ed="B" n="0393a10"/> <lb ed="B" n="0393a11"/> <lb ed="B" n="0393a12"/> <lb ed="B" n="0393a13"/> <lb ed="B" n="0393a14"/> <lb ed="B" n="0393a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0394a" n="0394a"/> <lb ed="B" n="0394a01"/> <lb ed="B" n="0394a02"/> <lb ed="B" n="0394a03"/> <lb ed="B" n="0394a04"/> <lb ed="B" n="0394a05"/> <lb ed="B" n="0394a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">昭仪尼寺</cb:mulu><p xml:id="pB12p0394a0601">昭仪尼寺，阉官等所立也。在东阳门内一里御道南。东阳门内【挍】<note place="inline">吴集证云：“内字下疑脱去御字。”按元河南志三亦无御字，与此同。</note>道北太 <lb ed="B" n="0394a07"/>《北》【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无北字。元河南志三亦作太仓署。此北字当是涉上文北字而误衍。</note>仓、导官二署<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394001" n="0394001"/>。东南【挍】<note place="inline">元河南志三云：“治粟里，导官署南。”无东字。</note>治粟里， <lb ed="B" n="0394a08"/>仓司官属住其内。</p> <lb ed="B" n="0394a09"/><p xml:id="pB12p0394a0901">太后<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394002" n="0394002"/>临朝，阍寺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394003" n="0394003"/>专宠，宦者之家，积金满堂。【挍】<note place="inline">说郛四作“金玉满堂”。</note>是以萧欣云：“高轩斗升【挍】<note place="inline">按斗升二 <lb ed="B" n="0394a10"/>字无義，疑有误。</note>者，〈尽是〉【挍】<note place="inline">绿君亭本、真意堂本有“尽是”二字。按文例当有之，今據補。</note>阉官之【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无之字，误脱。</note>厘【挍】<note place="inline">各本厘作嫠。吴集证云：“厘当从各本作嫠。”说郛四亦作 <lb ed="B" n="0394a11"/>嫠。按厘与嫠同，见注。</note>妇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394004" n="0394004"/>；胡<name role="" type="person">马鸣</name>珂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394005" n="0394005"/>者，莫不【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本、吴集证本作非。说郛四亦作非。</note>黄【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作英，误。</note>门之养息<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394006" n="0394006"/> <lb ed="B" n="0394a12"/>也。”欣，阳平人也。爱尙文籍，少有名誉，见阍【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本作阉。</note>寺宠盛，遂发此言，因即知名，为治书侍 <lb ed="B" n="0394a13"/>御史<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394007" n="0394007"/>。</p> <lb ed="B" n="0394a14"/><p xml:id="pB12p0394a1401">寺有一<persName>佛</persName>二菩萨，塑工精绝，京师所无也。四月七日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394008" n="0394008"/>，常出诣景明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394009" n="0394009"/>，景明三像恒出迎之，伎 <lb ed="B" n="0394a15"/>乐之盛，与刘腾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394010" n="0394010"/>相比。堂前有酒树面木<anchor xml:id="nkr_note_orig_0394011" n="0394011"/>。</p> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0395a" n="0395a"/> <lb ed="B" n="0395a01"/><p xml:id="pB12p0395a0101">昭仪寺有池，京师学徒谓之翟泉也。衒之按杜预註春秋云：“翟泉在晋太仓西南<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395012" n="0395012"/>。”按晋太仓 <lb ed="B" n="0395a02"/>在建春门内<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395013" n="0395013"/>，今太仓在东阳门内，此地今在【挍】<note place="inline">今在二字疑倒。</note>太仓西南，明非翟泉也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395014" n="0395014"/>。後隐士赵逸 <lb ed="B" n="0395a03"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0395015" n="0395015"/>云：“此地是晋侍中石崇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395016" n="0395016"/>家池，池南有绿珠楼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395017" n="0395017"/>。”于是学徒始寤，经过者想见绿珠之容 <lb ed="B" n="0395a04"/>也。</p> <lb ed="B" n="0395a05"/><p xml:id="pB12p0395a0501">池西南有愿会寺，中书舍人（侍郞）【挍】<note place="inline">按各本皆如此。太平御览九百七十三、太平廣记四百七、元河南志三、说郛四皆作中书侍郞。按魏书翊本传言历中书侍郞，王翊墓志亦谓“特除中书侍郞”，则 <lb ed="B" n="0395a06"/>舍人当是侍郞之误，今據正。</note>王翊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395018" n="0395018"/>【挍】<note place="inline">吴集证本翊误作翃。</note>捨宅所立也。<persName>佛</persName>堂前生【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本生作有。御览、廣记皆作生，与此同。</note>桑树一株， <lb ed="B" n="0395a07"/>直上五尺，枝条横绕，柯葉傍佈，形如羽盖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395019" n="0395019"/>。复【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作覆。</note>高五尺，又然。凡为五重，每【挍】 <lb ed="B" n="0395a08"/><note place="inline">御览、廣记每下有一字。</note>重葉【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本葉下有生字。</note>椹各异，京师道俗谓之神桑。观者成市，施【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本施上有布字。御览亦 <lb ed="B" n="0395a09"/>有布字，廣记无。</note>者甚众。帝闻而恶之，以为惑众，命给事中【挍】<note place="inline">御览、廣记皆无中字。</note>黄门侍郞元纪伐杀【挍】<note place="inline">绿君亭本无杀字。</note>之。 <lb ed="B" n="0395a10"/>其日雲雾晦冥，下斧之处，血流【挍】<note place="inline">御览、廣记血流作“流血”。</note>至地，见者莫不悲泣。</p> <lb ed="B" n="0395a11"/><p xml:id="pB12p0395a1101">寺南有宜寿里，内有苞信县令段（段）【挍】<note place="inline">绿君亭本、吴集证本作段，是。今正。</note>辉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395020" n="0395020"/>宅，地下常闻【挍】<note place="inline">御览六百五十八引闻下有有字。</note>锺【挍】<note place="inline">说郛 <lb ed="B" n="0395a12"/>四锺下有磬字。各本锺，作钟。</note>声。时见五色光明，照于堂宇。辉其（甚）【挍】<note place="inline">各本作甚，唯吴集证本作其，与此同。按御览六百五十八、廣记九十九引亦作甚，今正。</note>异之， <lb ed="B" n="0395a13"/>遂掘光所，得金像一躯，可高三尺。〈幷〉有【挍】<note place="inline">御览有作幷。廣记有上有幷字。按依文義当有幷字。今補。</note>二菩萨，趺【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本趺下有坐字。</note> <lb ed="B" n="0395a14"/>上铭云：【挍】<note place="inline">绿君亭本、吴集证本云作曰。御览作曰，廣记作云。</note>“晋太【挍】<note place="inline">御览、廣记作泰。</note>始<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395021" n="0395021"/>二年五月十五日侍中中书监【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本 <lb ed="B" n="0395a15"/>监作令。御览、廣记、元河南志皆作监，与此同。</note>荀勗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0395022" n="0395022"/>造。”辉遂捨宅为<name role="" type="person">光明寺</name>。时人咸云：“此荀勗旧宅。”【挍】<note place="inline">御览作“此地是荀勗宅”。廣记作 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0396a" n="0396a"/> <lb ed="B" n="0396a01"/>“此是荀勗故宅”。</note>其後，盗者欲窃此像，像【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本像字不重，误。廣记亦重。</note>与菩萨合声喝贼，盗者惊怖，应即【挍】<note place="inline">廣记应即作“即 <lb ed="B" n="0396a02"/>时”。</note>殒倒。众僧闻像叫声，遂来捉得贼。【挍】<note place="inline">廣记此句作“遂擒之”。</note></p></cb:div> <lb ed="B" n="0396a03"/> <lb ed="B" n="0396a04"/> <lb ed="B" n="0396a05"/> <lb ed="B" n="0396a06"/> <lb ed="B" n="0396a07"/> <lb ed="B" n="0396a08"/> <lb ed="B" n="0396a09"/> <lb ed="B" n="0396a10"/> <lb ed="B" n="0396a11"/> <lb ed="B" n="0396a12"/> <lb ed="B" n="0396a13"/> <lb ed="B" n="0396a14"/> <lb ed="B" n="0396a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0397a" n="0397a"/> <lb ed="B" n="0397a01"/> <lb ed="B" n="0397a02"/> <lb ed="B" n="0397a03"/> <lb ed="B" n="0397a04"/> <lb ed="B" n="0397a05"/> <lb ed="B" n="0397a06"/> <lb ed="B" n="0397a07"/> <lb ed="B" n="0397a08"/> <lb ed="B" n="0397a09"/> <lb ed="B" n="0397a10"/> <lb ed="B" n="0397a11"/> <lb ed="B" n="0397a12"/> <lb ed="B" n="0397a13"/> <lb ed="B" n="0397a14"/> <lb ed="B" n="0397a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0398a" n="0398a"/> <lb ed="B" n="0398a01"/> <lb ed="B" n="0398a02"/> <lb ed="B" n="0398a03"/> <lb ed="B" n="0398a04"/> <lb ed="B" n="0398a05"/> <lb ed="B" n="0398a06"/> <lb ed="B" n="0398a07"/> <lb ed="B" n="0398a08"/> <lb ed="B" n="0398a09"/> <lb ed="B" n="0398a10"/> <lb ed="B" n="0398a11"/> <lb ed="B" n="0398a12"/> <lb ed="B" n="0398a13"/> <lb ed="B" n="0398a14"/> <lb ed="B" n="0398a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0399a" n="0399a"/> <lb ed="B" n="0399a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">胡统寺</cb:mulu><p xml:id="pB12p0399a0101">胡统寺，太后从姑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399001" n="0399001"/>所立也，入道为尼，遂【挍】<note place="inline">说郛四作自。</note>居此寺。在永寧南一里许。宝塔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399002" n="0399002"/>五重，金 <lb ed="B" n="0399a02"/>刹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399003" n="0399003"/>高耸。洞房<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399004" n="0399004"/>周迊，对户交疏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399005" n="0399005"/>，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本疏作<g ref="#CB00551">窗</g>。</note>朱柱素壁，甚为佳丽。其寺诸尼，帝城名 <lb ed="B" n="0399a03"/>德，善于开导<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399006" n="0399006"/>，工谈義理，常入宫与太后说法。其资养缁流<anchor xml:id="nkr_note_orig_0399007" n="0399007"/>，徒（从）【挍】<note place="inline">各本徒作从。吴集证云：“当从各本作从。”今正。</note> <lb ed="B" n="0399a04"/>无比也。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0399a05"/> <lb ed="B" n="0399a06"/> <lb ed="B" n="0399a07"/> <lb ed="B" n="0399a08"/> <lb ed="B" n="0399a09"/> <lb ed="B" n="0399a10"/> <lb ed="B" n="0399a11"/> <lb ed="B" n="0399a12"/> <lb ed="B" n="0399a13"/> <lb ed="B" n="0399a14"/> <lb ed="B" n="0399a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0400a" n="0400a"/> <lb ed="B" n="0400a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">修梵寺</cb:mulu><p xml:id="pB12p0400a0101">修梵寺，在【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本无在字。</note>淸阳门内御道北。蒿（嵩）<note place="inline">各本蒿作嵩。吴集证本作蒿，与此同。按说郛四亦作嵩。今从之。</note>明寺复在修梵寺西，幷 <lb ed="B" n="0400a02"/>雕【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本雕作墁。</note>墙峻宇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400001" n="0400001"/>，比屋连甍，亦是名寺也。</p> <lb ed="B" n="0400a03"/><p xml:id="pB12p0400a0301">修梵寺有金刚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400002" n="0400002"/>，鸠鸽【挍】<note place="inline">太平御览六百五十八引鸽作鸰。</note>不入，鸟雀不栖。菩提达摩【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本、照旷阁本磨作摩，音同相通。</note>云： <lb ed="B" n="0400a04"/>“得【挍】<note place="inline">御览得上有“元精”二字。</note>其真相也。”</p> <lb ed="B" n="0400a05"/><p xml:id="pB12p0400a0501">寺北有永和里，汉太师董卓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400003" n="0400003"/>之宅也。里南北皆有池，卓之所造，今犹有水，冬夏不竭。里中太傅 <lb ed="B" n="0400a06"/>录尙书长孙稚、尙书右仆射郭【挍】<note place="inline">吴集证本作李云：“李当从各本作郭，魏书有郭祚无李祚也。”按如隐堂及各本皆作郭，可证吴氏所见非如隐原本。</note>祚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400004" n="0400004"/>、吏部尙书邢 <lb ed="B" n="0400a07"/>鸾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400005" n="0400005"/>、【挍】<note place="inline">吴集证云：“魏书、纲目幷作峦。”唐钩沉本从之改作峦。按各本及太平廣记三百二十七、元河南志三皆作鸾，当各存其旧。太平寰宇记三洛阳县下作蛮，乃峦或鸾字之误。</note>廷尉卿元洪超<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400006" n="0400006"/>、卫 <lb ed="B" n="0400a08"/>尉卿许伯桃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400007" n="0400007"/>、梁（凉）【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本、吴集证本梁作凉。廣记、河南志亦作凉。张合挍云：“案魏书尉成兴名聿，亦作凉州刺史。”今據各书改正。</note>州刺史尉成兴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400008" n="0400008"/>等 <lb ed="B" n="0400a09"/>六宅，皆高门华屋，斋馆敞丽，楸槐荫途，桐杨夹植，当世名为贵里。掘此地者，【挍】<note place="inline">廣记无者字。</note>辄得金玉宝 <lb ed="B" n="0400a10"/>玩之物。【挍】<note place="inline">吴集证本物作属。</note>邢【挍】<note place="inline">廣记邢字上有时字。</note>鸾家常掘〈得〉【挍】<note place="inline">廣记及寰宇记、元河南志掘下皆有得字。按依文義有之为是。今補。</note>丹沙【挍】<note place="inline">寰宇记作“金沙”。</note>及 <lb ed="B" n="0400a11"/>钱数十万，铭云：“董太师之物。”後〈梦〉【挍】<note place="inline">寰宇记及元河南志後下皆有梦字。按依文義当有，今據補。廣记亦无，与今本同。</note>卓夜中随鸾索此物，鸾不 <lb ed="B" n="0400a12"/>与之，经年【挍】<note place="inline">廣记年下有而字。</note>鸾遂【挍】<note place="inline">廣记无遂字。</note>卒矣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0400009" n="0400009"/>。【挍】<note place="inline">廣记无矣字。寰宇记作“无病而𣨛”。</note></p></cb:div> <lb ed="B" n="0400a13"/> <lb ed="B" n="0400a14"/> <lb ed="B" n="0400a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0401a" n="0401a"/> <lb ed="B" n="0401a01"/> <lb ed="B" n="0401a02"/> <lb ed="B" n="0401a03"/> <lb ed="B" n="0401a04"/> <lb ed="B" n="0401a05"/> <lb ed="B" n="0401a06"/> <lb ed="B" n="0401a07"/> <lb ed="B" n="0401a08"/> <lb ed="B" n="0401a09"/> <lb ed="B" n="0401a10"/> <lb ed="B" n="0401a11"/> <lb ed="B" n="0401a12"/> <lb ed="B" n="0401a13"/> <lb ed="B" n="0401a14"/> <lb ed="B" n="0401a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0402a" n="0402a"/> <lb ed="B" n="0402a01"/> <lb ed="B" n="0402a02"/> <lb ed="B" n="0402a03"/> <lb ed="B" n="0402a04"/> <lb ed="B" n="0402a05"/> <lb ed="B" n="0402a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">景林寺</cb:mulu><p xml:id="pB12p0402a0601">景林寺，在开阳门内御道东。讲殿叠起，房庑连属，丹槛炫日，绣桷迎风，实为勝地。</p> <lb ed="B" n="0402a07"/><p xml:id="pB12p0402a0701">寺西有园，多饶奇果。春鸟秋蝉，鸣声相续。中有禅房一所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402001" n="0402001"/>，内置<name role="" type="person">祇洹精舍</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0402002" n="0402002"/>，形制虽小，巧 <lb ed="B" n="0402a08"/>构难〈比〉。加□〈以〉【挍】<note place="inline">各本加上有比字（汉魏本作此，乃比之伪），句；空格作以字，与加字连属下读。吴集证本与此同。今从各本補。</note>禅阁虚静，隐室凝邃，嘉树夹牗 <lb ed="B" n="0402a09"/>（牖），【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、吴集证本作牖。按字书无牖字，当误，今正。</note>芳杜迊阶，虽云朝市，想同巖谷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402003" n="0402003"/>。静行之僧，绳坐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402004" n="0402004"/>其内，餐 <lb ed="B" n="0402a10"/>【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本作餐。绿君亭本作餐。</note>风服道，结跏数息<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402005" n="0402005"/>。</p> <lb ed="B" n="0402a11"/><p xml:id="pB12p0402a1101">有石铭一所，国子博士卢白头<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402006" n="0402006"/>为其文。白头一【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无一字。</note>字景裕，【挍】<note place="inline">吴集证云：“按景裕一字白头，见魏书本传， <lb ed="B" n="0402a12"/>此句疑有倒误。”按魏书儒林列传作“庐景裕字仲孺，小字白头”。则白头本有二字，两书所记有异，不能强为之合。</note>范阳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402007" n="0402007"/>人也。性爱恬静，丘园放敖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402008" n="0402008"/>，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意 <lb ed="B" n="0402a13"/>堂本敖作傲。</note>学极六经，说【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本说作疏。绿君亭本註云：“一作疏。”</note>通百氏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402009" n="0402009"/>。普泰初，起家为国子博士<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402010" n="0402010"/>。虽在 <lb ed="B" n="0402a14"/>朱门，以注述为事，注周易行之于世也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0402011" n="0402011"/>。</p></cb:div> <lb ed="B" n="0402a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0403a" n="0403a"/> <lb ed="B" n="0403a01"/> <lb ed="B" n="0403a02"/> <lb ed="B" n="0403a03"/> <lb ed="B" n="0403a04"/> <lb ed="B" n="0403a05"/> <lb ed="B" n="0403a06"/> <lb ed="B" n="0403a07"/> <lb ed="B" n="0403a08"/> <lb ed="B" n="0403a09"/> <lb ed="B" n="0403a10"/> <lb ed="B" n="0403a11"/> <lb ed="B" n="0403a12"/> <lb ed="B" n="0403a13"/> <lb ed="B" n="0403a14"/> <lb ed="B" n="0403a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0404a" n="0404a"/> <lb ed="B" n="0404a01"/> <lb ed="B" n="0404a02"/> <lb ed="B" n="0404a03"/> <lb ed="B" n="0404a04"/> <lb ed="B" n="0404a05"/> <lb ed="B" n="0404a06"/> <lb ed="B" n="0404a07"/> <lb ed="B" n="0404a08"/> <lb ed="B" n="0404a09"/> <lb ed="B" n="0404a10"/> <lb ed="B" n="0404a11"/> <lb ed="B" n="0404a12"/> <lb ed="B" n="0404a13"/> <lb ed="B" n="0404a14"/> <lb ed="B" n="0404a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0405a" n="0405a"/> <lb ed="B" n="0405a01"/> <lb ed="B" n="0405a02"/> <lb ed="B" n="0405a03"/> <lb ed="B" n="0405a04"/> <lb ed="B" n="0405a05"/> <lb ed="B" n="0405a06"/> <lb ed="B" n="0405a07"/> <lb ed="B" n="0405a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">建春门</cb:mulu><p xml:id="pB12p0405a0801">建春门内御道南，【挍】<note place="inline">吴集证本此条虽提行，但仍低一格，与下文均作为景林寺之子注。</note>有勾盾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405001" n="0405001"/>、【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、吴集证本勾作句，同。</note>典农<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405002" n="0405002"/>、籍田<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405003" n="0405003"/> <lb ed="B" n="0405a09"/>三署。籍田南有司农寺。御道北有空地，拟作东宫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405004" n="0405004"/>，晋中朝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405005" n="0405005"/>时太仓处也。太仓南【挍】<note place="inline">太平寰宇记三、 <lb ed="B" n="0405a10"/>元河南志三皆作“西南”。</note>有翟泉，周迴三里，即春秋所谓王子虎、晋狐偃盟于翟泉也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405006" n="0405006"/>。冰犹澄淸，洞底明静，【挍】 <lb ed="B" n="0405a11"/><note place="inline">绿君亭本静作净。</note>鳞甲潜藏，【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本藏作泳。绿君亭本註云：“一作泳。”</note>辨其鱼鼈。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、鼈作鼈，同。</note>高祖于泉北置河南尹 <lb ed="B" n="0405a12"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0405007" n="0405007"/>，中朝【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本中上有晋字。</note>时【挍】<note place="inline">吴集证本无时字。</note>步廣里也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405008" n="0405008"/>。</p> <lb ed="B" n="0405a13"/><p xml:id="pB12p0405a1301">泉西有<name role="" type="person">华林园</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0405009" n="0405009"/>，高祖以泉在园东，因名【挍】<note place="inline">元河南志三名下有为字。</note>苍龙海。<name role="" type="person">华林园</name>中有大海，即汉（魏）【挍】<note place="inline">各本皆作汉。 <lb ed="B" n="0405a14"/>按天渊池为三国魏所凿，见注。汉东京无天渊池，此汉字不合，疑是魏字之误。</note>天渊池<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405010" n="0405010"/>，池中犹有文帝【挍】<note place="inline">吴集证云：“文字上疑脱去魏字。”按上汉字乃魏字之误，故此径云文帝，幷无脱字，吴说未允。</note> <lb ed="B" n="0405a15"/>九花台<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405011" n="0405011"/>。高祖于台上造淸凉殿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405012" n="0405012"/>。世宗在海内作蓬莱山<anchor xml:id="nkr_note_orig_0405013" n="0405013"/>，山上有仙人馆。上【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本上作 <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0406a" n="0406a"/> <lb ed="B" n="0406a01"/>山。</note>有钓台殿，幷作虹霓阁，乘虚来往。至于三月禊日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406014" n="0406014"/>，季秋巳【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本巳作良。绿君亭本、真意堂本作九。吴集证云：“按古人春 <lb ed="B" n="0406a02"/>秋修禊，皆用上巳，各本误也。”按秋禊用上巳，各书未见，吴说不知何據。</note>辰，皇帝驾龙舟鹢首<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406015" n="0406015"/>，遊于其上。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本上作山。</note>海西有藏冰室，六 <lb ed="B" n="0406a03"/>月出冰以给百官。海西南有景山【挍】<note place="inline">玉海一百六十历代殿名後魏有景阳殿，似即此殿。若然，山字疑当作阳。</note>殿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406016" n="0406016"/>。山【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本无山字。按據下“山 <lb ed="B" n="0406a04"/>西有姮娥峰”句例，当有山字。</note>东有羲和岭，岭上有温风室；山西有姮娥峰，峰上有露寒【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本露寒作寒露。按羲和岭与姮娥峰相对，温风室与寒露 <lb ed="B" n="0406a05"/>馆亦相对，此文似以作寒露为是。</note>馆，幷飞阁相通，凌山跨谷。山北有玄武池<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406017" n="0406017"/>，山南有淸暑殿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406018" n="0406018"/>。殿东有临涧亭， <lb ed="B" n="0406a06"/>殿西有临危台。</p> <lb ed="B" n="0406a07"/><p xml:id="pB12p0406a0701">景阳【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、真意堂本阳下有观字。</note>山南有百果园，果列作林，【挍】<note place="inline">太平御览九百六十五引此句作“果别作一林”。</note>林各有【挍】<note place="inline">御览有下有一字。</note>堂。有 <lb ed="B" n="0406a08"/>仙人枣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406019" n="0406019"/>，长五寸，把之两头俱出，核细如针。【挍】<note place="inline">御览针作针，同。</note>霜降乃熟，食之甚美。俗传云出<name role="" type="person">昆仑山</name>， <lb ed="B" n="0406a09"/>一曰<name role="" type="person">西王母</name>枣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406020" n="0406020"/>。又有仙人桃，其色赤，表裡照彻，得霜即熟。【挍】<note place="inline">吴琯本、汉魏本、绿君亭本、真意堂本作“得严霜乃熟”。太平御览九百六十七作 <lb ed="B" n="0406a10"/>“得霜乃熟”。</note>亦出<name role="" type="person">昆仑山</name>，一曰【挍】<note place="inline">御览曰下有西字。</note>王母桃也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406021" n="0406021"/>。</p> <lb ed="B" n="0406a11"/><p xml:id="pB12p0406a1101">柰林【挍】<note place="inline">唐钩沉本柰改作果。</note>南有【挍】<note place="inline">曾慥类说六有作百，误。</note>石碑一所，<name role="" type="person">魏明帝</name>【挍】<note place="inline"><name role="" type="person">魏明帝</name>之明字疑当作文，说见下“为其羽翼”注。</note>所立也，题云“苗【挍】<note place="inline">水经穀水 <lb ed="B" n="0406a12"/>注作茅，下同。类说作苗，与此同。</note>茨之碑。”高祖于碑北作苗茨堂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406022" n="0406022"/>。永安中年，莊帝习马射<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406023" n="0406023"/>于<name role="" type="person">华林园</name>，百官皆来 <lb ed="B" n="0406a13"/>读碑，疑苗字误。国子博士李同轨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406024" n="0406024"/>曰：“魏明英才，世称三公（祖）<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406025" n="0406025"/>，祖（公）【挍】<note place="inline">各本公祖皆作祖公，此盖倒误，今 <lb ed="B" n="0406a14"/>正。</note>干、〈仲〉【挍】<note place="inline">各本皆有仲字，此脱去，今補。</note>宣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406026" n="0406026"/>，□〈为〉【挍】<note place="inline">吴集证本亦空格，各本皆作为，今補。</note>其羽翼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406027" n="0406027"/>，但未知本意如何，不得 <lb ed="B" n="0406a15"/>言误也。”衒之时为奉朝请<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406028" n="0406028"/>，因即释曰：“以蒿覆之，【挍】<note place="inline">类说作“以蒿芝”，误。</note>故言苗茨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0406029" n="0406029"/>，何误之有？” <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0407a" n="0407a"/> <lb ed="B" n="0407a01"/>众咸称善，以为得其旨归。</p> <lb ed="B" n="0407a02"/><p xml:id="pB12p0407a0201">柰林【挍】<note place="inline">唐钩沉本柰改作果。</note>西有都堂，有流觞池<anchor xml:id="nkr_note_orig_0407030" n="0407030"/>，堂东有<name role="" type="person">扶桑</name>海。凡此诸海，皆有石窦流于地下，西通穀 <lb ed="B" n="0407a03"/>水，东连阳渠<anchor xml:id="nkr_note_orig_0407031" n="0407031"/>，亦与翟泉相连。若旱魃为害<anchor xml:id="nkr_note_orig_0407032" n="0407032"/>，【挍】<note place="inline">吴集证本害作虐，云：“各本作害，误。”</note>穀水注之不竭；離毕滂润 <lb ed="B" n="0407a04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0407033" n="0407033"/>，阳穀【挍】<note place="inline">吴集证云：“穀当作渠。”</note>泄之不盈。至于鳞甲异品，羽毛殊类，濯波浮浪，如似自然也。</p> <lb ed="B" n="0407a05"/> <lb ed="B" n="0407a06"/> <lb ed="B" n="0407a07"/> <lb ed="B" n="0407a08"/> <lb ed="B" n="0407a09"/> <lb ed="B" n="0407a10"/> <lb ed="B" n="0407a11"/> <lb ed="B" n="0407a12"/> <lb ed="B" n="0407a13"/> <lb ed="B" n="0407a14"/> <lb ed="B" n="0407a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0408a" n="0408a"/> <lb ed="B" n="0408a01"/> <lb ed="B" n="0408a02"/> <lb ed="B" n="0408a03"/> <lb ed="B" n="0408a04"/> <lb ed="B" n="0408a05"/> <lb ed="B" n="0408a06"/> <lb ed="B" n="0408a07"/> <lb ed="B" n="0408a08"/> <lb ed="B" n="0408a09"/> <lb ed="B" n="0408a10"/> <lb ed="B" n="0408a11"/> <lb ed="B" n="0408a12"/> <lb ed="B" n="0408a13"/> <lb ed="B" n="0408a14"/> <lb ed="B" n="0408a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0409a" n="0409a"/> <lb ed="B" n="0409a01"/> <lb ed="B" n="0409a02"/> <lb ed="B" n="0409a03"/> <lb ed="B" n="0409a04"/> <lb ed="B" n="0409a05"/> <lb ed="B" n="0409a06"/> <lb ed="B" n="0409a07"/> <lb ed="B" n="0409a08"/> <lb ed="B" n="0409a09"/> <lb ed="B" n="0409a10"/> <lb ed="B" n="0409a11"/> <lb ed="B" n="0409a12"/> <lb ed="B" n="0409a13"/> <lb ed="B" n="0409a14"/> <lb ed="B" n="0409a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0410a" n="0410a"/> <lb ed="B" n="0410a01"/> <lb ed="B" n="0410a02"/> <lb ed="B" n="0410a03"/> <lb ed="B" n="0410a04"/> <lb ed="B" n="0410a05"/> <lb ed="B" n="0410a06"/> <lb ed="B" n="0410a07"/> <lb ed="B" n="0410a08"/> <lb ed="B" n="0410a09"/> <lb ed="B" n="0410a10"/> <lb ed="B" n="0410a11"/> <lb ed="B" n="0410a12"/> <lb ed="B" n="0410a13"/> <lb ed="B" n="0410a14"/> <lb ed="B" n="0410a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0411a" n="0411a"/> <lb ed="B" n="0411a01"/> <lb ed="B" n="0411a02"/> <lb ed="B" n="0411a03"/> <lb ed="B" n="0411a04"/> <lb ed="B" n="0411a05"/> <lb ed="B" n="0411a06"/> <lb ed="B" n="0411a07"/> <lb ed="B" n="0411a08"/> <lb ed="B" n="0411a09"/> <lb ed="B" n="0411a10"/> <lb ed="B" n="0411a11"/> <lb ed="B" n="0411a12"/> <lb ed="B" n="0411a13"/> <lb ed="B" n="0411a14"/> <lb ed="B" n="0411a15"/> <pb ed="B" xml:id="B12.0078.0412a" n="0412a"/> <lb ed="B" n="0412a01"/> <lb ed="B" n="0412a02"/> <lb ed="B" n="0412a03"/> <lb ed="B" n="0412a04"/> <lb ed="B" n="0412a05"/> <lb ed="B" n="0412a06"/> <lb ed="B" n="0412a07"/> <lb ed="B" n="0412a08"/> <lb ed="B" n="0412a09"/> <lb ed="B" n="0412a10"/> <lb ed="B" n="0412a11"/> </cb:div></cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0286a0401" to="#end0286a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">历史告诉我们，当人民受到阶级压迫或民族压迫还反抗无力之时，往往会产生对美好的来世生活的憧憬。宗教就利用其对美好的来世生活这一幻想来安慰他们，麻醉他们，使他们能够忍受在现实中遭遇到的一切痛苦。而在剥削阶级或压迫民族的统治者中就利用宗教驯服人民的这一精神武器，作为缓和阶级矛盾或民族矛盾以巩固其统治权力的一种有效工具。又在宗教本身也必须依靠统治者的力量来达到它推行教義和牟取僧侣特权的目的，正如晋<name role="" type="person">释道安</name>说的：“不依国主，则法事难擧。”</lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0286a0402" to="#end0286a0402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">我想这就是南北朝时代何以成为我国历史上宗教狂热时代的一个大原因。王昶在金石萃编总论北朝造像诸碑时早已接触到了这一点。</lem><rdg wit="#wit.orig"><space quantity="0"/></rdg></app> <app from="#beg0305a0601" to="#end0305a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">难怪他也参加北魏统治阶级镇压人民起義的血腥屠杀。又</lem><rdg wit="#wit.orig">又怪他</rdg></app> <app from="#beg0341a1501" to="#end0341a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0341a1502" to="#end0341a1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0341a1503" to="#end0341a1503"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="bubian-notes"> <head>大藏经補编 挍注</head> <p> <note n="0286001" resp="#resp4" place="foot" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286001">世说新语赏誉篇注引车频秦书。高僧传五<name role="" type="person">释道安</name>传。</note> <note n="0286002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286002">魏书序纪一。</note> <note n="0286003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286003">同书纪二。</note> <note n="0287004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287004">廣弘明集二十八。</note> <note n="0287005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287005">魏书释老志。全後魏文一。</note> <note n="0287006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287006">魏书释老志。全後魏文一。</note> <note n="0287007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287007">魏书纪四。</note> <note n="0288008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288008">魏书纪四。</note> <note n="0288009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288009">魏书纪四。</note> <note n="0288010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288010">汤用彤，汉魏两晋南北朝<persName>佛</persName>教史四九六页。</note> <note n="0289011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289011">释老志。全後魏文二。</note> <note n="0290012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290012">释老志。</note> <note n="0290013" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290013">释老志。</note> <note n="0290014" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290014">释老志。</note> <note n="0290015" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290015">释老志。</note> <note n="0290016" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290016">魏书纪七。</note> <note n="0290017" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290017">魏书纪七。</note> <note n="0290018" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290018">魏书纪七。</note> <note n="0291019" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291019">魏书纪七。</note> <note n="0291020" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291020">魏书韦阆附韦缵传。</note> <note n="0291021" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291021">洛阳伽蓝记序录。</note> <note n="0291022" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291022">参看本书附录年表，以後年号同此。</note> <note n="0291023" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291023">魏书释老志。</note> <note n="0291024" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291024">魏书释老志。</note> <note n="0292025" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292025">魏书皇后列传宣武灵皇后胡氏传说：“太后性聪悟，多才艺。姑既为尼，幼相依托，略得<persName>佛</persName>经大義。”</note> <note n="0292026" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292026">释老志。</note> <note n="0292027" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292027">释老志，下引任城王澄奏。</note> <note n="0292028" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292028">释老志，下引任城王澄奏。</note> <note n="0292029" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292029">详见本书卷一<name role="" type="person">永寧寺</name>条及注。</note> <note n="0292030" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292030">魏书六十九，裴延俊传。全後魏文三十八。自此以下，可参看汉魏两晋南北朝<persName>佛</persName>教史页五一二至五二二。</note> <note n="0292031" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292031">全後魏文三十三。魏书五十三，李孝伯附传。又北史三十三。</note> <note n="0292032" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292032">全後魏文三十五。魏书六十六，李崇传。</note> <note n="0292033" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292033">全後魏文四十四。魏书七十二，阳尼附传。</note> <note n="0292034" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292034">全後魏文二十四。魏书六十七，崔光传。</note> <note n="0293035" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293035">全後魏文四十七。魏书七十八，张普惠传。</note> <note n="0293036" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0293036">全後魏文十七。魏书任城王澄传。释老志。</note> <note n="0295037" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0295037">参看本书附编<name role="" type="person">杨衒之</name>传略。</note> <note n="0298038" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298038">参看本书附编历代著录及序跋题识内史通補注篇、四库总目提要、顾廣圻跋、朱紫贵序、吴若准序、唐晏叙例、张宗祥跋、陈寅恪书後各条。</note> <note n="0298039" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298039">同上附编内。</note> <note n="0298040" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0298040">道宣续僧传<name role="" type="person">菩提流支</name>传内附载<name role="" type="person">杨衒之</name>撰洛阳伽蓝记事。又景德传灯录记达摩与衒之谈论的话，虽不大可靠（辨见附编传略），但附会传说也有它的根據和来源，从这裡可见<persName>佛</persName>教徒早就认为衒之对<persName>佛</persName>法是有研究的。</note> <note n="0321001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321001">左传昭公十二年：楚灵王称左史倚相“是能读三坟、五典、八索、九丘。”杜预註：“皆古书名。”孔颖达疏：“周礼：外史掌三皇、五帝之书。郑玄云：楚灵王所谓三坟五典是也。”</note> <note n="0321002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321002">九流是儒家者流、道家者流、阴阳家者流、法家者流、名家者流、墨家者流、纵横家者流、杂家者流、农家者流，见汉书艺文志。</note> <note n="0321003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321003">後汉书一百十八西域传论：“神迹诡怪，则理绝人区；感验明显，则事出天外。”此二语即據之。</note> <note n="0321004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321004"><persName>佛</persName>教術语。譬喩<persName>佛</persName>法如车乘，能运载众生到达涅槃岸。法花经方便品：“十方<persName>佛</persName>土中，唯有一乘法，无二亦无三，除<persName>佛</persName>方便说。”廣弘明集二十三僧肇鸠摩罗什法师诔：“二想之玄既明，一乘之奥亦显。”</note> <note n="0321005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321005">亦<persName>佛</persName>教術语。谛即是实義。翻译名義集七统论二谛篇：“中观论云：诸<persName>佛</persName>依二谛，为众生说法。一以世俗谛，二第一義谛。良以<persName>佛</persName>之说法，语不徒然。凡所立言，咸诠实理。故闻法者悉有所证，以依二谛，为機说故。”</note> <note n="0321006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321006">三明是过去宿命明、未来天眼明、现在漏尽明。肇论五涅槃无名论：“三明镜于内，神光照于外。”亦称三达。廣弘明集十五支遁阿弥陀<persName>佛</persName>赞：“恬智交泯，三达玄夷。”</note> <note n="0321007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321007">六通是天眼通、天耳通、他心通、宿命通、神足通、漏尽通。肇论五涅槃无名论：“骋六通之神骥，乘五衍之安车。”</note> <note n="0321008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321008">牟子理惑论：“昔孝明皇帝梦见神人，身有日光，飞在前殿，欣然悦之。明日，博问群臣，此为何神？有通人傅毅曰：臣闻天竺有得道者，号之曰<persName>佛</persName>，飞行虚空，身有日光，殆将其神也。于是上悟，遣使者……十二人于大月氏写<persName>佛</persName>经四十二章。”此事亦见本书四<name role="" type="person">白马寺</name>条下，开始二句作“帝<g ref="#CB03231">梦</g>金人，长丈六，项背日月光明。”袁宏後汉记十亦作“帝梦见金人长大，项有日月光。”此将“项背日月光明”一语演成二句，是騈文体格。又按温子陞<name role="" type="person">大觉寺</name>碑（艺文类聚七十七）云：“颜如满月。”则满月亦可作<persName>佛</persName>面解。</note> <note n="0321009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321009">牟子理惑论：“（汉明帝）于南宫淸凉台及开阳城门上作<persName>佛</persName>像。明帝存时，预修造寿陵，陵曰显节，亦于其上作<persName>佛</persName>图像。”上句阳门指开阳门。下句夜台指显节陵，帝王墓称陵。坟墓一闭，永不见明，故名夜台。陆機輓歌诗：“送子长夜台。”所以比称寿陵。豪眉和绀发是形容<persName>佛</persName>像容仪。诗豳风七月：“以介眉寿。”毛传：“眉寿，豪眉也。”孔疏：“人年老者必有毫毛秀出者，故知眉谓豪眉也。”绀发是谓<persName>佛</persName>发作绀琉璃色。廣弘明集十三释法琳辨正论：“<persName>如来</persName>身长丈六，方正不倾。圆光七尺，照诸幽冥。顶有肉发，其发绀靑。”</note> <note n="0321010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321010">後魏自文成帝（拓跋濬）复兴<persName>佛</persName>法之後，上下奉信，风气为变。从神龟元年（五一八）元澄奏议中，即可觇当时情形之一斑，作本文之旁证。今节录在下。魏书一百十四释老志：“神龟元年，司空公尙书令任城王澄奏曰：唯高祖定鼎嵩、瀍，卜世悠远。……故都城制云：城内唯拟一<name role="" type="person">永寧寺</name>。城墎内唯拟尼寺一所，馀悉城墎之外。……逮景明之初，微有犯禁。故世宗仰修先志，爰发明旨：城内不造立浮图僧尼寺舍。……但俗眩虚声，僧贪厚润，虽有显禁，犹自冒营。至正始三年（五〇六），沙门统惠深有违景明之禁。便云：营就之寺，不忍移毁。求自今已後，更不听立。先旨含宽，抑典从请，前班之诏，仍卷不行。後来私谒，弥以奔竞。……尔来十年，私营转盛。……比日私造，动盈百数。或乘请公地，辄树私福。或启得造寺，限外廣制。……自迁都已来，年逾二纪，寺夺民居，三分且一。……今之僧寺，无处不有。或比满城邑之中。或连溢屠沽之肆。或三五少僧，共为一寺。梵唱屠音，连檐接响。像塔缠于腥臊，性灵没于嗜欲。真伪混居，往来纷杂。……非但京邑如此，天下州镇僧寺亦然。侵夺细民，廣佔田宅。（下略）”</note> <note n="0321011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321011">西晋怀帝（司马炽）年号（三〇七～三一三）。</note> <note n="0321012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321012">魏书释老志：“晋世洛中<persName>佛</persName>图有四十二所矣。”汤用彤汉魏两晋南北朝<persName>佛</persName>教史（页一六九）云：“今日可考者，西晋时亦有十数：<name role="" type="person">白马寺</name>、<note place="inline">祐录八正记法花经後记</note>东牛寺、<note place="inline">同上</note>菩萨寺、<note place="inline">洛城西，见祐录七道行经记。</note>石塔寺、<note place="inline">伽蓝记光宝寺条</note>愍怀太子浮图、<note place="inline">水经穀水注</note>满水寺、<note place="inline">名僧传抄</note>磐鸱山寺、<note place="inline">去都百馀里，见僧传十</note>大市寺、<note place="inline">僧传十</note>宫城西法始立寺、<note place="inline">比丘尼传竺净检尼传</note><name role="" type="person">竹林寺</name><note place="inline">同上</note>”按本书卷二建阳里条有“太康寺”，亦西晋时寺，为汤氏所遗，可據補。</note> <note n="0321013" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321013">艺文类聚十一引尙书中候：“伯禹曰：臣观河伯，面长，人首鱼身，出水曰：吾河精也。授臣河图。”受图義即受命。</note> <note n="0321014" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321014">书尧典序：“昔在帝尧，聪明文思，光宅天下。”文选六左思魏都赋：“曁圣武之龙飞，肇受命而光宅。”光宅即光大所居。嵩即嵩山，在洛阳东南。洛即洛水，在洛阳南。嵩洛意即是洛阳。</note> <note n="0321015" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321015">维摩诘经<persName>佛</persName>道品：“奴婢僮仆，象马车乘，皆何所在。”象马与奴仆对擧，以指财富。此文象马義同。庾信陕州弘农郡五张寺经藏碑：“加以象马无吝，衣裘是捨。”倪璠注引报恩经云：“<persName>如来</persName>为一切父母故，当修难行、苦行、难捨、能捨、头目、髓脑、国城、妻子、象马、七宝、辇舆、车乘、衣服、饭食、卧具、医药、一切给予。”</note> <note n="0321016" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321016">昭提即招提，梵名 Caturdeśa。玄应音義十六：“招提，译云四方也。……正言拓鬥提奢，此云四方。译人去鬥去奢，招经误作招，以拓招相似，遂有斯误也。”按拓提作招提，习讹已久，昭又招之同音通借。翻译名義集七：“後<name role="" type="person">魏太武</name>始光元年，造伽蓝，创立招提之名。”</note> <note n="0321017" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321017">本书五凝圆寺条下<persName>佛</persName>遣罗<g ref="#CB15705">㬋</g>罗变形为<persName>佛</persName>，从空而见真容，于阗王即置立寺舍，画作罗<g ref="#CB15705">㬋</g>罗像事，疑即指此。</note> <note n="0321018" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321018">廣弘明集十五<name role="" type="person">谢灵运</name><persName>佛</persName>影铭序：“法显道人，至自祇洹，具说<persName>佛</persName>影，偏为灵奇。幽巖嵌壁，若有存形。容仪端莊，相好具足。……庐山法师闻风而悦。于是……摹拟遗量，寄托靑彩。”详见本书五凝圆寺下宋雲求法条那迦罗阿国<persName>佛</persName>影注。</note> <note n="0321019" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321019">刹，梵音刹摩，又音掣多罗。翻译名義集七：“此云土田。……又复伽蓝号梵刹者，辅行云：西域以柱表刹，示所居处也。……金刹，如法苑云：<name role="" type="person">阿育王</name>取金花金幡悬诸刹上，塔寺低昂。”</note> <note n="0321020" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321020">灵台在<name role="" type="person">洛阳城</name>南秦太师公寺东，见本书三大统寺条。水经穀水注：“穀水又径灵台北，望雲物也。汉光武所筑，高六丈，方二十步。”</note> <note n="0321021" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321021">阿房，秦宫殿名。史记秦始皇本纪：“先作前殿阿房。东西五百步，南北五十丈。上可以坐万人，下可以建五丈旗。周驰为阁道，自殿下直抵南山，表南山之顚以为阙。为复道，自阿房渡渭，属之咸阳，以象天极，阁道绝汉抵营室也。……作宫阿房，故天下谓之阿房宫。”房字古读作旁。</note> <note n="0321022" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321022">文选三张衡西京赋：“木衣绨锦，土披朱紫。”薛综注：“言皆綵画如锦绣之文章也。”李善注：“说文云：绨，厚缯也。朱紫，二色也。”</note> <note n="0321023" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321023">後魏孝武帝（元修）第二年号（五三二～五三四）。</note> <note n="0321024" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321024">资治通鉴一百五十六梁武帝大通六年（五三四。魏孝武帝永熙三年）：“（孝武）帝西奔长安。……（高）欢入洛阳。……遂立淸河王世子善见为帝。……丞相欢以洛阳西逼西魏，南近梁境，乃议迁邺。书下，三日即行。……东魏主发洛阳四十万户，狼狈就道。”</note> <note n="0321025" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321025">魏书一百十四释老志：“元象元年（五三八）秋，诏曰：梵境幽玄，義归淸旷；伽蓝净土，理绝嚣尘。前朝城内先有禁断。自聿来迁邺，率由旧章。而百辟士民，届都之始，城外新城，幷皆给宅；旧城中暂时普借，更拟後须，非为永久。如间诸人多以二处得地，或捨旧城所借之宅，擅立为寺。知非己有，假此一名。终恐因习滋甚，有亏恒式，宜付有司精加檃括。”是西魏迁邺之後，立寺之风犹是盛行。</note> <note n="0321026" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0321026">东魏孝静帝（元善见）第四年号（五四三～五四九）。</note> <note n="0322027" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322027">按资治通鉴一百五十八梁武帝大同四年（五三八。东魏孝静帝元象元年）：“东魏侯景、高敖曹等围魏独孤信于金墉。……景悉烧洛阳内外官寺，民居存者什二三。”<name role="" type="person">杨衒之</name>重览洛阳时，正値经此战役之後不久，故所见景象如此。庙塔皆指塔。塔，梵名窣堵波，或作塔婆，简称为塔。庙为塔婆之義译，见玄应音義六。</note> <note n="0322028" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322028">尔雅释宫：“九达谓之逵。”<name role="" type="person">郭璞</name>注：“四道交出，复有旁通。”</note> <note n="0322029" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322029">太平寰宇记三西京洛阳县：“晋书……又云：洛阳十二门，皆有双阙石桥，桥跨阳渠水。”此指城门双阙。水经穀水注：“今阊阖门外夹建巨阙，以应天宿。虽不如礼，犹象而魏之，上加复思（复思即是屛）以易观矣。”此指宫门外双阙。二義俱可通。但以指阊阖门阙言，更为沉痛而切近。</note> <note n="0322030" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322030">史记宋微子世家：“箕子朝周，过殷故虚，感宫室毁壞生禾黍。箕子伤之，……乃作麦秀之诗以歌咏之。”</note> <note n="0322031" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322031">诗王风黍離序：“黍離闵宗周也。周大夫行役于宗周，过故宗庙宫室，尽为禾黍。闵周室之顚覆，徬徨不忍去，而作是诗也。”</note> <note n="0322032" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322032">汤用彤汉魏两晋南北朝<persName>佛</persName>教史（页五一二）據魏书释老志制有北魏寺僧数目表，今录後以供参考。<table cols="4"><row><cell>年代</cell><cell>寺数</cell><cell>僧尼数</cell><cell>附注</cell></row><row><cell rows="2">孝文帝太和元年（四七七）</cell><cell>（平城京内）约百所</cell><cell>（京内）二千馀人</cell><cell rows="2">太和十年遣一三二七僧尼还俗。</cell></row><row><cell>（四方）六四七八</cell><cell>（四方）七七二五八人</cell></row><row><cell>宣武帝延昌中（五一二至五一五）</cell><cell>（天下）一三七二七</cell><cell>（徒侣益众）</cell><cell>此时巳迁都洛阳。</cell></row><row><cell>孝明帝神龟元年（五一八）</cell><cell>（<name role="" type="person">洛阳城</name>内）五百</cell><cell/><cell/></row><row><cell rows="2">魏末（五三四）</cell><cell>（洛阳）一三六七（伽蓝记）</cell><cell/><cell rows="2"><persName>佛</persName>经流通大集中国，凡有四百一十五部，合一千九百一十九卷。</cell></row><row><cell>（天下）三万有馀</cell><cell>（天下）二百万</cell></row></table></note> <note n="0322033" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322033">亦名僧伽蓝。翻译名義集七：“僧伽蓝译为众园。僧史略云：为众人园圃。园圃生植之所。<persName>佛</persName>弟子则生殖道芽圣果也。”僧众所住园为伽蓝，故以称僧寺。</note> <note n="0322034" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322034">按魏书七高祖纪：太和十七年（四九三）九月“庚午，幸洛阳，巡故宫基址。帝顾谓侍臣曰：晋德不修，早倾宗祀，荒毁至此，用伤朕怀！遂咏黍離之诗，为之流涕。”丁丑“仍定迁都之计。冬十月戊寅朔，幸金墉城，诏征司空穆亮与尙书李冲、将作大匠董爵经始洛京。”十九年（四九五）“九月庚午，六宫及文武尽迁洛阳。”是营宫室在十七年，迁都在十九年。此文盖言定迁都之计，非谓十七年迁洛京也。穆亮字幼辅，代人，魏书二十七有传。</note> <note n="0322035" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322035">水经穀水注：“穀水又东屈南径建春门石桥下，即上东门也。……一曰上陞门。晋曰建阳（案阳字当作春，晋书地理志及伽蓝记皆作春）门。”文选五十七宋孝武宣贵妃诔注引河南郡境界簿：“洛阳县东城第一建春门。”</note> <note n="0322036" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322036">阮诗见文选二十三昹怀。李善注引河南郡图经：“东有三门。最北头曰上东门。”又古诗十九首亦有“驱车上东门”语。</note> <note n="0322037" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0322037">元河南志二後汉城阙宫殿古迹：“东面三门。……中曰中东门。”</note> <note n="0323038" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323038">水经穀水注：“穀水于城东南隅枝分，北注径靑阳门东，故淸明门也。亦曰税门，亦曰芒门。”元河南志二後汉城阙宫殿古迹：“东面三门。南曰旄门，一作宣平门，又曰望门。”与此略有不同。</note> <note n="0323039" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323039">应劭汉官仪：“开阳门始成，未有名。夜有一柱来止楼上。琅琊开阳县上言：县南城门一柱飞去。光武皇帝使来识视之，良是。遂坚缚之，因刻记其年月以名门焉。”（此条各书援引颇多，文互有详略，今依據平津馆辑挍本）本文即據之。</note> <note n="0323040" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323040">水经穀水注：“穀水又东径平昌门南，故平门也。”元河南志二後汉城阙宫殿古迹：“南面四门。正南曰平门，一作平城门。古今註曰：建武十三年开。”</note> <note n="0323041" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0323041">水经穀水注：“穀水又东径宣阳门南，故苑门也，皇都迁洛，移置于此。对阊阖门，南直洛水浮桁。……门左即洛阳池处也。池东旧平城门所在矣。今塞。”</note> <note n="0324042" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324042">水经穀水注：“穀水又南径西明门，故廣阳门也。”</note> <note n="0324043" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324043">前书：“穀水自阊阖门……南出径西阳门，旧汉氏之西明门也。亦曰雍门矣。旧门在南，太和中以故门邪出，故徙是门。东对东阳门。”</note> <note n="0324044" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324044">书尧典：“在璇玑玉衡，以齐七政。”璇玑玉衡解各有不同，此指观测天象之仪器。七政是日月五星。元河南志二：“北曰上西门。应劭汉官仪曰：上西所以不纯白者，汉家厄于戌，故以丹饰之。门上有铜璇玑玉衡。”朱文鑫天文考古录（页一一八）云：“尧立浑仪，舜察璇玑，仪象之设，其来远矣。汉武帝时，洛下闳营浑仪。章帝时，贾逵造铜仪。顺帝时，张衡制浑象，以漏水转之。璇玑所加，某星始见，某星方中，某星已没，皆如合符。……宋以铜制，梁以木制，魏以铁制。南北两朝之器，勝于魏晋。”</note> <note n="0324045" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324045">金墉城见本书一瑶光寺条下。水经穀水注：“<name role="" type="person">魏明帝</name>于<name role="" type="person">洛阳城</name>西北角筑之，谓之金墉城。”魏书七高祖纪：大和十九年八月“金墉宫成。甲子，引群臣历宴殿堂。”</note> <note n="0324046" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324046">按魏书一百十四释老志云：“高祖时沙门道顺、慧觉、僧意、慧纪、僧笵、道弁、惠度、智诞、僧显、僧義、僧利，幷以義行知重。”又四十五韦缵传云：“高祖每与名德沙门谈论往复，缵掌缀录，无所遗漏。”又同卷裴宣传云：“高祖曾集沙门讲<persName>佛</persName>，因命宣论难，甚有理诣，高祖称善。”廣弘明集二十四有魏孝文帝听诸法师一月三入殿诏。是拓跋宏善谈<persName>佛</persName>義，对于僧徒极优礼，与此可以互证。</note> <note n="0324047" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324047">李彪字道固，顿丘卫国人。魏书六十二有传。</note> <note n="0324048" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324048">曹诗见文选二十四赠白马王彪。李善注引陆機洛阳记：“承明门後宫出入之门。吾常怪谒帝承明庐，问张公。云：<name role="" type="person">魏明帝</name>作建始殿，朝会皆由承明门。”按陆機所说承明门，乃是曹魏时宫门，与孝文帝新立之门不同。</note> <note n="0324049" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324049">太平寰宇记三西京洛阳县：“北面有二门。其西，汉曰夏门。晋改为大夏门，正在亥上。魏略曰：董卓烧南北二宫。魏武帝更为夏门内立北宫。至明帝，又造三层楼，高十丈。”</note> <note n="0324050" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0324050">水经穀水注：“穀水又东径廣莫门北，汉之穀门也。北对芒阜，连领修亘。”</note> <note n="0325051" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0325051">太平御览一百九十五引陆機洛阳记：“宫门及城中大道皆分作三。中央御道，两边筑土墙，高四尺馀，外分之。唯公卿尙书章服道从中道，凡人皆从左右，左入右出。夹道种榆槐树。此三道四通五达也。”（张氏合挍據寰宇记引洛阳记，文较略。）</note> <note n="0341001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341001">魏肃宗孝明帝（元诩）第一年号（五一六～五一八）。</note> <note n="0341002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341002">胡太后，魏孝明帝（元诩）母，魏书十三有传。</note> <note n="0341003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341003">三国志魏志三明帝纪裴注引魏略：“是年（即靑龙三年）起太极诸殿，……如汉西京之制。筑阊阖诸门，阙外罘罳。”水经穀水注：“阳渠水……又南径通门、掖门西，又南流东转径阊阖门南，<name role="" type="person">魏明帝</name>……改雉门为阊阖门。”</note> <note n="0341004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341004">元河南志三：“太尉府在阊阖南，<name role="" type="person">永寧寺</name>东，西对永康里，即旧铜驼街。”</note> <note n="0341005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341005">魏书一百十四释老志：“先是立监福曹，又改为昭玄，备有官属以断僧务。……世宗即位，永平元年秋，诏曰：缁素既殊，法律亦异。……自今已後，众僧犯杀人已上者，仍依俗断。其馀犯悉付昭玄，以内律僧制之。”</note> <note n="0341006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341006">水经穀水注：“阳渠水又枝分夹路，南出径太尉、司徒两坊间，谓之铜驼街。”</note> <note n="0341007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341007">魏书九肃宗纪：正光元年“诏曰：……有司可豫缮国学，图饰圣贤，置官简牲，择吉备礼。”二年“三月庚午，帝幸国子学，祠孔子，以颜渊配。”此处所擧之颜渊问仁、子路问政，当是国学内壁画，与武梁祠堂相仿。问仁故事见论语颜渊篇，问政见子路篇。</note> <note n="0341008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341008">魏书一百十三官氏志有将作大匠，初在从第二品下；太和二十三年（四九九）改在从第三品。曹即曹省。</note> <note n="0341009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341009">水经穀水注：“渠水又西历庙、社之间。”社即是太社。又“穀水又南径西明门，……门左枝渠东派入城径太社前，又东径太庙南。”</note> <note n="0341010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341010">陆機洛阳记：“冰室在宣阳门内，常有冰，天子用赐王宫众官。”（元河南志二引）水经穀水注：“洛阳诸宫名曰：南宫有謻台、临照台。东京赋曰：其南则有謻门、曲榭，邪阻城洫。注：謻门，冰室门也。……謻门即宣阳门也，门内有宣阳冰室，……旧在宣阳门内，故得是名。门既拥塞，冰室又罢。”按凌阴里在宣阳门内，当即郦道元所谓宣阳冰室。四朝谓後汉、魏、晋及後魏。周延年注谓：“四朝谓魏迁洛以後，孝文、宣武、孝明、孝莊四帝之朝。”幷无佐证，且此时孝莊尙未即位，其说非。</note> <note n="0341011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341011">浮图即塔，梵名窣堵波。大唐西域记一：“窣堵波，所谓浮图也。”魏书一百十四释老志：“自洛中构<name role="" type="person">白马寺</name>，盛饰<persName>佛</persName>图，画迹甚妙，为四方式。凡宫塔制度，犹依天竺旧状而重构之，从一级至三、五、七、九，世人相承，谓之浮图，或云<persName>佛</persName>图。”</note> <note n="0341012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0341012">刹即表刹，见首篇序注。</note> <note n="0342013" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342013"><name role="" type="person">永寧寺</name>浮图初建在代都平城。魏书一百十四释老志：“天安二年……其岁高祖诞载，于时起<name role="" type="person">永寧寺</name>（廣弘明集二载此文作皇兴元年，高祖孝武诞载，于恒安北台起<name role="" type="person">永寧寺</name>），构七级<persName>佛</persName>图，高三百馀尺，基架博敞，为天下第一。”後为火所焚。又六十七崔光传：“皇兴中，靑州七级，亦号崇壮，夜为上火所焚。”魏迁都後，灵太后又在洛阳兴建，更突过前制。释老志：“肃宗熙平中，于城内太社西起<name role="" type="person">永寧寺</name>，灵太后亲率百僚表基立刹。<persName>佛</persName>图九层高四十馀丈。其诸费用不可勝计。”又灵皇后胡氏传：“寻幸<name role="" type="person">永寧寺</name>，亲建刹于九级之基，僧尼士女赴者数万人。”水经穀水注：“<name role="" type="person">永寧寺</name>，熙平中始制也，作九层浮图。浮图下基方十四丈，自金露槃下至地四十九丈，取法代都七级而又高廣之。虽二京之盛，五都之富，利刹灵图未有若斯之构。……其地故曹爽故宅。经始之日，于寺院西南隅得爽窟室，下入土可丈许。地壁悉累方石砌之。石作细密，都无所毁。其石悉入法用。”可与本书互证。至于浮图工程主要人员，现可考知者有郭安兴。魏书九十一艺術传：“世宗、肃宗时，豫州人柳俭，殿中将军关文备、郭安兴幷機巧。洛中<name role="" type="person">永寧寺</name>制九层浮图，安兴为匠也。”又有綦母怀文亦曾参加修理工程，续高僧传三十三勒那漫提传：“时信州刺史綦母怀文巧思多知，天情博艺，每国家营宫室器械，无所不关。利益公私，一时之最。又敕令修理<name role="" type="person">永寧寺</name>。”</note> <note n="0342014" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342014">三辅黄图二：“金铺，扉上有金花，中作兽及龙蛇铺首以衔环也。”按即古时之门饰，作兽形以衔金镮。</note> <note n="0342015" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342015">魏书十九任城王澄传云：“灵太后锐于缮兴，在京师则起永寧、太上公等<persName>佛</persName>寺，功费不少。外州各造五级浮图，又数为一切斋会，施物动至万计。百姓疲于土木之功。金银之價为之踊上。削夺百官事力，费损库藏，兼曲费左右，日有数千。”胡后佞<persName>佛</persName>损民，所费如此，实兆後来尔朱之祸，与此可以互证。</note> <note n="0342016" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342016">即金镮铺首。</note> <note n="0342017" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0342017">三国志魏志三明帝纪：靑龙三年三月“大治洛阳宫，起昭阳、<name role="" type="person">太极殿</name>。”初学记二十四：“历代殿名或沿或革，唯魏之太极，自晋以降，正殿皆名之。挚虞决疑要註云：其制有陛，右墄左平。平以文砖相亚次，墄者为阶级也。九锡之礼，纳陛以登，谓受此陛以登殿。”</note> <note n="0343018" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343018">後汉书六十四梁冀传：“冀乃大起第舍，……窗牖皆有绮疏靑琐。”李贤注“绮疏谓镂为绮文。靑琐谓刻为琐文而以靑饰之也。”汉书九十八元后传注：“孟康曰：以靑画户边镂中，天子制也。”</note> <note n="0343019" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343019">文选三张衡东京赋：“声教佈濩，盈溢天区。”薛综注：“佈濩犹散被也。”</note> <note n="0343020" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343020">山名，義译为妙高、妙光、安明、善积。<persName>佛</persName>经言<name role="" type="person">南赡部洲</name>等四大洲之中心，有<name role="" type="person">须弥山</name>，在大海之中，顶上为<name role="" type="person">帝释天</name>所居。大智度论七：“<name role="" type="person">须弥山</name>有二天处、四天处、<name role="" type="person">三十三天</name>处。”</note> <note n="0343021" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343021">梵名，義译为知足，谓于五欲界知止足故。普曜经：“其兜率（即兜率）天有大天宫，名曰高幢，廣长二千五百六十里，菩萨常坐为诸天人敷演经典。”</note> <note n="0343022" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343022">魏书一百十四释老志：“太安初，有<name role="" type="person">狮子国</name>胡沙门邪奢遗多、浮陀难提等五人奉<persName>佛</persName>像三到京都。……又沙勒湖（当是胡误）沙门赴京师致<persName>佛</persName>钵幷画像迹。”太安是魏文成帝年号，其时尙未迁洛，此所说京都或京师是指平城。但由此可以推知魏都在洛阳时，外国僧人携来经像必夥。</note> <note n="0343023" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343023">文选三东京赋注引洛阳宫舍记：“洛阳有端门。”胡三省通鉴一百三十八注：“端门，宫之正南门。”</note> <note n="0343024" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343024">後汉书六十四梁冀传：“图以雲气仙灵。”</note> <note n="0343025" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0343025">谢朓直中书省诗：“风动万年枝，日华承露掌，玲珑结绮钱，深沉映朱网。”绮钱義与绮疏相近。又文选一<name role="" type="person">班固</name>西都赋：“金釭衔璧，是为列钱。”李善注：“言金釭衔璧，行列如钱也。”列钱与绮钱義不同，此文似以绮钱为是。</note> <note n="0344026" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344026">营造法式二乌头门：“唐六典：六品以上仍通用乌头大门。唐上官仪投壶经：第一箭入谓之初箭；再入谓之乌头，取门双表之義。義训表揭阀阅也。”注：“揭音竭，今呼为棂星门。”又二十小木作功限：“乌头门一坐双扇双腰串造。”</note> <note n="0344027" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344027">此二语本左思吴都赋。李善注：“古之表道，或松或槐。亘，引也。”</note> <note n="0344028" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344028">诗小雅大田：“有渰凄凄，兴雨祁祁。”毛传：“渰，雲兴貌。”</note> <note n="0344029" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344029">古今註下：“合欢树似梧桐，枝弱葉繁，互相交结。每一风来，辄自相解，了不相绊缀。树之阶庭，使人不忿。”按即夜合花。</note> <note n="0344030" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344030">常景，魏书八十二有传。</note> <note n="0344031" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344031">魏世宗宣武帝（元恪）第二年号（五〇四～五〇八）。</note> <note n="0344032" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344032">魏书八世宗纪：正始元年十二月“己卯，诏群臣议定律令。”又一百十一刑罚志：“正始元年（五〇四）冬，诏曰：议狱定律，有国攸愼。轻重损益，世或不同。先朝垂心宪典，刊革令轨；但时属征役，未之详究，施于时用，犹致疑舛。尙书门下可于中书外省论律令。诸有疑事，斟酌新旧，更加思理。增减上下，必令周备，随有所立，别以申闻，庶于循变协时，永作通式。”</note> <note n="0344033" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344033">高绰字僧裕，渤海蓨人，魏书四十八有传。本传：“又诏参议律令。”</note> <note n="0344034" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344034">祖莹字元珍，范阳遒人，魏书八十二有传。本传：“以参议律历，赐爵容城县子。”</note> <note n="0344035" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344035">李琰之字景珍，陇西狄道人，魏书八十二有传。</note> <note n="0344036" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344036">彭城王勰字彦和，献文帝（拓跋弘）第六子，魏书二十二有传。本传：“议定律令，勰与高阳王雍八座朝士有才学者每旦集，参论轨制应否之宜。而勰夙侍高祖，兼聪达博闻，凡所裁决，时彦归仰。”</note> <note n="0344037" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344037">刘芳字伯文，彭城丛亭里人，魏书五十五有传。本传：“议定律令，芳斟酌古今，为大议之主。其中损益，多芳意也。”</note> <note n="0344038" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344038">魏书袁翻传：“正始初，诏尙书门下于金墉中书外省考论律令。翻与门下录事常景、孙绍、廷尉监张虎、律博土侯坚固、治书侍御史高绰、前军将军邢苗、奉车都尉程灵虬、羽林监王元龟、尙书郞祖莹、宋世景、员外郞李琰之、太乐令公孙崇等幷在议限，又诏太师彭城王勰、司州牧高阳王雍、中书监京兆王愉、前靑州刺史刘芳、左卫将军元丽、兼将作大匠李韶、国子祭酒郑道昭、廷尉少卿王显等入预其事。”</note> <note n="0344039" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344039">隋书三十三经籍志：“後魏律二十卷。”程树德九朝律考後魏律考上从魏书、通典及唐律疏義考得篇目十五，今抄录篇名如后：（按语及注从省）<p>“魏律篇目：刑名律、法例律、宫卫律、违制律、户律、厩牧律、擅兴律、贼律、盗律、鬥律、繫讯律、诈伪律、杂律、捕亡律、断狱律。”程氏又云：“考晋律、後周律、梁律均有请赇、告劾、关市、水火篇目，似亦魏律所应有。南朝诸律不立婚姻篇目。後周户律之外，别有婚姻律，北齐作婚户，似後魏原有婚姻一篇，周仍其旧，齐则合为婚户也。”</p></note> <note n="0344040" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344040">潘岳字安仁，西晋时著名才人，晋书五十五有传。</note> <note n="0344041" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344041">景本传：“景自少及老，恒居事任，淸俭自守，不营产业，至于衣食，取济而已。耽好经史，爱玩文词。若遇新异之书，慇勤求访，或复质买，不问價之贵贱，必以得为期。”</note> <note n="0344042" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0344042">周延年注：“封暐伯魏书作伟伯、渤海人，字君良。”按魏书三十二有封伟伯传，但伟伯在正光末为萧宝夤所杀，死时年三十六，本传亦未言官给事。常景死在武定八年，相距二十馀年，伟伯决不能为其作序。若谓早年所预写，文集尙未编定，即请人作序，此例亦罕见。封暐伯当另有其人，周说疑非。</note> <note n="0345043" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345043">魏书六十七崔光传云：“（熙平）二年（五一七）八月，灵太后幸<name role="" type="person">永寧寺</name>，躬登九层浮图。光表谏曰：……今经始既就，子来自劝，基构已兴，雕绚渐起，紫山花台，即其宫也。伏愿息圣躬之劳，廣风靡之化，因立制防，班之条限，以遏嚣汚，永归淸寂。下竭肃穆之诚，上展瞻仰之敬。勿践勿履，显固亿龄。融教阐悟，不其博欤！”</note> <note n="0345044" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345044">翻译名義集一：“沙门，或云桑门，……此言功劳，言修道有多劳也。什师云：<persName>佛</persName>法及外道，凡出家者皆名沙门。肇云：出家之都名也。”魏书一百十四释老志：“诸服其道者，则剃落鬚发，释累辞家，结师资，遵律度，相与和居治心修净，行乞以自给，谓之沙门，或曰桑门，亦声相近。总谓之僧，皆胡言也。”</note> <note n="0345045" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345045"><name role="" type="person">菩提达摩</name>是中国禅宗初祖。其生平，自传灯录流行後，传说颇多失实。汤用彤汉魏两晋南北朝<persName>佛</persName>教史所记传略（页七八〇），考订颇核，今录在后：（夹注系依照原文）“菩提达摩<note place="inline">磨亦作摩。</note>者，南天竺人，<note place="inline">续传本传。</note>或云波斯人。<note place="inline">伽蓝记。</note>神慧疏朗，闻皆晓悟。志存大乘，冥心虚寂，通微彻数，定学高之。<note place="inline">续传。</note>其来中国，初达宋境南越，末又北度至魏。<note place="inline">此语出续传。據此可知达摩于刘宋时至中国。</note>在洛见<name role="" type="person">永寧寺</name>之壮丽，自云：年百五十岁，历涉诸国，靡不周遍。而此寺精丽，遍阎浮所无也。极<persName>佛</persName>境界，亦未有此。口唱南无，合掌连日。<note place="inline">伽蓝记。</note>又尝见洛阳修梵寺金刚，亦称为得其真相。<note place="inline">亦见伽蓝记。</note>达摩先遊嵩洛。<note place="inline">见续传慧可传，后世传其住<name role="" type="person">少林寺</name>。</note>或曾至邺。<note place="inline">续传题为北齐<name role="" type="person">邺下</name>南天竺僧。又慧可亦邺中僧。</note>随其所止，诲以禅教。<note place="inline">续传。</note>常以四卷楞伽授学者，以天平年（五三四至五三七）前灭化洛滨。<note place="inline">续传。</note>或云：遇毒卒。<note place="inline">旧唐书神秀传及宝林传。</note>”</note> <note n="0345046" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345046">梵名，亦译<name role="" type="person">阎浮提</name>。翻译名義集三世界篇：“大论云：阎浮，树名，其林茂盛。此树于林中最大。提名为洲。此洲上有此树林。……以阎浮树，故名为阎浮洲。此洲有五百小洲围绕，通名<name role="" type="person">阎浮提</name>。”大唐西域记一：“<name role="" type="person">南赡部洲</name>，旧曰：<name role="" type="person">阎浮提</name>洲。”</note> <note n="0345047" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345047">翻译名義集四众善行法篇：“南无，或那谟，或南摩。此翻皈命。要律仪翻恭敬。善见论翻皈命觉，或翻信从。”</note> <note n="0345048" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345048">魏孝明帝（元诩）第四年号（五二五～五二七）。</note> <note n="0345049" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345049">魏孝莊帝（元子攸）第一年号（五二八）。</note> <note n="0345050" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345050">尔朱荣字天宝，北秀容人，魏书七十四有传。</note> <note n="0345051" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345051">战国策秦策一：苏秦说秦惠王曰：“此所谓天府，天下之雄国也。”高诱注：“府，聚也。”</note> <note n="0345052" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345052">临洮王（元钊）年号（五二八）。</note> <note n="0345053" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345053">通鉴一百五十二：梁武帝大通二年（五二七。魏孝明帝孝昌三年）二月“魏肃宗亦恶（郑）俨、（徐）纥等，逼于太后，不能去。密诏（尔朱）荣擧兵内向，欲以愶太后。……俨、纥恐祸及己，阴与太后谋酖帝。癸丑，帝暴殂。”赵翼二十二史札记十三云：“孝明帝之崩，本胡太后倖臣郑俨、徐纥所为，魏收书及北史本纪皆不见其迹，但云：武泰元年二月癸丑，帝崩于显阳殿。”按<name role="" type="person">杨衒之</name>是魏臣，故亦为魏讳，所记与魏收书相同，不如通鉴接近事实。</note> <note n="0345054" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345054">元天穆为高凉王孤六世孙，魏书十四有传。</note> <note n="0345055" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345055">魏书七十四尔朱荣传：“高祖羽健……从驾（谓魏太祖）平晋阳，定中山，论功拜散骑常侍。以居秀容川，诏割方三百里封之，长为世业。……曾祖鬱德、祖代勤继为领民酋长。代勤，世祖敬哀皇后之舅。……高宗末，假寧南将军，除肆州刺史。高祖赐爵梁郡公。……父新兴，太和中继为酋长。……除右将军光禄大夫，……转散骑常侍、平北将军、秀容第一领民酋长。……肃宗世，以年老启求传爵于荣，朝廷许之。”自尔朱羽健至荣五世皆受魏官爵，故荣言如此。</note> <note n="0345056" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345056">帝王墓古称山陵。水经渭水注：“秦名天子冢曰山，汉曰陵。”此是言肃宗之陵。</note> <note n="0345057" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345057">谓幷州与肆州，皆为尔朱荣统治地区。</note> <note n="0345058" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0345058">即谓习射士卒。汉书娄敬传：“冒顿单于兵强，控弦四十万骑。”颜注：“控，引也，谓皆引弓也。”</note> <note n="0346059" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346059">伊霍谓伊尹与霍光。伊尹，商臣，放汤孙太甲于桐宫，三年，太甲改过，乃复位，见尙书太甲序。霍光，汉臣，废昌邑王（刘<g ref="#CB32864">󸁠</g>），立武帝孙刘询为帝，是为宣帝，见汉书霍光传。</note> <note n="0346060" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346060">魏书十四元天穆传：“六镇之乱，尙书令李崇、廣阳王深北讨。天穆奉使慰劳诸军，路出秀容。尔朱荣见其法令齐整，有将领气，深相结托，约为兄弟。”是结异姓兄弟在谋起兵之前，与衒之说不同。依情理推测，似以魏书说为合。</note> <note n="0346061" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346061">左传昭公十三年：“初，（楚）共王……有宠子五人，无适立焉。乃大有事于群望，而祈曰：请神择于五人者使主社稷！乃遍以璧见于群望曰：当璧而拜者，神所立也。……乃与巴姬密埋璧于大室之庭，使五人齐而长入拜。康王跨之。灵王肘加焉。子干、子皙皆远之。平王弱，抱而入，再拜皆厌纽。”本文藉言为继承王位。</note> <note n="0346062" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346062">晋阳在今山西省太原市。</note> <note n="0346063" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346063">通鉴一百五十二胡三省注：“魏人立后皆铸像以卜之。慕容氏谓冉闵以金铸己像不成，胡人铸像以卜君，其来尙矣。故尔朱荣效之。”</note> <note n="0346064" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346064">长乐王子攸即孝莊帝，为彭城王勰子，初封长乐王。</note> <note n="0346065" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346065">汉书七十二鲍宣传：“苍头庐儿皆用致富，非天意也。”注：“孟康曰：黎民黔首，黎、黔，皆黑也。……汉名奴为苍头，非纯黑，以别于良人也。……臣瓒曰：汉仪注官奴给书计从侍中已下为苍头靑帻。”按即谓奴仆。</note> <note n="0346066" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346066">共剋期契即严切限定期约。後汉书七十一锺離意传：“意遂于道解徒桎梏，恣所欲过，与剋期，俱至无或违者。”</note> <note n="0346067" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346067">汉书一高帝纪：“三老董公遮说汉王曰：……项羽为无道，放杀其主，天下之贼也。夫仁不以勇，義不以力，三军之众，为之素服，以告之诸侯。为此东伐，四海之内，莫不仰德，此三王之擧也。汉王曰：善。……于是汉王为義帝发丧，袒而大哭，……兵皆缟素。”皓素与缟素同義（後汉书顺帝纪注：“缟，皓也。缯之精白者曰缟。”）此言为肃宗发丧。</note> <note n="0346068" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346068">按元天穆墓志云：“孝昌三年（五二七），牝鸡失德，雄雉乱朝，肃宗暴崩，祸由鸩毒。天柱（按谓尔朱荣）为永世恒捍，王实明德茂亲，同擧義兵，剋定京邑。”又笱景墓志云：“乃属武泰在运，昏后乱政。魏道中微，社稷无主。丞相（谓尔朱荣）以世荷藩屛，志存匡复，起兵晋阳，问罪伊阙。”此虽出于尔朱黨人谀词，然大略与史相同。鸩毒事亦可補魏书之阙。</note> <note n="0346069" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346069">在今山西省朔县。汉书地理志县在雁门郡。太平寰宇记五十一朔州：“在汉即雁门之马邑县。……晋乱，其地为猗卢所據，晋怀帝时，（刘）琨表以鲜卑猗卢为大单于，封代公，徙马邑县，即其地也。後魏都代地，即今郡，属畿内。孝文帝迁洛之後，又于今州北三百八十里定襄故城置朔州，领盛乐、廣牧二县。葛荣之乱，州又废。”按其时马邑县已废，此是用旧称。</note> <note n="0346070" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346070">语本左传隐公十一年，谓以弱敌强。</note> <note n="0346071" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346071">宿卫是直宿保卫禁闱者。後汉书耿秉传：“秉常领禁兵，宿卫左右。”</note> <note n="0346072" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346072">晋书三十四杜预传：“预又以孟津渡险有覆没之患，请建河桥于富平津。……及桥成，帝从百僚临会，擧觞属预曰：非君此桥不立也。”又四武帝纪：泰始十年九月“立河桥于富平津。”其地当在今河南省孟县南，自晋至五代，向为兵争要地。</note> <note n="0346073" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346073">李神轨小名靑肫，顿邱人，魏书六十六有传。</note> <note n="0346074" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346074">郑季明，荥阳开封人，魏书五十六有传。</note> <note n="0346075" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346075">據魏书五十六郑先护传：“莊帝之居藩也，先护深自结托。及尔朱荣称兵向洛，灵太后令先护与郑季明等固守河梁。先护闻莊帝即位于河北，遂开门纳荣。”又六十六李神轨传：“尔朱荣之向洛也，复为大都督，率众御之。出至河桥，値北中不守，遂便退还。寻与百官候驾于河阴，仍遇害焉。”是开城投降者是郑先护与郑季明，李神轨未降，且随同百官至河阴迎驾。此恐是<name role="" type="person">杨衒之</name>传闻之误。</note> <note n="0346076" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346076">芒山即是北邙山，在洛阳故城北。元和郡县志五河南府偃师县：“北邙山在县北二里，西自洛阳县界东入巩县界。旧说云：北邙山是陇山之尾，乃众山总名，连岭修亘四百馀里。”</note> <note n="0346077" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346077">河阴故城在今河南省孟津县东。</note> <note n="0346078" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0346078">魏书七十四尔朱荣传：“（四月）十二日，百官皆朝于行宫。十三日，荣惑武卫将军费穆之说，乃引迎驾百官于行宫西北，云欲祭天。朝士既集，列骑围绕，责天下丧乱、明帝崩卒之由，云皆缘此等贪虐，不相匡弼所致。因纵兵乱害，王公卿士皆敛手就戮，死者千三百馀人。”又四十四费穆传：“尔朱荣向洛，灵太后征穆令屯小平。及荣推奉莊帝，河梁不守，穆遂弃众先降。穆素为荣所知，见之甚悦。穆潜说荣曰：公士马不出万人，今长驱向洛，前无横陈者，正以推奉主上顺民心故耳。既无战勝之威，群情素不厌伏。今以京师之众，百官之盛，一知公之虚实，必有轻侮之心。若不大行诛罚，更树亲黨，公还北之日，恐不得度太行而内难作矣。荣心然之，于是遂有河阴之事。”</note> <note n="0347079" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347079">太极即<name role="" type="person">太极殿</name>，注见前。魏书十孝莊纪：“车驾入宫，御<name role="" type="person">太极殿</name>。”</note> <note n="0347080" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347080">史记三殷本纪：“汤出，见野张网四面，祝曰：自天下四方，皆入吾网。汤曰：嘻，尽之矣！乃去其三面，祝曰：欲左左，欲右右，不用命，乃入吾网。”此藉喩行仁政，下大赦令。孝莊纪：“诏曰：……朕躬应兹大命，德谢少康，道愧前緖。猥以眇身，君临万国，如涉渊海，罔知所济。可大赦天下。”即指此事。</note> <note n="0347081" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347081">山伟字仲才，洛阳人，魏书八十一有传。本传：“尔朱荣之害朝士，伟时守直，故免祸。及莊帝入宫，仍除伟给事黄门侍郞。”</note> <note n="0347082" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347082">通鉴一百五十二胡三省注：“领左右，领左右千牛备身也。”按领左右即领军左右，总领禁兵，元叉曾为此官，见下建中寺条。胡说疑非。</note> <note n="0347083" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347083">诗小雅巷伯：“劳人草草。”郑笺：“草草者忧将妄得罪也。”</note> <note n="0347084" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347084">通鉴一百五十二胡三省注“身无官爵，谓之白民，犹言白丁也。郡镇，郡守镇将也。”</note> <note n="0347085" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347085">魏孝莊帝（元子攸）第二年号（五二八～五三〇）。</note> <note n="0347086" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347086">元颢，北海王详之子，魏书二十一有传。</note> <note n="0347087" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347087">萧衍即南朝梁武帝。魏书元颢传：“武泰初，以颢为侍中骠骑大将军<name role="" type="person">开府仪同三司</name>相州刺史以御（葛）荣。颢至汲郡，属尔朱荣入洛，推奉莊帝，诏授颢太傅，开府侍中刺史王幷如故。颢以葛荣南侵，尔朱纵害，遂盘桓顾望，图自安之策。……颢既怀异谋，……以事意不谐，遂与子冠受率左右奔于萧衍。”</note> <note n="0347088" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347088">魏书十孝莊纪：永安二年（五二九）五月“甲戌，车驾北巡。乙亥，幸河内。丙子，元颢入洛。”</note> <note n="0347089" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347089">礼记礼运：“大道之行也，天下为公。”此文改变用之，意義恰相反。</note> <note n="0347090" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347090">易系辞：“天地设位，圣人成能。人谋鬼谋，百姓与能。”<name role="" type="person">韩康伯</name>注：“人谋，况议于众以定失得也；鬼谋，况寄卜筮以吉凶也。不役思虑而失得自明；不劳探讨而吉凶自著。类万物之情，通幽深之故，故百姓与能，乐推而不厌也。”孔颖达疏：“天下百姓亲与能人，乐推为主也。”本文祸福与失得、吉凶意義相同。与能義绝即谓百姓不亲与贤能推以为主，正与系辞传原義相反。</note> <note n="0347091" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347091">據史记五帝本纪张守节正義云：“<name role="" type="person">太史公</name>依世本、大戴礼以黄帝、颛顼、帝喾、唐尧、虞舜为五帝，谯周、应劭、宋均皆同。而<name role="" type="person">孔安国</name>尙书序、皇甫谧帝王世纪、孙氏注世本幷以……少昊、颛顼、高辛、唐、虞为五帝。”五帝據传说皆是以继承或揖让而得帝位，不藉武力。此与下句无取六军義相应。</note> <note n="0347092" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347092">礼记儒行：“虽分国如锱铢，不臣不仕。”郑注：“言君分国以禄之，视之轻如锱铢矣。八两曰锱。”释文：“铢，……说文云：权分十黍之重。”易系辞：“圣人之大宝曰位。”此言轻视帝位。</note> <note n="0347093" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347093">六合指天地四方。莊子齐物论：“六合之外，圣人存而不论；六合之内，圣人论而不议。”</note> <note n="0347094" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347094">此是指尔朱荣杀胡太后及幼主事。魏书十三灵皇后胡氏传：“太后对荣多所陈说，荣拂衣而起。太后及幼主幷沉于河。”</note> <note n="0347095" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347095">此指高阳王雍等被杀在河阴事。详见下。</note> <note n="0347096" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347096">魏书十孝莊纪：“车驾巡河，而至陶渚。（尔朱）荣以兵权在己，遂有异志。乃害灵太后及幼主，次害无上王劭、始平王子正，又害丞相高阳王雍、司空公元钦、仪同三司元恒芝、仪同三司东平王略、廣平王悌、常山王邵、北平王超、任城王彝、赵郡王敏、中山王叔仁、齐郡王温，公卿已下二千馀人。”诸王皆是元氏宗族，故言“殆欲无遗。”</note> <note n="0347097" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347097">陈恒是齐卿，弑害齐简公（壬）于舒州，事见左传哀公十四年。後陈氏至田午时（依古本竹书纪年），遂篡夺齐国，立为诸侯。</note> <note n="0347098" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347098">六卿是晋国之韩、赵、魏、范、中行及智氏。史记三十九晋世家：顷公“十二年，晋之宗家祁傒孙、叔向子相恶于君。六卿欲弱公室，乃遂以法灭其族，而分其邑为十县，各令其子为大夫。晋益弱，六卿皆大。”其後六卿自相幷夺，祇存韩、赵、魏三家。晋世家又云：“静公二年，魏武侯、韩哀侯、赵敬侯灭晋侯而三分其地。静公迁为家人，晋绝不祀。”</note> <note n="0347099" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347099">孟子滕文公篇：“洪水横流，泛滥于天下。”此是喩国内混乱不寧。</note> <note n="0347100" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347100">兄弟指无上王劭与始平王子正。劭是莊帝兄，子正是弟。遇害事见前注。</note> <note n="0347101" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347101">此言一人孤立无助。书泰誓：“独夫受洪唯作威。”孟子梁惠王篇：“闻诛一夫纣。”独夫受即一夫纣。文选十五张衡思玄赋：“孑不群而介立。”</note> <note n="0347102" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0347102">诗周颂酌：“于烁王师，遵养时晦。时纯熙矣，是用大介。”毛传：“遵，率；养，取；晦，昧也。”孔疏：“率此师以取是暗昧之君。”此言尔朱荣待有时機，即欲篡夺。</note> <note n="0348103" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348103">魏书二十一元颢传：“颢见（萧）衍泣涕自陈，言词壮烈。衍奇之，遂以颢为魏主，假之兵将，令其北入。”</note> <note n="0348104" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348104">建业，故城在今江苏省南京市，是梁朝京城地。读史方舆纪要二十江寧县：“建康城在府治南，本秦秣陵县地。……献帝春秋：建安十七年，孙权自京口徙秣陵，……改曰建业。吴赤乌十年，缮修宫室，改作太初宫居之。……晋平吴後为秣陵。太康三年复分秣陵之水北置建邺县，为丹阳郡治。建兴初，改曰建康。”南朝称其地为建康，本文是用吴时旧称。元颢传：“永安二年（五二九），于梁国城南，登壇燔燎，号孝基元年。”</note> <note n="0348105" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348105">三川，郡名，秦置。汉改为河南郡，见汉书地理志。其地有河、洛、伊三川。洛阳在汉时属河南郡。此言攻克河南境地迅速如电。</note> <note n="0348106" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348106">桎梏为手足刑具。周礼秋官掌囚：“中罪桎梏。”郑注：“在手曰梏，在足曰桎。”</note> <note n="0348107" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348107">孟子公孙丑篇：“民之悦之，犹解倒悬也。”赵注：“倒悬喩困苦也。”</note> <note n="0348108" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348108">按文选四左思蜀都赋：“巴姬弹絃，汉女击节。”击节即按拍，此盖借用作惬心之意。</note> <note n="0348109" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348109">尔朱荣是羯族人，故云。</note> <note n="0348110" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348110">城皋即成皋。太平寰宇记五十二孟州汜水县：“成皋故关在县东南二里。南门名成皋，北门名王路。洛阳记云：洛阳在四关之内，左成皋关。”又名虎牢。水经河水注：“成皋县之故城在伾上，萦带伾阜，绝岸峻周，高四十许丈。城张翕险崎而不平。……鲁襄公二年，晋成公与诸侯会于戚，遂城虎牢以逼郑求平也。……秦以为关，汉乃县之。”按元颢传：“莊帝诏济阴王辉业为都督，于考城拒之，为颢所擒。又剋行台杨煜于荥阳，尔朱世隆自虎牢走退，莊帝北幸。”本文即指此事。</note> <note n="0348111" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348111">按左传桓公十年：“虞叔有玉，虞公求旃，……乃献之。又求其宝剑，叔曰：是无厌也，无厌将及我。遂伐虞公，故虞公出奔共池。”虞公与虞叔为弟兄，此句疑即用此事，以比喩莊帝怀疑颢贪得无厌。若然，则弃字恐是索字之形讹。索与求義相同。</note> <note n="0348112" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348112">文选二十九苏武诗：“骨肉缘枝葉，结交亦相因。四海皆弟兄，谁为行路人；况我连枝树，与子同一身。”此是比喩弟兄关系之密切。</note> <note n="0348113" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348113">诗小雅常棣：“兄弟阋于墙，外御其侮。”毛传：“阋，很也。”郑笺：“兄弟虽内阋而外御也。”</note> <note n="0348114" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348114">前书：“脊令在原，兄弟急难。”毛传：“急难，言兄弟之相救于急难。”前书又云：“凡今之人，莫如兄弟。”</note> <note n="0348115" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348115">汉书霍光传颜注：“一纵一横为旁午，犹言纵横也。”</note> <note n="0348116" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348116">贼莽即谓王莽。王莽篡汉即位，假托禅让，国号新，见汉书王莽传。</note> <note n="0348117" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348117">史纪七十陈轸传云：“（卞）莊子欲刺虎，馆竖子止之曰：两虎方且食牛，食甘必争；争则必鬥。鬥则大者伤，小者死，从伤而刺之，一擧必有双虎之名。卞莊子以为然，立须之。有顷，两虎果鬥，大者伤，小者死。莊子从伤者而刺之，一擧果有双虎之功。”</note> <note n="0348118" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348118">左传定公四年：“吴为封豕长蛇，以荐食上国。”杜注：“荐，数也。”</note> <note n="0348119" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348119">诗小雅頍弁：“岂伊异人？兄弟靡他。”郑笺：“岂有异人疏远者乎？皆兄弟与王至亲。”此亦表示兄弟至亲，不比旁人。</note> <note n="0348120" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348120">汉书贾谊传臣瓒注：“<g ref="#CB07330">以</g>身从物曰徇。”徇与殉同。此言从尔朱荣之非计。</note> <note n="0348121" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348121">史记七十张仪传：“郑袖日夜言怀王曰：……妾请子母俱迁江南，毋为秦所鱼肉也。”鱼肉意即杀害。</note> <note n="0348122" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348122">易坤：“黄裳元吉。”孔疏：“元，大也。”</note> <note n="0348123" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348123">魏书八十二祖莹传：“元颢入洛，以莹为殿中尙书。莊帝还宫，坐为颢作诏罪状尔朱荣，免官。”</note> <note n="0348124" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0348124">水经浊漳水注：漳水“又东径长子县故城南，周史辛甲所封邑也。春秋襄公十八年：晋人执卫行人石买于长子，即是县也。秦置上黨郡治此。”魏书一百六地形志：幷州上黨郡“前汉治长子城。”按故城在今山西省长子县西。</note> <note n="0349125" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349125">元延明，安豐王猛之子，魏书二十有传。本传：“莊帝时兼尙书令大司马。及元颢入洛，延明受颢委寄，率众收河桥。颢败，遂将妻子奔萧衍，死于江南。”元延明墓志：“车驾北巡，事起仓猝，秘事难闻，遂乖奔赴。皇舆南反，诛赏方行，政出权强，深猜俊杰。公方藉力善邻，讨兹君侧。而江南卑湿，地非养贤，随贾未归，忽焉反葬，以梁中大通二年三月十日薨于建康，春秋四十七。”所记虽是饰词，亦可参考。</note> <note n="0349126" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349126">通鉴一百五十三胡三省注：“五代志：河南熊耳县有後魏崤县，又有硖石山。唐志：陕州硖石县本崤县，有硖石坞。”按元和郡县志六陕州：“硖石县本汉陕县地，属弘农郡。自汉至宋不改。後魏孝文分陕县东界置崤县。明帝二年，分陕、崤二县置崤郡。隋文罢郡，以崤县属陕州。大业二年，废入陕县。義寧元年，重置，理硖石坞。贞观中，改名硖石县。”叙述颇详，可见唐志之硖石县，元魏时不称硖石，其地在今河南省陕县东南，亦非尔朱兆渡河破元延明处，此是胡氏失考。淸嘉庆一统志二百五河南府：“硖石，在孟津县西二十里。晋永嘉末，魏浚与流人数百家东保河阴之硖石。後魏永安二年，尔朱荣与元颢相持于河上，荣使尔朱兆贺拔勝自马渚西硖石夜渡，皆即此。”读史方舆纪要四十八孟津县下略同。按照地理言之，当是。</note> <note n="0349127" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349127">太平寰宇记五十二孟州：“河阳郡……在周为畿内苏忿生之邑，後为晋邑。……後属魏，魏哀王改为河雍。至汉又为河阳县，魏、晋同之，属河内郡。後入後汉刘聪、後秦姚宏亦如之。”又河阳县：“县以在河之北为名，属河内郡。今县西北三十五里有古城，即汉理所。冀州图云：河阳在河内郡南六十四里，有宫阙，魏、晋如之。”</note> <note n="0349128" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349128">尔朱兆字万仁，荣从子，魏书七十五有传。</note> <note n="0349129" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349129">梁书三十二陈庆之传：“洛阳陷，庆之马步数千人结阵东反。（尔朱）荣亲自来追。値嵩山水洪溢，军人死散，庆之乃落鬚发为沙门，间行入豫州。”本书卷二平等寺条云：“七月，北海大败，所将江淮子弟五千尽被俘虏，无一得还。”</note> <note n="0349130" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349130">长社，魏书地形志在郑州颍川郡。读史方舆纪要四十七河南省许州：“长社废县，今州治。汉颍阴县地，属颍川郡。东魏武定七年，移颍州及颍川郡治颍阴，改曰郑州；复置长社县为州郡治。”元颢被杀地，孝莊纪作临颍，墓志作颍川临颍县。按长社与临颍，魏时同属颍川郡，地壤接近，故传闻稍有不同。</note> <note n="0349131" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349131">魏书十孝莊纪：永安二年七月“癸酉，临颍县卒江豐斩元颢，传首京师。”據黄文相北史朔闰表是年七月朔为辛亥，照此推算，癸酉是二十三日。元颢墓志：“永安三年七月廿一日薨于颍川临颍县，时年三十六。”墓志所记廿一日是元颢被杀日期，孝莊纪之二十三日当是京师得讯日期，可无抵牾。但永安二年与三年相差一年，本书亦在二年，究属孰误？按永安三年四月平万俟醜奴与萧宝夤，七月平王庆雲，九月杀尔朱荣与元天穆，此後扰乱直至莊帝被擒，则元颢事决非三年发生，明甚。若谓元颢以二年失败，隔年被杀。唯元颢败走，原欲重投梁朝。决无经年後尙留在临颍被杀之理。且<name role="" type="person">杨衒之</name>与魏收皆为当时目击其事之人，所记相同，不至均误。所以墓志之三年或系写碑人偶误，不须致疑于此。</note> <note n="0349132" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349132">高贵鄕公即曹髦。三国志魏志高贵鄕公纪裴注引汉晋春秋：“帝见威权日去，不勝其忿，乃召侍中王沉、尙书王经、散骑常侍王业谓曰：司马昭之心，路人所知也。吾不能坐受废辱，今日当与卿自出讨之。……帝遂率僮仆数百鼓噪而出文王（即司马昭）第。……中护军贾充又逆帝战于南阙下。……太子舍人成济……即前刺帝，刃出于背。”</note> <note n="0349133" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349133">汉献帝即刘协。後汉书九献帝纪：“皇帝逊位，魏王丕称天子，奉帝为山阳公，邑一万户，位在诸侯王上。”</note> <note n="0349134" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349134">魏书七十四尔朱荣传：“帝伏兵于明光殿东廊，引荣及荣长子菩提、天穆等俱入。坐定，光禄少卿鲁安、典御李侃晞等抽刀而至。荣窘迫，起投御坐，帝先横刀膝下，遂手刃之。安等乱斫荣与天穆、菩提，同时俱死。”此事又可参考本书四宣忠寺条。</note> <note n="0349135" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0349135">尔朱世隆字荣宗，为荣从弟，魏书七十五有传。</note> <note n="0350136" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350136">魏书八十三外戚列传冯熙传：“熙……信<persName>佛</persName>法，自出家财在诸州镇建<persName>佛</persName>图精舍，……所费亦不赀。而在诸州营塔寺，多在高山秀阜。……其北邙寺碑文中书侍郞贾元寿之词。”冯熙爵昌黎王，此寺是其营建，因称为冯王寺。</note> <note n="0350137" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350137">通鉴一百五十四胡三省注：“尔朱度律时在世隆所，或者拂律归即度律也。”</note> <note n="0350138" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350138">朱瑞字元龙，代郡桑乾人，魏书八十有传。</note> <note n="0350139" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350139">汉书一高帝纪：“又与功臣剖符作誓，丹书铁契，金匮石室，藏之宗庙。”铁契即铁券。凌扬藻蠡酌编：“其制如瓦，外刻履历恩数之详，以记其功；中镌免罪减禄之数，以防其过。字嵌以金，各分左右；左颁功臣，右藏内府，有故则合之以取信。”</note> <note n="0350140" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350140">廣雅释詀：“款，诚也。”不款即无投诚意。</note> <note n="0350141" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350141">击刺是指剑術。史记一百二十七日者列传：“齐张仲、曲成侯以善击刺，学用剑，立名天下。”</note> <note n="0350142" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350142">易系辞：“精气为物，游魂为变。”此是言变乱不止。</note> <note n="0350143" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350143">魏书七十一李苗传：“（尔朱）世隆拥荣部曲屯據河桥，还逼都邑。孝莊亲幸大夏门，集群臣博议。百僚恇惧，计无所出。苗独奋衣而起曰：……请以一旅之众，为陛下径断河梁。……莊帝壮而许焉。苗乃募人于马渚上流以舟师夜下。去桥数里，便放火船，河流既驶，倏忽而至。贼于南岸望见火下，相<g ref="#CB09004">蹙</g>争桥，俄然桥绝，没水死者甚众。苗身率士卒百许人泊于小渚，以待南援。既而官军不至，贼乃涉水与苗死鬥。众寡不敌，左右死尽，苗浮河而殁。”又七十五尔朱世隆传：“会李苗烧绝河梁，世隆乃北遁。”</note> <note n="0350144" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350144">源子恭字灵顺，西平乐都人，魏书四十一有传。</note> <note n="0350145" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350145">杨宽字蒙仁，华阴人，魏书五十八、周书二十二有传。</note> <note n="0350146" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0350146">读史方舆纪要四十三山西省泽州：“高都城，在州东三十里。……汉置高都县，属上黨郡，魏、晋因之。慕容永置建兴郡于此。後魏真君九年省，和平五年後置郡。永安初改置建州，又置高都郡治焉。三年，魏主诛尔朱荣，尔朱世隆自洛城北走至建州，刺史陆希质拒守，世隆攻屠之。”魏书一百六地形志：“建州治高都城。”</note> <note n="0351147" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351147">长廣王晔字华兴，小字盆子，南安王桢孙，魏书十九有传。本传：“尔朱荣之死也，世隆等奔还幷州，与尔朱兆会于建兴。乃推晔为主，大赦所部，号年建明。”</note> <note n="0351148" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351148">魏书七十五尔朱兆传：“子恭下都督史仵龙开垒降兆，子恭退走。兆轻兵倍道从河梁西涉渡，掩袭京邑。”</note> <note n="0351149" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351149">魏书十莊帝纪：“尔朱兆、尔朱度律自富平津上率骑涉渡，以袭京城，事出仓猝，禁卫不守。”又七十五尔朱兆传：“先是河边人梦神谓己曰：尔朱家欲渡河，用尔作灅波津令，为之缩水脉。月馀，梦者死。及兆至，有行人自言知水浅处。以草往，往表插而导道焉，忽失其所在，兆遂策马涉渡。是日，暴风鼓怒，黄尘涨天，骑叩宫门，宿卫乃觉，弯弓欲射，袍撥弦矢不得发，一时散走。”按兆传所说多怪诞不可信，但由此可见当时人皆以此事出于突然，又为莊帝戒备疏忽讳饰，遂假托神话以相传会。此种心理正可与杨氏之评语作互证，故附录在此。</note> <note n="0351150" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351150">後汉书五十王霸传：“（王）郞移檄购光武。……光武即南驰至下曲阳，传闻王郞兵在後，从者皆恐及。至乎沱河，候吏还白：河水流澌，无船不可济。官属大惧。光武令霸往视之。霸恐惊众欲且前阻水，还即诡曰：冰坚可度。官属皆喜。光武笑曰：候吏果妄语也。遂前。比至河，河水亦合，乃令霸护度。”</note> <note n="0351151" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351151">三国志蜀志先主传裴注引世语：“备屯樊城，刘表礼焉，惮其为人，不甚信用。曾请备宴会，蒯越、蔡瑁欲因会取备。备觉之，伪如厕，潜遁出。所乘马名的卢。骑的卢走堕襄阳城西檀溪水中，溺不能出。备急曰：的卢，今日危矣！可努力。的卢乃一踊三丈，遂得过。乘桴渡河，中流而追者至。”按世说新语德行篇注引伯乐相马经云：“马白额入口至齿者，名曰榆雁，一名的卢。奴乘客死，主乘弃市，凶马也。”的为旳之俗字。</note> <note n="0351152" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351152">左传文公元年：“楚子将以商臣为太子，访诸令尹子上。子上曰：君之齿未也。……且是人也，蜂目而豺声，忍人也，不可立也。”蜂与蜂同。</note> <note n="0351153" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351153">汉书二十五郊祀志：“祠黄帝用一枭破镜。”孟康注：“枭，鸟名，食母；破镜，兽名，食母。”破镜即是獍。此以比喩很戾忘恩之人。</note> <note n="0351154" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351154">水经河水注“河南有钩陈垒，……河水于斯有盟津之目。论衡曰：武王伐纣，升舟，阳侯波起，疾风逆流。武王操黄钺而麾之，风波毕除。中流，白鱼入于舟，燔以告天，与八百诸侯咸同此盟，尙书所谓不谋同辞也。故曰孟津，亦曰盟津，尙书所谓东至于孟津者也。又曰富平津。”</note> <note n="0351155" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351155">易谦：“天道亏盈而益谦，地道变盈而流谦，鬼神害盈而福谦。”</note> <note n="0351156" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351156">文选五十六新漏刻铭注引司马彪续汉书：“孔壶为漏，浮箭为刻。下漏数刻，以考中星昏明星焉。”周礼夏官挈壶氏郑注：“壶，盛水器也。世主挈壶水以为漏。”诗齐风东方未明孔疏：“盖天子备官，挈壶掌漏，鸡人告时。”此句言备天子之礼。</note> <note n="0351157" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351157">魏书七十五尔朱兆传：“兆扑杀皇子，汚辱妃嫔。”</note> <note n="0351158" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351158">左传僖公二十五年：“晋侯请隧。”杜注：“阙地通路曰隧，王之葬礼也。”</note> <note n="0351159" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351159">陶潜輓歌诗：“荒草何茫茫，白杨亦萧萧。”</note> <note n="0351160" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351160">魏孝武帝（元修）第一年号（五三二）。</note> <note n="0351161" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351161">礼记檀弓：“天子之棺四重：水兕革棺被之，其厚三寸。杝棺一，梓棺二。”梓宫即是梓棺。梓宫见汉书六十八霍光传。颜师古注：“以梓木为之，亲身之棺也。为天子制，故亦称梓宫。”</note> <note n="0351162" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0351162">古今註中：“薤露、蒿里幷哀歌也，出田横门人。横自杀，门人伤之，为作悲歌。言人命薤上露，易晞灭也；亦谓人死魂魄归于蒿里。……至孝武时，李延年乃分二章为二曲，薤露送王公贵人，蒿里送士大夫庶人。使輓柩者歌之，世呼为輓歌，亦谓之长短歌，言人寿命长短定分不可妄求也。”</note> <note n="0352163" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352163">魏孝武帝（元修）第二年号（五三二～五三四）。</note> <note n="0352164" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352164">凌雲台详见本卷瑶光寺条及注。</note> <note n="0352165" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352165">南阳王宝炬为京兆王愉子，即西魏孝文帝，魏书二十二有传，北史五有西魏<name role="" type="person">文皇帝</name>纪。</note> <note n="0352166" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352166">长孙稚字承业，魏书二十五有传。</note> <note n="0352167" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352167">比丘，梵名，意即出家人或修道人。翻译名義集一七众弟子篇：“大论云：比丘名乞士，淸净活命故，复次比名破，丘名烦恼，能破烦恼故；复次比名怖，丘名能，能怖魔王及魔人民。……涅槃说四种比丘：一者毕竟道，二者示道，三者受道，四者汚道。”</note> <note n="0352168" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352168">魏书一百十二灵征志：“出帝永熙三年（五三四）二月<name role="" type="person">永寧寺</name>九层<persName>佛</persName>图灾，既而时人咸言：有人见<persName>佛</persName>图飞入东海。永寧<persName>佛</persName>图灵像所在。天意若曰：永寧见灾，魏不寧矣。勃海，齐献武王之本封也。神灵归海，则齐室将兴之验也。”北齐书二神武纪：天平元年（按天平是东魏孝静帝年号，元年即孝武帝永熙三年，唯二月<persName>佛</persName>图灾时，魏尙未分东西，孝静帝亦未即位。北齐继承东魏，故史追改前号。）“二月，<name role="" type="person">永寧寺</name>九层浮图灾。既而人有从东莱至，云及海上人咸见之于海中，俄而雾起乃灭。说者以为天意若曰，永寧见灾，魏不寧矣。飞入东海，渤海应矣。”據此，明见此乃谄谀高欢之徒，因永寧火烧，虚构神话以媚上，仿图谶符命之例，固不足怪，而象郡之决为东莱，更无可疑。</note> <note n="0352169" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352169">平阳王即魏孝武帝（元修），原为平阳王。帝因与高欢不谐，往长安依宇文泰，魏遂分成东、西二国。孝武是西魏尊元修之谥号，东魏人不称，呼作出帝或用元修即位前爵号，故魏收书作出帝平阳王。衒之是东魏臣，因亦同称。</note> <note n="0352170" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352170">斛斯椿字法寿，廣牧富昌人，魏书八十有传。</note> <note n="0352171" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352171">北史五孝武皇帝纪：永熙三年（五三四）五月“帝内图高欢，乃以斛斯椿为领军使与王思政等统之，以为心膂。军谋朝政咸决于椿。……辛卯，下诏戒严，扬声伐梁，实谋北讨。……秋七月己丑，帝亲总六军十馀万，次河桥。高欢引军东度。景（即丙字，避唐讳）午，帝率南阳王宝炬、淸河王亶、廣阳王湛、斛斯椿以五千骑宿于湹西杨王别舍，……众知帝将出，其夜亡者过半，淸河、廣阳二王亦逃归。略阳公宇文泰遣都督骆超、李贤和各领数百骑赴，骆超先至。甲戌，贤和会帝于崤中。己酉，高欢入洛，遣娄昭及河南尹元子思领左右侍官追帝，请迴驾。……八月，宇文泰遣大都督赵贵、梁御甲骑二千来赴，乃奉迎帝过河，谓御曰：此水东流，而朕西上！若得重谒洛阳庙，是卿等功也。帝及左右皆流涕。宇文泰迎帝于东阳，帝劳之，将士皆呼万岁。遂入长安。”</note> <note n="0352172" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0352172">迁邺事见篇首序注。</note> <note n="0378001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378001">魏节闵帝（元恭）年号（五三一）。</note> <note n="0378002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378002">尔朱世隆见上<name role="" type="person">永寧寺</name>条注。</note> <note n="0378003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378003">刘腾，平原人，魏书九十四阉官列传有传。本传：“腾幼充宫役，手不解书，裁知署名而已。姦谋有馀，善射人意。灵太后临朝，特蒙进宠，多所干托，内外碎密，恓恓不倦。”</note> <note n="0378004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378004">宣光殿，魏殿名。元河南志三：“刘腾废灵太后于此殿。”</note> <note n="0378005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378005">乾明门，元河南志三：“宫东门。”</note> <note n="0379006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379006">魏书九十四刘腾传：“腾之初筮宅也，奉车都尉周特为之筮，不吉，深谏止之。腾怒而不用。特告人曰：必困于三月四月之交。至是果死。厅事甫成，陈屍其下。”所说虽不全可信，但可知此宅完成日，刘腾即死。</note> <note n="0379007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379007">前书：“灵太后临朝，以与于忠保护之勋，除崇勋太仆，加中侍中。”據此，太仆寺即是刘腾之办公处所。</note> <note n="0379008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379008">乘黄即是飞黄，马名。淮南子览冥训高诱注：“飞黄，乘黄也。出西方，状如狐，背上有角，寿千岁。”通典二十五：“乘黄署，後汉太仆有未央厩令。魏改为乘黄厩。乘黄古之神马，因以为名。晋以下因之。”</note> <note n="0379009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379009">汉时官有武库丞，隶属于执金吾，见汉书百官公卿表及汉官仪上。此沿袭汉名，是管藏兵器之官署。</note> <note n="0379010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379010">司马文王即司马昭，晋书三有纪。</note> <note n="0379011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379011">元叉魏书十六有传。近出土元乂墓志作元乂，罗振玉松翁近稿跋云：“传称叉字伯俊小字夜叉。传中载咸阳王禧子树在梁遗公卿百僚书有元叉本名夜叉，弟罗实名罗刹语，似其名当是夜叉之叉，故史作叉，不作乂。然以字伯俊考之，殆取俊乂之義，则志作乂者是，史作叉者非也。”赵万里汉魏南北朝墓志集释云：“魏书、北史及近出元玕墓志俱作叉，乃小字夜叉之省，盖其初名。此志与洛阳伽蓝记作乂，则後来改名也。”按宋本魏书作元叉，元大德本北史作元叉。考宋元俗字有叉与乂，皆为義之别写，见刘复宋元以来俗字谱，疑其来源出于六朝别体。叉、乂、義三字相通，吴琯等本作義可证。叉字乃随笔之误。罗赵二氏说疑非。</note> <note n="0379012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379012">荀彧字文若，三国时人，三国志魏志十及後汉书一百有传。</note> <note n="0379013" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379013">魏肃宗孝明帝（元诩）第三年号（五二〇～五二五）。</note> <note n="0379014" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379014">北史四魏肃宗孝明帝纪：正光元年“七月景（即丙字）子，侍中元叉、中常侍刘腾奉帝幸前殿，矫皇太后诏，归政逊位。乃幽皇太后北宫，杀太傅淸河王怿，总勒禁旅，决事殿中。”永巷，三辅黄图六：“永，长也；宫中之长巷，幽闭宫女之有罪者。”</note> <note n="0379015" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379015">魏书九十四阉官列传刘腾传：“吏部尝望腾意，奏其弟为郡带戍，人资乖越，淸河王怿抑而不与。腾以为恨，遂与领军元叉害怿，废太后于宣光殿。宫门昼夜长闭，内外断绝，腾自执管钥，肃宗永不得见，裁听传食而已。太后服膳俱废，不免饥寒。……叉以腾为司空公，表裡擅权，共相树置。叉为外御，腾为内防，迭直禁闼，共裁刑赏。”</note> <note n="0379016" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379016">元继字世仁，南平王霄子，为江阳王根後，袭封江阳王，叉是其长子，魏书十六有传。</note> <note n="0379017" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379017">魏书十六元叉传：“灵太后临朝，以叉妹夫，除通直散骑侍郞。叉妻封新平郡君，後迁冯翊郡君，拜女侍中。叉以此意势日盛。”元乂墓志：“道武皇帝之玄孙，太师京兆王之世子，尙宣武胡太后妹。”</note> <note n="0379018" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379018">元叉传：“寻迁侍中，馀官如故，加领军将军。既在门下，兼总禁兵，深为灵太后所信委。”</note> <note n="0379019" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379019">胡太后以正光元年（五二〇）七月被幽禁，正光六年（五二五）四月复位摄政，计被幽时期为六年。</note> <note n="0379020" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379020">虺，小蛇。国语吴语：“为虺弗摧，为蛇将若何？”韦昭注：“虺小蛇大也。”</note> <note n="0379021" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379021">魏书九孝明帝纪：孝昌元年（五二五）四月（按是年六月始改元为孝昌，四月尙为正光六年，魏书追改前元，史例如此）“辛卯，皇太后复临朝摄政，引群臣面陈得失，诏曰：……腾身既往，可追削爵位。叉之罪状，诚合微缠，但以宗枝舅戚，特加全贷，可除名为民。”又十六元叉传：“未幾有人告叉及其弟爪谋反，……灵太后以妹婿之故，未忍便决。……群臣固执不已，肃宗又以为言，太后乃从之，于是叉及弟爪幷赐死于家。”元乂墓志：“孝昌二年三月廿日，诏遣宿卫禁兵二十人夜围公第，……与第五弟给事中山宾（按魏书元爪传爪字景邕，给事中。与志不同，）同时遇害，春秋卌有一。”是太后反政时，元叉未即被杀。此文孝昌二年正与墓志乂被杀时期相合，可得一证。</note> <note n="0379022" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379022">魏书九十四阉官列传刘腾传：“太后反政，追夺爵位，发其冢，散露骸骨，没入财产。”</note> <note n="0379023" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379023">高阳王雍字思穆，献文帝（拓跋弘）之子，魏书二十一有传。</note> <note n="0379024" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379024">魏书七十五尔朱世隆传：“推长廣王晔为主。晔以世隆为<name role="" type="person">开府仪同三司</name>尙书令、乐平郡王。”</note> <note n="0379025" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0379025">洞冥记二：“元鼎元年，起招仙阁。……进<g ref="#CB32852">𡸰</g>嵻山细枣，⸺出<g ref="#CB32852">𡸰</g>嵻山，山临碧海上，<name role="" type="person">万年一</name>实，如今之软枣，咋之有膏。”初学记二十八引玉策记：“千岁松树四边披起，上杪不长，望而视之，有如偃盖。”又引廣志：“千岁老松子，色黄白，味似粟，可食。”但细绎本文，盖言有年久老树，夸称万年千岁，以与上文“所谓仙居也”相应，似不必定指何树。</note> <note n="0383001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383001">汉书十九百官公卿表“大长秋”。颜师古注：“秋者收成之时；长者恒久之義，故以为皇后官名。”</note> <note n="0383002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383002">中朝是称西晋都洛阳时，世说新语及晋书亦常用之。</note> <note n="0383003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383003">太平御览一百九十一引洛阳记：“金市在大城西。”又云：“按金市在临商观西，兑为金，故曰金市。”水经穀水注引洛阳记：“陵雲台西有金市，金市北对洛阳垒。”</note> <note n="0383004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383004">元河南志二魏城阙宫殿古迹：“明帝于宫西凿池以通御沟，義取日入濛汜为名。至晋张载作赋曰：幽渎傍集，潜流独注。澹淡滂沛，更来迭去，仰承河汉，吐纳雲雾。”又魏书一百十四释老志：“<name role="" type="person">魏明帝</name>曾欲壞宫西<persName>佛</persName>图，外国沙门乃金盘盛水，置于殿前，以<persName>佛</persName>舍利投之于水，乃有五色光起。于是帝歎曰：自非灵异，安得尔乎？遂徙于道，为作周阁百间，<persName>佛</persName>图故处凿为濛汜池，种芙蓉于中。”</note> <note n="0383005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383005">金盘灵刹即前<name role="" type="person">永寧寺</name>下云：“刹上有金宝甁，……宝甁下有承露金盘。”此乃浮图顶上之形制。</note> <note n="0383006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383006">魏书一百十四释老志：“所谓<persName>佛</persName>者，本号释迦文者，译言能仁，谓德充道备堪济万物也。”此处释迦即言<persName>佛</persName>像。</note> <note n="0383007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383007">法苑珠林十四千<persName>佛</persName>篇引因果经云：“尔时菩萨欲降母胎，即乘六牙白象发<name role="" type="person">兜率宫</name>，无量诸天作诸伎乐，烧众名香，散天妙花，随菩萨满虚空中，放大光明，普照十方，以四月八日明星出时，降神母胎。”此<persName>佛</persName>像即據此经故事刻作。</note> <note n="0383008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383008">金刚般若波罗蜜经：“菩萨莊严<persName>佛</persName>土不？”花严经探玄记三：“莊严有二義：一是具德義，二是挍饰義。”按本文是用第二義。</note> <note n="0383009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383009">按法显传于阗国云：“法显等欲观行像，停三月日。其国中十四大僧伽蓝，不数小者。从四月一日，城裡便洒扫道路，莊严巷陌。其城门上张大帏幕，事事严饰，王及夫人婇女皆住其中。瞿昙帝僧是大乘学，王所敬重，最先行像。離城三四里，作四轮像车，高三丈馀，状如行殿。七宝莊挍，悬缯幡盖。像立车中，二菩萨侍，作诸天侍从，皆金银雕莹，悬于虚空。像去门百步，王脱天冠，易著新衣，徒跣持花香，翼从出城迎像。头面礼足，散花烧香。像入城时，门楼上夫人婇女遥散众花，纷纷而下。如是莊严供具，车车各异。一僧伽蓝则一日行像，白月一日为始，至十四日行像乃讫。”是知四月行像，日期各异，故此寺以四月四日，昭仪寺以四月七日（见後），而七日诸像皆会于<name role="" type="person">景明寺</name>（见本书三<name role="" type="person">景明寺</name>下），当亦沾染西域风气所致。</note> <note n="0383010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383010">辟邪、狮子，幷兽名。汉书九十六西域传：乌弋山離国王“有桃拔、狮子、犀牛。”孟康注：“桃拔一名符拔，似鹿长尾，一角者或为天鹿，二角或为辟邪。狮子似虎，正黄有髯耏，尾端茸毛大如斗。”狮子即狮子。此是百戏化装，非真兽。</note> <note n="0383011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383011">此言幻伎。文选二张衡西京赋：“吞刀吐火，雲雾杏冥。”太平御览七百三十七引崔鸿北凉录：“元始十四年七月，西域贡吞刀吐火秘幻奇伎。”</note> <note n="0383012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383012">文选二张衡西京赋：“跳丸剑之挥霍，走索上而相逢。”薛综注：“索上长绳繫两头于梁，擧其中央，两人各从壹头上交相度，所谓舞緪者也。”抱朴子十二办问篇：“使之跳丸弄剑，逾锋投狭，履緪登幢，摘盘缘案，……凡人为之，而周、孔不能，以过于此者乎？”按本文綵字疑即今北方人呼踩蹻之踩，音同通用。綵幢上索与上文“吞刀吐火”句为对文，義即葛洪所说“履緪登幢”。魏书一百九乐志云：“（天兴）六年（四〇三）冬，诏太乐总章鼓吹，增修杂伎，造五兵、角觝、麒麟、凤凰、仙人、长蛇、白象、白虎及诸畏兽、鱼龙、辟邪、鹿马、仙车、高緪、百尺、长趫、缘橦、跳丸、五案，以备百戏，大飨设之于殿庭，如汉、晋之旧也。”（高緪、百尺、长趫、缘橦当即綵幢上索。）是元魏百戏传之已久。</note> <note n="0386001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386001">魏世宗宣武帝名恪，魏书八有纪。</note> <note n="0386002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386002">吴若准集证：“按水经注：千秋门，右宫门也。”元河南志三：千秋门“宫西门，西对阊阖门。”</note> <note n="0386003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386003">三国志魏志二文帝纪：黄初二年“是岁筑陵雲台。”元河南志二魏城阙宫殿古迹：“陵雲台，文帝黄初二年筑，在宣阳门内，韦诞题名榜，经日发白，为辘轳绞上。杨龙骧洛阳记曰：高二十丈（按艺文类聚六十二、太平御览一百七十七引，皆作二十三丈），登之见孟津。世说曰：陵雲台楼观极精巧，先称平众材，轻重当宜，然後造构，乃无锱铢，递相负揭。台虽高峻，常随风摇动，而终无崩壞。明帝登台，惧其势危，别以大材扶持之，楼即便颓壞。论者谓轻重力偏故也。”按陵雲台至後魏时尙在，不闻有崩壞或重修事，世说之语恐不可信。又世说巧艺篇注引洛阳宫殿簿：“陵雲台上壁方十三丈，高九尺；楼方四丈，高五丈；栋去地十三丈五尺七寸五分也。”元河南志二晋城阙宫殿古迹引述征记：“台有明光殿，西高八丈，垒砖作道，通至台上。登台迥眺，究观洛邑，曁南望少室，亦山嶽之秀极也。”</note> <note n="0386004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386004">三国志二魏志文帝纪：黄初三年“是岁穿灵芝池。”太平御览六十七引晋宫阁名：“灵芝池廣长百五十步，深二丈，上有连楼飞观，四出阁道钓台，中有鸣鹤舟、指南舟。”</note> <note n="0386005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386005">海中指碧海曲池。</note> <note n="0386006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386006">汉宫昆明池有石鲸鱼。文选二张衡西京赋：“鲸鱼失流而蹉跎。”李善注引三辅旧事：“淸渊北有鲸鱼，刻石为之，长三丈。”杜甫秋兴诗：“昆明池水汉时功，武帝旌旗在眼中，织女機丝虚月夜，石鲸鳞甲动秋风。”亦即谓之。此当是模仿前代製造而精巧过之。</note> <note n="0386007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386007">宣光殿见前建中寺条注。</note> <note n="0386008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386008">嘉福殿是三国魏殿名。<name role="" type="person">魏文帝</name>（曹丕）、明帝（曹睿）皆死在此殿，见三国魏志本纪。</note> <note n="0386009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386009">三国志魏志二十五高堂隆传：“靑龙中，大治殿舍。……帝遂复崇华殿，时郡国有九龙见，故改曰九龙殿。”又明帝纪裴注引魏略：“（靑龙三年）通引穀水过九龙前，为玉井绮栏，蟾蜍含受，神龙吐出。使博士马均作司南车，水转百戏。岁首建巨兽，鱼龙蔓延，弄马倒骑，备如汉西京之制。”此是三国魏时引穀水穿九龙池之大槪。水经穀水注：“渠水……又枝流入石，逗伏流注灵芝九龙池。魏太和中，皇都迁洛阳，经构宫极，修理街渠，务穷幽（據赵挍释本）隐，发石视之，曾无毁壞。又石工细密，非今之所拟，亦奇为精至也。遂因用之。”據此，则後魏之灵芝与九龙池建筑，皆是承袭曹魏时旧基而增饰之。</note> <note n="0386010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386010">廣韵入声一屋伏字：“历忌释（原作历也释名，此从顾廣圻挍）曰：伏者何？金气伏藏之日。金畏火，故三伏皆庚日。”</note> <note n="0386011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386011">按本书所擧浮图之高度，多作溢辞，不可拘执。说详<name role="" type="person">永寧寺</name>条永寧浮图高九十丈挍语，以後不重论。</note> <note n="0386012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386012">汉书二十五郊祀志：“又作柏梁铜柱承露仙掌之属矣。”苏林注：“仙人以手掌擎盘承甘露。”文选一<name role="" type="person">班固</name>西都赋：“抗仙掌以承露，擢双立之金茎。”本文藉喩浮图刹上之金盘，形制见<name role="" type="person">永寧寺</name>条。</note> <note n="0386013" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386013">绮疏见前<name role="" type="person">永寧寺</name>条注。</note> <note n="0386014" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386014">陆玑毛诗草木鸟兽虫鱼疏上：“杻，檍也。葉似杏而尖，白色，皮正赤，为木多曲少直，枝葉茂好。……人或谓之牛筋，或谓之檍，材可为弓弩干也。”</note> <note n="0386015" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386015">前书：“枸树，山木，其状如栌，一名枸骨。”按枸字与狗音同，可以相通，故本文作狗骨。又方以智通雅四十三云：“<name role="" type="person">顾野王</name>曰：枸榾木中箭，谓其有刺。今此树到处有之，曰猫头刺，冬不凋，大者可充黄杨制器。时珍言狗骨与冬靑相乱。枸榾葉长，四方而有八棱，棱有刺，与冬靑远甚。”此又一说，是也。今公园种之，或谓之圣诞树。至廣雅释草之“草麻黄茎，狗骨也。”则为草类，与此不同。</note> <note n="0386016" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386016">方言三：“<g ref="#CB02023">䓈</g>芡，鸡头也。北燕谓之<g ref="#CB02023">䓈</g>，靑、徐、淮、泗之间谓之芡，南楚江、湘之间谓之鸡头。”</note> <note n="0386017" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386017">齐民要術三种葵註：“按今世葵有紫茎白茎二种种别，复有大小之殊，又有鸭脚葵也。”</note> <note n="0386018" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386018">文选一<name role="" type="person">班固</name>西都赋：“後宫则有掖庭椒房，后妃之室。”李善注引三辅黄图：“长乐宫有椒房殿。”汉书车千秋传颜注：“椒房，殿名，皇后所居也。以椒和泥涂壁，取其温而芳也。”</note> <note n="0386019" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386019">掖庭亦是后妃居室。西都赋注引汉官仪：“婕妤以下皆居掖庭。”</note> <note n="0386020" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0386020">按後魏皇后出家为尼居瑶光寺者有孝文废皇后冯氏、宣武皇后高氏、与孝明皇后胡氏，皆见魏书皇后传。则其他妃嫔及贵族妇女在此寺出家者，其数之多，可以推知，所以本文云然。</note> <note n="0387021" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387021">书益稷：“凤凰来仪。”孔传：“仪，有容仪。”</note> <note n="0387022" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387022">一乘见篇首序注。</note> <note n="0387023" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387023">此指尔朱兆自雷陂渡河，擒莊帝（元子攸）于式乾殿事，见前<name role="" type="person">永寧寺</name>条。</note> <note n="0387024" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387024">秀容，地名，指北秀容，为尔朱氏所居。魏书一百六地形志秀容郡属肆州，有秀容城。地在今山西省朔县西北。或言秀容即美容。</note> <note n="0387025" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387025">说文新附字：“髻，总发也。”</note> <note n="0387026" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387026">承明门为魏高祖孝文帝（拓跋宏）所闢，见篇首原序。</note> <note n="0387027" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387027">水经穀水注：“穀水又东径金墉城北，<name role="" type="person">魏明帝</name>于<name role="" type="person">洛阳城</name>西北角筑之，谓之金墉城。”又：“皇居创徙，宫极未就，止跸于此（按即金墉城），构宵榭于故台，所谓台以停停也。南曰乾光门，夹建两观，观下列朱桁千堑以为御道。东曰含春门，北有踢门。城上西面列观，五十步一睥睨。屋台置一钟以和漏鼓。西北连庑函荫，墉比廣榭。炎夏之日，高祖（原作视，今从全、戴挍改）常以避暑，为绿水池一所在金墉也。”</note> <note n="0387028" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387028">读史方舆纪要四十八河南府洛阳县：“金墉城，故<name role="" type="person">洛阳城</name>西北隅也；<name role="" type="person">魏明帝</name>筑。……嘉平六年，司马师废其主芳，迁于金墉。延熙二年，魏主禅位于晋，出舍金墉城。晋杨后及愍怀太子至贾后之废，皆迁金墉。永康二年，赵王伦篡位，迁惠帝自华林西门出居金墉城，改曰永昌宫。其後每有废置，辄于金墉城内（下略）。”永康是<name role="" type="person">晋惠帝</name>（司马衷）第三年号（三〇〇～三〇一）。水经穀水注：“穀水径洛阳小城北，因阿旧城，凭结金墉，故向城也。永嘉之乱，结以为垒，号洛阳垒。故洛阳记曰：陵雲台西有金市，金市北对洛阳垒者也。”永嘉见篇首原序注。</note> <note n="0387029" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387029">水经穀水注：“<name role="" type="person">魏文帝</name>（戴挍本删此三字）起层楼于东北隅。”赵一淸挍释云：“寰宇记西京<name role="" type="person">洛阳城</name>下云：金墉城内，在故城西北角，<name role="" type="person">魏明帝</name>所筑也。洛阳地图云：金墉城内有百尺楼。一淸按西北角之上当是叙洛阳故城，今本失之。又城为明帝筑，则层楼不应云文帝起也。盖亦明帝之衍文。”按本文亦作<name role="" type="person">魏文帝</name>。考太平御览一百七十六引洛阳地记：“<name role="" type="person">洛阳城</name>内西北角有金墉城；东北角有楼高百尺，<name role="" type="person">魏文帝</name>造也。”皆与穀水注同，则文字不误。且楼与城之建筑本不相关（百尺楼似非城楼），不能谓楼必造在城之後，赵氏说似觉不妥。</note> <note n="0387030" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387030">據穀水注金墉城三门（见前注），无光极门。汉晋四朝洛阳宫城图金墉城图有光极门，在南面乾光门内，光极殿前。</note> <note n="0387031" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387031">魏书九十一艺術列传蒋少游传：“改作金墉门楼，皆所措意，号为妍美。”</note> <note n="0392001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0392001">元怿字宣仁，魏书二十二有传。按本传不载文献谥号，元宝建墓志云：“祖相国淸河文献王。”与此同，可補史阙。又按续高僧传八法贞传云：“淸河王元怿、汝南王元悦幷折腰顶礼，咨奉戒训。”是元怿弟兄皆奉信<persName>佛</persName>教，故立景乐、冲觉、融觉（二寺幷见本书四）诸寺。</note> <note n="0392002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0392002">高肇，北海人，文昭皇后之兄，魏书八十三外戚列传有传。</note> <note n="0392003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0392003">像辇当即似法显传于阗国行像之四轮像车，见上长秋寺条注。又本书二景兴寺有金像辇，可以参考。</note> <note n="0392004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0392004">魏书淸河王怿传：“正光元年（五二〇）七月，（元）叉与刘腾逼肃宗于显阳殿，闭灵太后于後宫，囚怿于门下省，诬怿罪状，遂害之，时年三十四。”</note> <note n="0392005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0392005">元悦，魏书二十二有传。本传谓悦“为性不伦，俶倘难测。……怿为元叉所害，悦了无仇恨之意”。</note> <note n="0392006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0392006">此指鱼龙幻戏。汉书九十六西域传赞谓汉武帝世“作巴俞、都卢、海中、砀极、漫衍、鱼龙、角抵之戏。”颜师古注：“漫衍者，即张衡西京赋所云：巨兽百寻，是为蔓延者也。鱼龙者，为含利之兽，先戏于庭极，毕；乃入殿前，激水化成比目鱼，跳跃漱水，作雾障日，毕；乃化成黄龙八丈，出水敖戏于庭，炫耀日光。西京赋云：海鳞变而成龙，即为此色也。”又见前长秋寺条注。</note> <note n="0392007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0392007">此亦是言幻術。後汉书一百十六西南夷传：“永寧元年，掸国王雍由调复遣使者诣阙朝贺，献乐及幻人，能变化吐火，自肢解易牛马头。”剥驴投井即是易牛马头之类。太平御览七百三十七引孔伟七引：“弄幻之时，因时而作，殖瓜种菜，立起寻尺，投芳送臭，卖黄售白。”汉书六十一<name role="" type="person">张骞</name>传：“大宛诸国发使随汉使来观汉廣大，以大鸟卵及牦靬眩人献于汉。”颜注：“眩读与幻同。即今吞刀吐火、植瓜种树、屠人截马之类皆是也。本从西域来。”</note> <note n="0394001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394001">太仓与导官是主管粮食之官。汉书百官公卿表太仓属治粟内史，导官属少府。通典二十六：“太仓署于周官有廪人、下大夫、上士。秦官有太仓令丞，汉因之，属大司农。後汉令主受郡国传漕穀。其荥阳敖仓官，中兴皆属河南尹，历代幷有之。”导字当作<g ref="#CB32850">䆃</g>。说文禾部<g ref="#CB32850">䆃</g>字，據段玉裁注：“汉书百官表、後书殇帝和帝纪皆有<g ref="#CB32850">䆃</g>官，注皆云：<g ref="#CB32850">䆃</g>官主择米。邓后诏曰：减大官<g ref="#CB32850">䆃</g>官，自非共陵庙稻粱米，不得<g ref="#CB32850">䆃</g>择。光武诏曰：郡国异味，有豫养<g ref="#CB32850">䆃</g>择之劳。凡作导者讹字也。”通典二十六：“导官署，周有舂人，秦汉有令丞，属少府。汉东京令丞主舂御米及作漧糒，属大司农。历代皆有之。”</note> <note n="0394002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394002">太后指灵太后胡氏。</note> <note n="0394003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394003">礼记内则：“深宫固门，阍寺守之。”郑玄註：“阍掌守中门之禁也；寺掌内人之禁令也。”宫内都以阉官充之，故阉官亦称做阍寺。</note> <note n="0394004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394004">左传昭公十九年：“莒有妇人，莒子杀其夫，己为嫠妇。”杜注：“寡妇为嫠。”释文：“嫠，本又作厘。”阉官蓄嫔御，故以厘妇讥诮之。魏书九十四阉官列传刘腾传：“又颇役嫔御，时有征求妇女器物，公然受纳。”刘腾家中公开蓄妇女，其他阉官仿行必多，从萧欣此语，亦可证明。</note> <note n="0394005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394005">珂是饰马之玉，贵族所用。鸣珂以喩马行喧闹声。</note> <note n="0394006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394006">黄门即阉官，养息即养子。</note> <note n="0394007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394007">魏书官氏志有治书侍御史，为第六品。</note> <note n="0394008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394008"><persName>佛</persName>教徒以四月八日为释迦诞辰，例有盛会。魏时<persName>佛</persName>会集中在<name role="" type="person">景明寺</name>，故于前一日各寺先出<persName>佛</persName>像，详见卷三<name role="" type="person">景明寺</name>下。</note> <note n="0394009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394009">即<name role="" type="person">景明寺</name>，见本书卷三。</note> <note n="0394010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394010">刘腾是指长秋寺，见前，因是腾立，故以为称。</note> <note n="0394011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0394011">南史海南诸国传：顿逊国“又有酒树，似安石榴，采其花汁，停瓮中数日成酒”。南方草木状中：“桄桹树似栟榈实，其皮可作绠，得水则柔韧，胡人以此联木为舟。皮中有屑如面，多者至数斛，食之与常面无异，……出交真、交趾。”</note> <note n="0395012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395012">见春秋僖公二十九年注。原注为：“翟泉，今<name role="" type="person">洛阳城</name>内太仓西南池水也。”</note> <note n="0395013" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395013">晋太仓见後。</note> <note n="0395014" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395014">按水经穀水注：“渠水又东径杜元凯所谓翟泉北，今无水。坎方九丈六尺，深二丈馀，似是人功而不类于泉坂，是验非之一证也。又皇甫谧帝王世纪云：王室定，遂徙居。成周小不受王都，故壞翟泉而廣之。泉源既塞，明无故处，是验非之二证也。杜预言翟泉在太仓西南。既言西南，于洛阳不得为东北，是验非之三证也。稽之地说，事幾明矣，不得为翟泉也。”亦是辨此池水，较杨氏说更详。</note> <note n="0395015" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395015">赵逸见卷二建阳里东条。</note> <note n="0395016" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395016">石崇字季伦，晋书三十三有传。</note> <note n="0395017" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395017">晋书石崇传：“时赵王伦专权，崇甥欧阳建与伦有隙。崇有伎曰绿珠，美而艳，善吹笛，孙秀使人求之，……崇竟不许。秀怒，乃劝伦诛崇、建。……遂矫诏收崇及潘岳、欧阳建等。崇正宴于楼上，介士到门。崇谓绿珠曰：我今为尔得罪。绿珠泣曰：当效死于官前。因自投于楼下而死。”此言绿珠楼当是指绿珠自殉处。太平寰宇记三洛阳县下：“石崇宅有绿珠楼，今谓之狄泉是也。”</note> <note n="0395018" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395018">王翊字士遊，王肃之姪，魏书六十三有传。按王翊墓志云：“字仕翔。”与本传异。</note> <note n="0395019" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395019">文选三东京赋：“羽盖威蕤。”薜综注：“羽盖，以翠羽覆车盖也。”</note> <note n="0395020" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395020">周延年注：“喗字长祚，武威姑臧人，见魏书。”按段长祚为段承根之父，先仕西秦，後归魏，因欲南奔，为魏世祖太武帝（拓跋焘）所杀，见魏书段承根传。不闻其曾任苞信县令。且其死时，離魏徙都洛阳时尙远，亦不当在洛阳有住宅；又当时奉<persName>佛</persName>尙未盛行，太武帝且严禁废止，更不可能有捨宅作寺事。因之，此段辉当另有其人，与段长祚不涉，周氏说误。</note> <note n="0395021" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395021">太始为<name role="" type="person">晋武帝</name>（司马炎）第一年号（二六五～二七四）。</note> <note n="0395022" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0395022">荀勗字公曾，晋书三十九有传。</note> <note n="0399001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399001">魏书十三宣武灵皇后胡氏传：“太后性聪悟，多才艺。姑既为尼，幼相依托，略得<persName>佛</persName>经大義。”本文之从姑与魏书之姑疑是一人。</note> <note n="0399002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399002">魏书释老志：“建宫宇谓为塔。塔亦胡言，犹宗庙也，故世称塔庙。”</note> <note n="0399003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399003">金刹见首篇原序注。</note> <note n="0399004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399004">洞房即深房。楚辞招魂：“姱容修态，緪洞房些。”文选十一鲁灵光殿赋：“洞房叫窱而幽邃。”</note> <note n="0399005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399005">文选二十九古诗十九首：“交疏结绮窗，阿阁三重阶。”李善注：“薛综西京赋註曰：疏，刻穿之也。”按疏是窗饰。疏与疏同。</note> <note n="0399006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399006">荀子儒效篇：“教诲开导成王使谕于道。”<persName>佛</persName>教徒以善巧方便说法，使人领悟，亦称开导。</note> <note n="0399007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0399007">僧徒著缁衣，故称缁流或缁徒。魏世宗（元恪）诏云：“缁素既殊，法律亦异。”（见释老志）缁谓衣缁之僧徒；素谓衣素之平民。</note> <note n="0400001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400001">书五子之歌：“峻宇雕墙。”孔传：“峻，高大。雕，饰画。”</note> <note n="0400002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400002">酉阳杂俎十一廣知篇云：“故洛阳修梵寺有金刚二，鸟雀不集。元魏时梵僧<name role="" type="person">菩提达摩</name>称得其真相也。”当即據此。又云：“都下<persName>佛</persName>寺往往有神像，鸟雀不汚者。凤翔山人张盈善飞化甲子，言：或有<persName>佛</persName>寺金刚，鸟不集者非其灵验也。盖由取土处及塑像时，偶与晨旺相符也。”此解释更为迷信不足听，录之以廣异闻。按金刚像鸟雀不汚，当是因雕塑逼真，故飞鸟不敢近。今农民于田间扎稻草作人像以惊鸟，亦同此意，固不须故神其事。金刚，梵名跋阇罗波腻，寺门前之神像。翻译名義集二：“跋阇罗波腻，梁云：金刚。应法师云：跋阇罗，此云金刚；波腻，此云手。谓手执金刚杵以立名。正法念云：昔有国王夫人生千子，欲试当来成<persName>佛</persName>之次第，故拘留孙探得第一筹，释迦当第四筹，乃至娄至当千筹。第二夫人生二子，一愿为梵王，请千兄转法轮；次愿为密迹金刚神，护千兄教法。世传娄至化身，非也，乃法意王子。據经唯一人，今状于伽蓝之门而为二像。夫应变无方，多亦无咎，出索隐记。”</note> <note n="0400003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400003">董卓後汉书一百二有传。案卓传云：“是时洛中贵戚，室第相望，金帛财产，家家殷积。卓纵放兵士，突其庐舍，婬略妇女，剽虏资物，谓之搜牢。”後卓避山东義兵，烧洛阳宫庙，又发墓搜宝，逼汉帝迁都长安。仓猝之际，金银宝物或不能尽带，故埋于地下。太平寰宇记三洛阳县下：“董卓宅，郡国志曰。在永和里。掘地取得金玉宝玩。”</note> <note n="0400004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400004">郭祚字季祐，太原人，魏书六十四有传。</note> <note n="0400005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400005">魏书六十五有传，作邢峦。本传：“高祖因行药至司空府，见峦宅，遣使谓峦曰：朝行药至此，见卿宅乃住东望德馆，情有依然。峦对曰：陛下移构中京，方建无穷之业，臣意在与魏陞降，寧容不务永年之宅。”據此，邢峦宅在魏徙都初即建置。</note> <note n="0400006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400006">元洪超，辽西公意烈之玄孙，魏书十五有传。</note> <note n="0400007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400007">卫尉许伯桃亦见续高僧传三十昙无最传。</note> <note n="0400008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400008">尉聿字成兴，魏书二十六有传。</note> <note n="0400009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0400009">邢峦传：“延昌三年（五一四），瀑疾卒，年五十一。”</note> <note n="0402001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402001">禅房即是坐禅室。时北朝禅法颇风行（与後来禅宗不同）。水经淄水註云：“阳水东径故七级寺禅房南，水北则长庑遍驾，迥阁承阿林之际，则绳坐疏班，锡钵间设，所谓修修释子，眇眇禅栖者也。”与此可以互证。禅法之流传，據续高僧传二十六习禅篇论云：“自释教道东，心学唯尟，逮于晋世，方闻睿公（即僧睿）。故其序云：慧理虽少，足以开神达命。禅法未传。至于摄缘繫想，寄心无地。时翻大论，有涉禅门，因以情求廣其行务。童寿（即鸠摩罗什）宏其博施，乃为出禅法要解等经。自斯厥後，祖习逾繁。昙影道融，厉精于淮北；智严慧观，勤心于江东。山栖结众，则慧远标宗；独往孤征，则僧群显异。虽复摄心之传，时或漏言，而茂绩芳仪，更开正级，不可怪也。”</note> <note n="0402002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402002">祇洹，梵名，亦译作祇陀，即<name role="" type="person">祇树给孤独园</name>。翻译名義集三帝王篇：祇陀“或云祇洹。……西域记云：誓多，唐言勝林。旧曰祇陀，讹也。诸经言祇树者，西域记云：时<name role="" type="person">给孤独</name>愿建精舍，<persName>佛</persName>命舍利子随瞻揆焉。唯太子誓多园地塽垲。寻诣太子，具以情告。太子戏言：金遍乃卖。善施闻之，心豁如也。即出金藏，随言佈地。有少未满，太子请留曰：<persName>佛</persName>诚良田，宜殖善种。即于空地，建立精舍。<persName>世尊</persName>即告阿难曰：自今已来，应谓此地为誓多树<name role="" type="person">给孤独园</name>。”本文是指禅房内修法处所。</note> <note n="0402003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402003">修禅法须要静寂，宜于山栖穴处，如北朝鹿苑之石窟与嵩高之<name role="" type="person">少林寺</name>、嵩阳寺等，皆为当时有名之禅寺。此禅房在城内，故云想同巖谷，以示其地之幽静。</note> <note n="0402004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402004">高僧传十竺<name role="" type="person"><persName>佛</persName>图澄</name>传：“澄坐绳床，烧安息香，咒愿数百言。”绳坐是坐绳床，亦即坐禅床。绳床之形制，據南海寄归内法传：“西方僧众将食之时，必须人人净洗手足，各各别踞小床。高可七寸，方纔一尺，藤绳织内，脚圆且轻，卑幼之流小拈随事。双足踏地，前置碗盂。……东夏诸寺，床高二尺以上，此则无不合坐，坐有高床之过。……然灵巖四禅床，高一尺。古德所制，良有来由。”</note> <note n="0402005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402005">结跏即结跏趺坐。慧琳一切经音義八：“案金刚顶及毘卢遮那等经，坐法差别非一，今略有三（疑当作二）种。一曰吉祥，二曰降魔。凡坐皆以先以右趾押左股，後以左趾押右股，此即左押右，手亦左居上，名曰降魔坐。诸禅宗多传此坐。若依明藏教瑜伽法门，即传吉祥为上，降魔坐有时而用。其吉祥坐先以左趾押右股，後以右趾押左股，令二足掌仰于二股之上。手亦右押左仰，安跏趺之上，名为吉祥坐。……若依秘密瑜伽身语意业，擧动威仪，无非密印，坐法差别，幷需师授。或曰半加，或名贤坐，或象轮王，或住调伏，与此法相应，即授此坐，皆<persName>佛</persName>密意有所示也。”数息就是数息观，五停心观之一种。数出入之息，使心想停静。梵名阿那波那，阿那是入息，波那是出息，亦见慧琳音義二十六。</note> <note n="0402006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402006">魏书八十四儒林传有传。</note> <note n="0402007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402007">本传作范阳涿人。按范阳郡在幽州，治涿，见魏书地形志。故城在今河北省涿县。</note> <note n="0402008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402008">本传：“少聪敏，专经为学。居拒马河，将一老婢作食，妻子不自随从。又避地大寧山，不营世事，居无所禁，唯在註解。……止于园舍，情均郊野，谦恭守道，贞素自得，由是世号居士。”</note> <note n="0402009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402009">汉书叙传：“纬六经，缀道纲，总百氏，赞篇章。”按魏书本传“景裕注周易、尙书、孝经、论语、礼记、老子，其毛诗、春秋左氏未讫。”</note> <note n="0402010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402010">本传：“前废帝初，除国子博士，参议正声，甚见亲遇，待以不臣之礼。……普泰初，後除国子博士，进退其间，未曾有得失之色。”</note> <note n="0402011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0402011">本传：“景裕虽不聚徒教，所注易大行世。”按卢景裕之易学传授，據北史儒林传云：“自魏末大儒徐遵明门下讲郑玄所注周易，遵明以传卢景裕及淸河崔瑾。景裕传权会、郭茂。权会早入邺都，郭茂恒在门下教授。其後能言易者，多出郭茂之门。”隋书经籍志云：“周易一帙十卷，卢氏注。”旧唐书经籍志、唐书艺文志同。称卢氏，不题名，马国翰玉函山房丛书辑本序以为即卢景裕。</note> <note n="0405001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405001">汉书十九百官公卿表有钩盾，颜师古注：“钩盾主近苑囿。”通典二十六：钩盾署“汉钩盾令，宦者，典诸近园苑遊观之事，属少府。後汉亦有之。晋大鸿胪属官有钩盾令。”</note> <note n="0405002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405002">通典二十六：“典农中郞将、典农都尉、典农校尉，幷曹公（即<name role="" type="person">曹操</name>）置。<name role="" type="person">晋武帝</name>太始二年（二六六），罢农为郡县，後复有之。”</note> <note n="0405003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405003">汉书十九百官公卿表大司农属官有籍田令丞。通典二十六：“籍田令，掌耕国庙社稷之田。于周为甸师。汉文帝初立籍田令。汉东京及魏幷不置，晋武太始十年复置。”</note> <note n="0405004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405004">东宫即太子宫。诗卫风硕人：“东宫之妹。”毛传：“东宫，齐太子也。”孔疏：“太子居东宫，因以东宫表太子。”按建春门路名东宫街（见水经穀水注），当是因此东宫地以名。</note> <note n="0405005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405005">中朝见本卷长秋寺注。</note> <note n="0405006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405006">春秋僖公二十九年：“夏六月，会王人、晋人、宋人、齐人、陈人、蔡人、秦人盟于翟泉。”左氏传：“公会王子虎、晋狐偃、宋公孙固、齐国归父、陈辕涛涂、秦小子慭盟于翟泉。”水经穀水注：“（天渊）池水又东流，入洛阳县之南池，池即故翟泉也。南北百一十步，东西七十步。……今案周威烈王葬<name role="" type="person">洛阳城</name>内东北隅，景王冢在洛阳太仓中。翟泉在两冢之间侧，廣莫门道东，建春门路北，路即东宫街也，于洛阳为东北。”</note> <note n="0405007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405007">魏书一百十三官氏志河南尹第三品。元河南志三：“河南尹廨，翟泉之北。”</note> <note n="0405008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405008">水经穀水注引陆機洛阳记：“步廣里在<name role="" type="person">洛阳城</name>内宫东。”元河南志二：“步廣里在翟泉侧，晋起居註曰：永嘉元年，里内地陷，有二鹅出，一苍一白，苍者冲天，白者在地。陈留孝廉董养曰：步廣里即周之翟泉，旧盟会之地也。（下略）”</note> <note n="0405009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405009">洛阳图经：“<name role="" type="person">华林园</name>在城内东北隅，<name role="" type="person">魏明帝</name>起，名芳林园，齐王芳改为华林。”（文选二十应贞<name role="" type="person">华林园</name>集诗注引）魏书九十三恩倖列传茹皓传：“迁骠骑将军，领华林诸作。皓性微工巧，多所兴立。为山于天渊池西，採掘北邙及南山佳石。徙竹汝、颍，罗莳其间，经构楼馆，列于上下。树草栽木，颇有野致，世宗心悦之。”</note> <note n="0405010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405010">三国志二魏志文帝纪：黄初五年（二二四）“是岁穿天渊池。”</note> <note n="0405011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405011">前书：黄初七年（二二六）“三月，筑九花台。”</note> <note n="0405012" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405012">玉海一百六十历代殿名後魏有淸凉殿。</note> <note n="0405013" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405013">水经穀水注：“穀水又东枝分南入<name role="" type="person">华林园</name>，历疏圃南。圃中有古玉井，井悉以珉玉为之，以缁石为口，工作精密，犹不变古，灿焉如新。又径琼华宫南，历景阳山北。山有都亭，堂上结方湖，湖中起御坐石也。御坐前建蓬莱山。曲池接筵，飞沼拂席，南面射侯，夹席武峙，背山堂上则石崎岖，巖嶂峻险。雲台风观，缨峦带阜。遊观者陞降阿阁，出入虹陛，望之状凫没鸾擧矣。其中引水飞皋，倾澜瀑布，或枉渚声溜，潺潺不断。竹柏荫于层石，绣薄丛于泉侧。微飙暂拂，则芳溢于六空，实为神居矣。其水东注天渊池，池中有<name role="" type="person">魏文帝</name>九花台，殿基悉是洛中故碑累之，今造钓台于其上。”叙述颇详，与此可互证。</note> <note n="0406014" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406014">廣雅释天：“禊，祭也。”晋书礼志：“汉仪季春上巳，官及百姓皆禊于东流水上，洗濯祓除，去宿垢。而自魏以後，但用三日，不以上巳也。晋中朝，公卿以下至于庶人皆禊洛水之侧。赵王伦篡位，三日，会天泉（即渊字，避唐讳。下同）池，诛张林。怀帝亦会天泉池赋诗。陆機云：天泉池南石沟引御沟水，池西积石为禊堂，本水流杯饮酒。亦不言曲水。”後魏修禊亦在天渊池，与晋中朝相同。</note> <note n="0406015" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406015">淮南子本经训：“龙舟鹢首，浮吹以娱。”高诱注：“龙舟，大舟也，刻为龙文。鹢，大鸟也，画其像著船颈，故曰鹢首。”宋书十五礼志引月令：“暮春，天子始乘舟。”又引蔡邕章句：“阳气和暖，鲔鱼时至，将取以荐寝庙，故因是乘舟禊于名川也。”據此，驾舟以祓禊，犹承袭汉风。</note> <note n="0406016" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406016">三国志魏志二十五高堂隆传：“景初元年（二三七），……帝愈增崇宫殿，雕饰楼阁。凿太行之石英，采穀城之文石，起景阳山于芳林之园，建昭阳殿于太极之北。铸作黄龙凤凰奇伟之兽，饰金墉、陵雲台、陵霄阙。百役繁兴，作者万数，公卿以下至于学生莫不展力。帝乃躬自握土以率之。”魏书六十四郭祚传：“高祖曾幸<name role="" type="person">华林园</name>，因观故景阳山。祚曰：山以仁静，水以智流，愿陛下修之。高祖曰：魏明以奢失于前，朕何为袭之。”</note> <note n="0406017" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406017">玉海一百七十四历代池名後魏有玄武池。</note> <note n="0406018" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406018">玉海一百六十历代殿名後魏有淸暑殿。</note> <note n="0406019" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406019">酉阳杂俎十八木篇：“晋时太仓南有翟泉；泉西有<name role="" type="person">华林园</name>；园有仙人枣，长五寸，核细如针。”</note> <note n="0406020" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406020">太平御览九百六十五引晋宫阙名：“<name role="" type="person">华林园</name>枣六十二株，王母枣十四株。”</note> <note n="0406021" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406021">太平御览九百六十七引晋宫阙名：“<name role="" type="person">华林园</name>桃七百三十株，白桃三株，侯桃三株。”據此，<name role="" type="person">华林园</name>之枣林及桃林，在晋时已有，此是旧林或新栽，则无从考知。</note> <note n="0406022" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406022">水经穀水注：“（天渊）池南直<name role="" type="person">魏文帝</name>茅茨堂，前有茅茨碑，是黄初中所立也。”赵一淸挍释：“洛阳伽蓝记曰：华林南有石碑一所（下省）云云。陈氏耀文天中记曰：衒之魏人，亲释苗茨之義，道元谓黄初所立，误矣。一淸按天渊池，黄初五年所穿；九花台，黄初七年所筑。或茅茨堂亦丕所建，特其碑是睿所立，未可知也。”按魏书十九任城王澄传云：“车驾还洛，引见王公侍臣于淸徽堂。……次之凝闲堂，高祖曰：名目要有其義，此盖取夫子闲居之義。不可纵奢以忘俭，自安以忘危。故此堂後作茅茨堂。”与本文同以此堂为後魏高祖所置，与水经注不同。<name role="" type="person">杨衒之</name>亲见碑文，所说当可信。疑水经注之<name role="" type="person">魏文帝</name>应作孝文帝，即高祖，因下文黄初年号，为後人改孝作魏而误。赵氏说“茅茨堂亦丕所建”，乃未细读伽蓝记文之疏忽。至于石碑则疑是黄初时立，伽蓝记上文之<name role="" type="person">魏明帝</name>或是<name role="" type="person">魏文帝</name>之误，说见下。</note> <note n="0406023" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406023">马射即习骑射。通典七十七：“北齐三月三日，皇帝常服乘舆诣射所，陞堂即坐。皇太子及群官坐定，登歌进酒行爵，皇帝入便殿更衣，以出骅骝，令进御马，有司进弓矢。帝射讫，还御坐，射悬侯，又毕。群官皆射五埒。……又季秋大射，皇帝备大驾，常服御七宝辇，射七埒。”北齐制度大抵承袭後魏，马射之仪想来当亦彷彿。</note> <note n="0406024" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406024">李同轨，高邑人，魏书八十四儒林列传有传。本传：“迁国子博士。”</note> <note n="0406025" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406025">锺嵘诗品下：“魏武帝、<name role="" type="person">魏明帝</name>诗，曹公古直，甚有悲凉之句。睿不如丕，亦称三祖。”盖谓<name role="" type="person">曹操</name>、曹丕、曹睿。</note> <note n="0406026" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406026">王粲字仲宣，刘桢字公干，三国志魏志二十一幷有传。</note> <note n="0406027" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406027">吴集证云：“按明帝时，刘、王二人已殁，衒之不应谬误至此。按水经注池南直<name role="" type="person">魏文帝</name>茅茨堂，前有茅茨碑，是黄初中立。此当是刊本误以文帝为明帝也。陈耀文天中记據此以正善长之误谬，失之矣。”赵一淸水经穀水注挍释亦云：“李同轨以公干、仲宣羽翼明帝，亦未是。刘、王皆丕客，至睿时二人骨朽久矣。”按李同轨魏书称其“学综诸经，多所治诵”，恐无如此疏失。吴氏據穀水注“茅茨碑黄初中立”语，以为本书刊本误以文帝为明帝，说当是。</note> <note n="0406028" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406028">魏书一百十三官氏志奉朝请从第七品。通典二十九：“奉朝请无员，本不为官，汉东京罢省，三公外戚皇室诸侯多奉朝请。奉朝请者，奉朝会请召而已。”</note> <note n="0406029" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0406029">吴集证云：“按魏书任城王澄传：次之凝闲堂，高祖曰：此盖取天子闲居之義，不可纵奢以忘俭，自安以忘危。故此堂後作茅茨堂。则苗字是茅字之误也。按说文茨以茅苇盖屋，衒之盖據之以释碑，蒿疑茅字之讹。蒿，菣也，即香蒿也，不可以覆屋也。”按苗茨若作茅茨，意義易晓，百官不致疑误，无须解释。考说文苗字，段註云：“古或假苗为茅，如士相见礼古文草茅作草苗。洛阳伽蓝记所云魏时苗茨之碑，实即茅茨，取尧舜茅茨不剪也。”其说是也。又考集韵平声三萧眉镳切下有苗字，又有茅字，注：“易拔茅连茹。郑康成读。”可见苗茅二字，古本相通。碑文用古文苗字，水经注与魏书改为今文茅字，固无差异，吴说有误。蒿字可以作槁或藁之或字，见集韵上声皓韵。说文禾部：“槁，秆也。”秆即漧草，可以覆屋。蒿字亦不误，吴说幷非。</note> <note n="0407030" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0407030">宋书十五礼志：“<name role="" type="person">魏明帝</name>天渊池南设流杯石沟，燕群臣。”流觞池或即此地。（太平御览一百七十七引述征记：“廣阳门北，<name role="" type="person">魏明帝</name>流杯池犹有处所。”天渊池不在廣阳门北，述征记所言，或另有其地。）</note> <note n="0407031" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0407031">水经穀水注：“又自乐里道屈而东出阳渠。……汉司空渔阳王梁之为河南也，将引穀水以漑京都，渠成而水不流，故以坐免。後张纯堰洛以通漕，洛中公私赡穰。是渠今引穀水，盖纯之创也。”</note> <note n="0407032" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0407032">诗大雅雲汉：“旱魃为虐，如惔如焚。”毛传：“魃，旱神也。”</note> <note n="0407033" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0407033">诗小雅渐渐之石：“月離于毕，俾滂沱矣。”毛传：“毕，噣也。月離阴星则雨。”郑笺：“将有大雨，微气先见于天。”滂润与滂沱同義，雨多貌。</note> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> <note n="0286001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0286001">世说新语赏誉篇注引车频秦书。高僧传五<name role="" type="person">释道安</name>传。</note> <note n="0322032" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0322032">汤用彤汉魏两晋南北朝<persName>佛</persName>教史（页五一二）據魏书释老志制有北魏寺僧数目表，今录後以供参考。<table cols="4"><row><cell>年代</cell><cell>寺数</cell><cell>僧尼数</cell><cell>附注</cell></row><row><cell rows="2">孝文帝太和元年（四七七）</cell><cell>（平城京内）约百所</cell><cell>（京内）二千馀人</cell><cell rows="2">太和十年遣一三二七僧尼还俗。</cell></row><row><cell>（四方）六四七八</cell><cell>（四方）七七二五八人</cell></row><row><cell>宣武帝延昌中（五一二至五一五）</cell><cell>（天下）一三七二七</cell><cell>（徒侣益众）</cell><cell>此时已迁都洛阳。</cell></row><row><cell>孝明帝神龟元年（五一八）</cell><cell>（<name role="" type="person">洛阳城</name>内）五百</cell><cell/><cell/></row><row><cell rows="2">魏末（五三四）</cell><cell>（洛阳）一三六七（伽蓝记）</cell><cell/><cell rows="2"><persName>佛</persName>经流通大集中国，凡有四百一十五部，合一千九百一十九卷。</cell></row><row><cell>（天下）三万有馀</cell><cell>（天下）二百万</cell></row></table></note> <note n="0346078" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0346078">魏书七十四尔朱荣传：“（四月）十二日，百官皆朝于行宫。十三日，荣惑武卫将军费穆之说，乃引迎驾百官于行宫西北，云欲祭天。朝士既集，列骑围绕，责天下丧乱、明帝崩卒之由，云皆缘此等贪虐，不相匡弼所致。因纵兵乱害，王公卿士皆敛手就戮，死者千三百馀人。”又四十四费穆传：“尔朱荣向洛，灵太后征穆令屯小平。及荣推奉莊帝，河梁不守，穆遂弃众先降。穆素为荣所知，见之甚悦。穆潜说荣曰：公士马不出万人，今长驱向洛，前无横陈者，正以推奉主上顺民心故耳。既无战勝之威，群情素不厌伏。今以京师之众，百官之盛，一知公之虚实，必有轻侮之心。若不大行诛罚，更树亲黨，公还北之日，恐不得度太行而内难作矣。荣心然之，于是遂有河阴之事。”</note> <note n="0352169" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0352169">平阳王即魏孝武帝（元修），原为平阳王。帝因与高欢不谐，往长安依宇文泰，魏遂分成东、西二国。孝武是西魏尊元修之谥号，东魏人不称，呼作出帝或用元修即位前爵号，故魏收书作出帝平阳王。衒之是东魏臣，因亦同称。</note> <note n="0392001" resp="#resp2" type="mod" target="#nkr_note_mod_0392001">元怿字宣仁，魏书二十二有传。按本传不载文献谥号，元宝建墓志云：“祖相国淸河文献王。”与此同，可補史阙。又按续高僧传八法贞传云：“淸河王元怿、汝南王元悦幷折腰顶礼，咨奉戒训。”是元怿弟兄皆奉信<persName>佛</persName>教，故立景乐、冲觉、融觉（二寺幷见本书四）诸寺。</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0286a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0286a0401">历史告诉我们当人民受到阶级压迫或民族压迫还反抗无力之时往往会产生对美好的来世生活的憧憬宗教就利用其对美好的来世生活这一幻想来安慰他们麻醉他们使他们能够忍受在现实中遭遇到的一切痛苦而在剥削阶级或压迫民族的统治者中就利用宗教驯服人民的这一精神武器作为缓和阶级矛盾或民族矛盾以巩固其统治权力的一种有效工具又在宗教本身也必须依靠统治者的力量来达到它推行教義和牟取僧侣特权的目的正如晋<name role="" type="person">释道安</name>说的不依国主则法事难擧【CB】，［－］【補编】</note> <note n="0286a0402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0286a0402">我想这就是南北朝时代何以成为我国历史上宗教狂热时代的一个大原因王昶在金石萃编总论北朝造像诸碑时早已接触到了这一点【CB】，［－］【補编】</note> <note n="0305a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0305a0601">难怪他也参加北魏统治阶级镇压人民起義的血腥屠杀又【CB】，又怪他【補编】</note> <note n="0341a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341a1501">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0341a1502" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341a1502">已【CB】，巳【補编】</note> <note n="0341a1503" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0341a1503">已【CB】，巳【補编】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>